Ahlak Vaazları Neden Evlilik Krizini Çözmüyor?

Evlilik ve doğurganlıktaki düşüşü ekonomik sıkıntı ya da ahlaki yozlaşmayla açıklamak yanlış bir teşhis. Asıl sorun, köydeki cemaat ve mahalle kültüründen şehirdeki yalnızlığa geçişle ortaya çıkan bir altyapı ve güven krizi. Çözüm vaaz ve yasak değil; aktif cemaatleşme, üniversitede sade nikâh ve STK gönüllülüğü.

Teşhis: Ahlak ya da irade krizi değil, altyapı krizi

Sosyal medyada ve gençler arasında sıkça tartışılan evlilik meselesine bir finans, hukuk ve tarih kanalı olarak girmemizin nedeni şu: Hocaların, düşünürlerin ve entelektüellerin bu konudaki değerlendirmelerinde teşhis yarım konuyor, çözüm ise neredeyse hiç sunulamıyor. Ayrıca mesele çoğunlukla ekonomik bağlamda tartışılıyor; oysa konunun ekonomiyle ilgisi yok denecek kadar az.

Gençler eskisi gibi evlenemiyor, birbirlerini bulamıyor, evlilik yaşı yükseliyor ve doğurganlık hızla düşüyor. Bu krizi muhafazakâr, İslam'ı yaşamaya çalışan kesim üzerinden okuyor ve nasihat yerine sistematik bir çözüm önermeyi amaçlıyoruz.

Bence bu bir altyapı krizi, bir cemaat krizi, bir topluluk, komünite olamamanın getirdiği bir kriz.

Bu yüzden çözüm ahlak dersi vermek ya da yeni yasaklar koymak değil, altyapı inşa etmektir.

Rakamlar ve yanlış teşhisler

Veriler şöyle:

• 2024'te kaba evlenme hızı binde 6,6'ya geriledi; 2000'lerde bu oran binde 9'un üzerindeydi.
• İlk evlenme yaşı 2024'te erkeklerde 28'e, kadınlarda 26'ya çıktı; eskiden bu yaşlar kadınlarda 20, erkeklerde 24 civarındaydı.
• Toplam doğurganlık hızı 2001'deki 2,4'ten 2024'te 1,4'e düştü; bu, Cumhuriyet tarihinin en düşük seviyesi.

Yani hem az hem de geç evleniyoruz. Bunu "ekonomi kötü" diye açıklamak yanlış. Avrupa'da, Güney Kore'de ve Japonya'da, yani refah düzeyi yüksek ve doğuma bol teşvik verilen ülkelerde de doğum oranları düşüyor. Eğitim ve gelir seviyesi yükseldikçe, örneğin yükseköğretim mezunu annelerde, doğurganlık daha da azalıyor. Fakir Müslüman ülkelerde ise evlilik oranları yüksek kalabiliyor. Nakdî yardım, vergi indirimi, ÖTV muafiyeti gibi maddi teşvikler dünyada defalarca denendi ve çok sınırlı etki yaptı.

Ahlakçı açıklamalar da eksik. "2.000 liraya zina varken kimse 1 milyon liraya helal yoldan evlenmez" türünden yorumlar hedef kitleyi ıskalıyor: Helale haramına dikkat eden Müslüman gençler zaten zina yapmıyor ama yine de evlenemiyor. Görücü usulündeki aracı kurumun çökmesi ya da beklentilerin artması gibi faktörlerin etkisi olabilir ama asıl sorun bunlar değil.

Asıl sorun: Cemaatin çözülmesi

Kriz, köydeki komün, cemaat ve imece kültüründen şehirdeki yalnızlığa geçişten kaynaklanıyor. 2000'lere kadar nüfusun büyük kısmı köylerde, akrabalar ve bir topluluk içinde yaşıyordu. Bu yapı hem evlenmeyi hem çocuk bakmayı kolaylaştırıyordu. Köyden kente göçün ilk yıllarında aynı köyden gelenler aynı mahalleye yerleşip küçük bir komün kültürünü sürdürdü. Son 10-15 yılda ise tamamen bireysel bir şehir hayatı oluştu: İnsanlar ailesinden uzak illerde, hiçbir cemaate bağlı olmadan yaşıyor.

Bu çözülmenin evliliğe etkileri şunlar:

1. Eşleşme aracı kayboldu. Cemaat bir tür "Tinder algoritması" gibi çalışıyordu. Gençlerin ahlakı, güvenilirliği ve hayata bakışı gündelik hayatta gözlemleniyor, aracılık yapan teyzeler aynı kültürden doğru eşleşmeler kurabiliyordu. Milyonluk bir şehirde ise kimin neye göre önerildiği belli değil.
2. Mahalle baskısı iffeti koruyordu. Mahalle baskısının olumlu bir yanı vardı: Sürekli gözlem altında olan gençler kötü alışkanlıklardan uzak durur, iffetini korur, evlenecek kişinin geçmişi hakkında da soru işareti kalmazdı.
3. Olgunlaşmayı hızlandırıyordu. Cemaat içinde küçük yaştan görev alan genç sorumluluk ve iş bitiricilik kazanırdı. Bugün 20 yaşındaki şehirli bir genç hiçbir sorumluluk almamış oluyor, olgunlaşma geciktikçe evlilik de gecikiyor.

Kastettiğimiz cemaat haftada bir yapılan sohbetler değil, ticaretten sosyal ve kültürel etkinliklere kadar hayatın her alanını kapsayan aktif bir topluluk. Yahudilerin cemaat kültürü buna bir örnek.

Instagram, öteleme imkânları ve hukuk

En önemli faktörlerden biri sosyal medya, özellikle Instagram. Instagram'ın yaygınlaşmasıyla evlilik yaşının yükselmesi ve doğurganlığın düşmesi arasında güçlü bir korelasyon var. Türkiye'de yaklaşık 40 milyon kullanıcı arasında lüks düğün ve evlilik teklifi paylaşan belki 500-1000 kişi var, ama bunlar sürekli görünür oldukları için herkes böyle yapıyormuş algısı oluşuyor. Influencer'ların "evlilik özgürlük kaybıdır, çocuk ayak bağıdır" söylemi de buna ekleniyor. Böylece beklentiler ve tatminsizlik gerçek dışı biçimde yükseliyor.

Bir diğer etken, iki cinsin evlilikten beklediklerini evlilik dışında karşılayıp evliliği öteleyebilmesi. Erkek tarafında, zina etmeyen dindar bir genç bile sosyal medyada ve sokakta açık görüntülere maruz kalıyor, dijital yetişkin içerikle dürtülerini 28-30 yaşına kadar erteleyebiliyor. Kadın tarafında ise evlilikten beklenen güç, güvenlik, statü ve ekonomik özgürlük artık büyük ölçüde diploma ve maaşla karşılanıyor; bu da evliliği ertelemeyi mümkün kılıyor.

Hukuki boyut da genelde atlanıyor. İslam aile hukuku ile medeni hukuk karşılaştırıldığında fark açık: İslam'da herkesin malı kendisine aitken medeni hukukta edinilmiş mallar yarı yarıya paylaşılıyor. Süresiz nafaka endişesi de var. Velayette İslam, bakımı 7-9 yaşa kadar anneye, sonra babaya veriyor; medeni hukukta ise istatistiklere göre velayet yüzde 75-80 oranında anneye veriliyor. Bu tablo erkeklerin bilinçaltında evliliği dezavantajlı bir anlaşma gibi gösteriyor.

Çocuk krizi: Yalnız büyütülen çocuk

Ailelerin genelde tek çocukta kalmasının nedeni de mama ya da bez fiyatları değil, yalnızlık. Ailesinden uzak bir şehirde, komşusu olmayan bir anne bütün yükü tek başına taşıyor ve tükeniyor. Eskiden konu komşunun çocukları bir arada büyür, mahallede birlikte oynardı. Bugün güven kalmadığı için çocuk sokağa da salınamıyor. İsrail bunun iyi bir örneği: Gelişmiş ülkeler arasında doğum oranı yüksek kalan İsrail'de hayat çocuğa göre tasarlanmış ve Yahudiler cemaat hâlinde yaşıyor. Bu sorun çözülürse ekonomi ne olursa olsun doğurganlık artacaktır.

Yasak değil, alternatif kurum

Zina ve fuhşun devletçe yasaklanmasıyla evliliğin artacağı fikri yanlış. II. Abdülhamid döneminde fuhşun önü alınamayınca, lonca nizamnameleri gibi resmî fuhuş nizamnameleri çıkarılmıştı. Yasakla bir şey çözülmez; düzenleyerek ve alternatif üreterek mücadele edilir.

Bu alternatif, üniversitedeki kız-erkek arkadaşlığına karşı bir kurum olabilir. Ailesinden uzakta, kimseye hesap vermeyen bir genç için arkadaşlık ucuz ve sorumsuz, evlilik ise pahalı. Bu yüzden üniversitede sade bir dinî nikâhla "arkadaşlık gibi" evlenmeyi öneriyoruz. Çiftler ister ayrı yurtlarda kalır, ister öğrenci evine çıkar. Mezun olup iş sahibi olunca da örf ve âdete uygun düğün yapılır. Bunun için anne babaların ve toplumun evliliği bu kadar "kasmaktan" vazgeçmesi gerekiyor. Böylece eş adayının geçmişine dair güven sorunu da baştan çözülmüş olur.

Bugün ne yapılabilir?

Cemaati olmayanlar için önerimiz, evde oturmak yerine Kızılay gibi bir STK'da ya da derneğe gönüllü olmak. Böylece cemaat benzeri etkinlikler içinde insanları aylarca gözlemleme ve doğal yoldan bir tür görücülük yapma imkânı doğuyor. Müslümanlar da camiyi yalnızca namaz kılınan bir yer olmaktan çıkarıp ticaret, iftar, sosyal etkinlikler ve çocukları bir araya getiren faaliyetlerle Almanya'daki camiler gibi aktif cemaatler kurmalı.

Temel mesele güven. Mehrin düşürülmesi de evliliği artırmaz: 500 gram altın istendiğinde vazgeçen kişi, karşı tarafa o kadar güvenmediği için vazgeçiyor. Cemaat hem bu güveni hem de Instagram'ın yarattığı gerçek dışı beklentilere karşı bir denge sağlıyor, evliliği ve çocuk sahibi olmayı yeniden mümkün kılıyor.

00:00Selamünaleyküm. Rabbi yessir ve la tuassir. Rabbi tenvin bilhar. Allah'ım zorlaştırma, kolaylaştır, işlerimi hayırla, sonuçlandır. Bugünkü videomuzda

00:12sosyal medyada da konuşulan gençler arasında da konuşulan, tartışılan evlilik konusu üzerinde duracağım. Peki ben aslında bir finans kanalı ve hukuk ve tarih kanalı olarak açılmama rağmen

00:26neden böyle bir sosyal bir ve güncel bir meseleye dair yorum yapıyorum? Aslında şöyle pek çok izlediğim buna dair videolarda, güncel videolarda hocaların veya düşünürlerin veya entelektüellerin tespit ve çözüm üzerine bu evlilik

00:39problemi üzerine çektikleri videolarda teşhisi yarım koyduklarını yani tam koyamadıklarını, çözümü ise yine neredeyse hiç yapamadıklarını, doğru bir çözüm sunamadıklarını gördüğüm için ben kendi fikirlerimi burada beyan etmek

00:52istiyorum. Aynı zamanda konu her zaman ekonomik bir bağlantıda çoğunlukla tartışıldığı için ve ben de ekonomi videoları çektiğim için ve konunun asla ekonomiyle alakalı olmadığını bildiğim

01:04için bu konuda aslında bazı yorumlar yapmak istedim. Konumuz belli. Gençler eskisi gibi, eski zamanlardaki gibi evlenemiyorlar. Birbirlerini bulamıyorlar. E, evlilik yaşları sürekli

01:18yükseliyor. Doğum oranları bununla beraber bağlantılı olaraktan düşüyor ve şu anda zaten eee 1.4'e kadar Türkiye'de gerilmiş durumda. Çok kritik bir seviyeye gelmiş durumda. Yani nüfusumuz kesinlikle artmıyor. Tam tersi azalıyor

01:33ve bu bir anda gerçekleşti. Böyle 5 10 yıl içerisinde dramatik bir şekilde eee 2,5'lardan 1.4'lere indi. Bu nasıl oldu?

01:41Neden oldu? Bu evlilik krizi ve problemi nedir? Öncelikle videoda ben eee teşhisi, tespiti eee doğru yapacağım.

01:49Sonrasında da çözüm önerileri sunmaya çalışacağım ve genelde piyasada gördüğümden farklı olaraktan daha muhafazakar, daha İslam'ı benimseyen, İslam'ı yaşamaya çalışan kişiler üzerinden bu konuyu anlatmaya çalışacağım. Çünkü örnekler verilirken

02:04sanki böyle toplumun diğer kesimine örnekler veriliyor. Bir de böyle nasihat tadında çözüm önerileri sunuluyor. Fakat eee burada eee nasihatla çözülecek bir iş değil. Sistematik bir kurgu gerekiyor

02:18bunu çözmek için. Dilerseniz başlayalım.

02:21Öncelikle ben, eee, bu evlilik sorununda olayı finansal görmüyorum. Yani biz fakirleştiğimiz için veya ekonomimiz kötü gittiği için bir problem yaşıyor değiliz. Yani bunun etkisi varsa da bunun minimum düzeyde olduğunu

02:34düşünüyorum. Etkinin daha fazla cemaatte yani yalnızlaşmada olduğunu savunuyorum.

02:40Yani burada bu mesele anlatılırken genelde işte bu evlilik krizleri bir ahlak problemi sanki çağımızın yeni bir ahlakta bir problem olduğu için veya bir irade krizi olduğu için böyle bir durumda olduğumuz söyleniyor. Fakat

02:53bence bu bir altyapı krizi, bir cemaat krizi, bir topluluk, komünite olamamanın getirdiği bir kriz. Dolayısıyla çözümde ne ahlak dersi vermek, eee, ne işte şu haramdır, şu şeydir falan gibi kısıtlar

03:06koymak değil. Bence çözüm altyapı inşa etmek. Yani bir çözüm inşa etmek. Şimdi öncelikle istatiksel olarak bakacak olursak, eee, 2024'te, eee, kaba evlenme hızı binde 6.6'ya 6'ya kadar e

03:20geriliyor. Bu oranlar 2000 yıllarında 9'un üzerinde seyrediyordu. Yani çok ciddi bir düşüş söz konusu. İlk evlenme yaşı 2024'te erkeklerde 28, kadınlarda ise 26'ya kadar yükselmiş durumda. İlk

03:34evlenme yaşı inanılmaz bir yükseklik.

03:37Biz bunları yani 2000'lerden önce, 90'lardan önce hatta 2010'dan önce bile bu yaşlar eee kadınlar için 20, erkekler için 24 vesaireydi. Yani giderek her sene ilk evlenme yaşının arttığını görüyoruz. Yani az evleniyoruz. Üstüne

03:50üstlük bir de geç evleniyoruz. Yani iki faktör var. Bir az evlenmek var. Bir de geç evlenmek var. Dolayısıyla her ikisi birden eee kötü seyirde devam ediyor.

04:01Çocuk doğurganlık oranı da yine aynı şekilde 2001'de 2.4ken 2024'te 1.4'e kadar eee düşüyor.

04:09Cumhuriyet tarihi boyunca yani 100 yıllık süre boyunca en düşük seviye olmuş oluyor. Bu yüksek alarm seviyesi eee oluyor. E burada işte genelde şey söylüyorlar. İşte ekonomi kötü olduğu için insanlar çocuk yapmak istemiyor

04:22vesaire gibi yorumlar görüyorum. Bunlar doğru değil. Yani ekonominin iyi olduğu ülkelerde de doğum hızları düşüyor. E işte teşvik verilen, ekonomik bir sürü katkı verilen doğurursanız şunlar şunlar ekonomik fayda sağlayacaksınız diye

04:36teşvik verilen ülkelerde Avrupa'da, Güney Kore'de, Japonya'da yani pek çok refahı iyi olan ülkelerde de bu tarz doğum oranlarının düştüğünü görebiliyoruz. Dolayısıyla bu ekonomik bir sorun değil. Hatta eğitim, eğitim yüksek yükseldikçe lisans eğitimi,

04:51yükseköğretim mezunu annelerde mesela biz doğum oranının daha düşük olduğunu görüyoruz. Daha varlıklı, daha eğitimli, daha ekonomik olarak üst olan kesimlerde doğum oranı daha düşüyor. Yani dolayısıyla bizim sorun diye gördüğümüz

05:05şey aslında sorunu daha da körükleyecek şeyler. İşte ekonomi kötü, eğitim kötü.

05:09Bundan dolayı düşüyor değil ya. Bunların yüksek olduğu yerlerde de düşüyor.

05:13Teşhis burada yanlış olmuş oluyor.

05:16Dolayısıyla bu açıklamaların işte ekonomi kötü, işte haramlar günümüzde çok kolay hemen harama bulaşabiliyor çocuklar, gençler işte beklentiler çok arttı. Herkes işte çok fazla şey bekliyor karşı taraftan. Eee işte aracı

05:31kurumu çöktü. Görücü usulündeki aracı kurumu çöktü. Ya bunların hepsinin illaki bir etkisi var. İllaki eee küçük de olsa bir etkileri olabilir. Ama esas sorun bunlar değil. Yani bunlar çok soyut kalan problemler ve dünyada

05:43denenip aslında etkisinin olmadığı hem bilimsel ampirik olarak hem de gözlem yoluyla kanıtlanmış şeyler. Dolayısıyla bunların etkisi aslında düşük. Şimdi bazen yorum yaparken şey diyorlar işte ben 2.000 liraya zina yapmak varken yani

05:57haram o kadar kolaylaşmışken hemen e ve ucuzken ben neden 1 milyon T'ye helal yoldan evleneyim ki? Durum buyken tabii ki gençler evlenmez diye mesela yorum yapıyorlar. Ama bu bizim hedef kitlemiz değil ki. Sen şimdi konuştuğun hedef

06:12kitle kim? İslami kitle, Müslüman kitle.

06:15Daha para helali olabildiğince dikkat etmeye çalışan kitle. Sen bu adama zaten 2.000 liraya eee senjini görebiliyorsun.

06:21Neden 1 milyona evlensin bu çocuk diye yorum yaparsan yani bunu sanki sorunmuş, sorun buymuş gibi söylersen senin hedef kitlenin sorunu bu değil. Bir kere kimse 2.000 liraya mesela zina yapmıyor. Senin hedef kitlende. Böyle bir şey yok. O

06:35zaman sen sorunu yanlış tespit ettin.

06:38Yani bu tarz hatalar genelde bu videolarda yapılabiliyor. Çünkü burada ben harama helale dikkat ediyorum ama yine de evlenemiyorum. Ben zina yapmıyorum ama yine de evlenemiyorum diyor gençler. Eee bizim hedef kitlemiz

06:51en azından. Dolayısıyla bunlara bir doğru sorun tespiti ve doğru çözüm yolu sunmak durumundayız. Ya da işte diğer bir iddia da şey oluyor. Her şeyi ekonomiye indirmek. İşte para yok, ekonomi kötü. İşte faizle sadece

07:05borçlanabiliyoruz. İşte bir ev düşsek, düğün yapsak 1 milyon T'den aşağıya mal olmuyor. Eee gibi ekonomik açıklamalardan dolayı evlenemediğini gençlerin söylüyor ve yardımcı olalım diye çok bir çözüm de sunmuyor açıkçası.

07:18İşte karzı hasen yapalım, gençlerin işte beklentileri azalsın falan filan gibi çok rasyonel olmayan ve çok da uygulanamayacak şeyler, çözüm önerileri sunuyorlar. Bu da yanlış. Bir kere ekonomik bir etken olduğunu ben düşünmüyorum. Çünkü fakir Müslüman

07:31ülkelerde gayet evlilik oranı yüksek olabiliyor. Eee veya Müslüman olmayacak şekilde de ekonominin kötü olduğu yerlerde hala doğum oranlarının yüksek, evlilik oranlarının yüksek olduğu durumlar baki. O yüzden bu tek başına

07:42bir faktör değil. Yani bunun etkisi vardır, etkisi yoktur demiyorum ama düşündüğün kadar ana etken olarak %7080 ağırlıkta bir eee etki değil. Bu ekonominin kötülüğü veya eee paranın olmayışı veya işte düğün masraflarının

07:56çok olması. Bunlar düşündüğü kadar ağırlıkta bir etki değil. Ya burada yapısal yapısal bir problem var. İşte doğum teşviği verirsek işte evlilenen çiftlere ilk arabaya ÖTV'sini almazsak bir anda evlilikler artacaktır. Bir anda

08:10doğum patlayacaktır. Ya bunlar denendi.

08:12Çok denendi. Naket yardımları denendi.

08:14Teşvikler denendi. Vergi indirimleri denendi. Dünyanın yani dünyanın denemediği şey kalmadı. Eee maddi hiçbir teşvik sandığın kadar etki etmiyor. Yani çok çok az etki edebiliyor. Yani durumu kurtaracak bir şey değil. Çünkü neden?

08:27Sorun esasen bundan kaynaklanmadığı için. E peki sorun o zaman e nerede nereden kaynaklanıyor sorun? Toplumsal altyapıdan kaynaklanıyor sorun.

08:36Mahalleden, cemaatten, komün kültüründen, akraba kültüründen, şehirleşmeden kaynaklanıyor. Yani sorun şu aslında. Biz eskiden Türkiye'de 2000'lerden ve öncesinde eee nüfusun büyük bölümü köylerde yaşıyordu. Eee

08:51şehirlerde yaşam azdı. eee ve şehirlerde yaşayanlar da yine bu kadar bireyselci, bağımsız, yalnız değildi. Köylerde siz bir komünitenin içerisinde, köyünüzün içerisinde, akrabalarınızın içerisinde, bir topluluğun içerisinde yaşıyordunuz.

09:04Eee ve bu sizin hem evlenmenizi hem evlendikten sonra çocuk bakmanızı hem de pek çok faaliyetinizi kolaylaştırıyordu.

09:12Yani bir imece söz konusuydu. Ama 2000'lerden sonra çok hızlı bir şekilde ve çarpık bir şekilde Türkiye'de köyden kente göç arttı. Köyden kente göç artınca kentte ben kimseyi tanımamaya başladım. Ama ilk başlarda yine 2000'lerin başlarında belki 2005'lere

09:27kadar eee herkes aynı köyden göçenler aynı mahalleye gittiler. Yine orada küçük bir komün kültürü oluşturmaya oluşturdular. Yani eskisi kadar olmasa da yarı yarıya belki o komünite kültürünü, topluluk kültürünü e devam ettirebilirler. Ama artık günümüze kadar

09:41geldiğimizde son 1015 yılda artık çok bireysel bir şehir hayatı. Şehirde benim bir komünüm yok, bir topluluğum yok, bir cemaatim yok. Ben yalnız birey başımayım. Ya ben diyelim ki memursam, atandıysam veya bir şeysem. Zaten farklı

09:54ilde yaşıyorum. Annem farklı yerde, babam, kardeşlerim farklı yerde. Ben sadece eşimle birlikte veya evlenmediysem de, bekarsam da tek başıma bir yerlerde yaşam mücadelesi vermeye çalışıyorum. Herhangi bir cemaatim ya da

10:07bir şeyim olmadan. Ve bu durum içerisinde bir de üstüne üstlük evlenmeye çalışıyorum. Şimdi bu eee sorun buradan kaynaklanıyor. Yani köydeki komün topluluk cemaat imece kültüründen şehirdeki yalnızlık

10:21geçiş tüm bu sorunların ana nedenidir.

10:25Çünkü neden? Eskiden işte mahalleniz, cemaatiniz, köyünüz neyse eee sizin bir eşleşme aracınızdı. Yani klasik bir Tinder e gibi düşünebilirsiniz. Neden öyleydi? Çünkü siz o komünite

10:39içerisinde, cemaat içerisinde, topluluk içerisinde her gün boy gösteriyordunuz.

10:43İşte gündelik yaşamda vardınız. Gündelik pratiğiniz görülüyordu. Ahlaki özellikleriniz görülüyordu. Her türlü özelliğiniz o hayatın içerisinde, o küçük komünitede görebiliyordunuz. Sizin işte hayata bakışınız, konuşmanız, hangi

10:56konulara ilgi duyduğunuz, eee, güvenilirliğiniz bunlar gözlemleniyordu.

11:00E, dolayısıyla görücü usulünde kişilerin kafasında her şey netti. Mesela bu adam şöyle şöyle şöyle özelliklere bir sahip.

11:08Şu kız şöyle şöyle bir özelliklere sahip. İşte şöyle bir ahlakı var. Şöyle güvenliği var. Hayata bakçısı bu. Ailesi bu. Dolayısıyla kafada meçleşme meçleşme algoritması Tinder algoritması. O teyzelerin görücü usulündeki o tavsiye

11:21verenlerin aracı kurumunun kafasında meçleşme algoritması için yeterli veri vardı. Senin her yönünü çok dikkatli görüyordu ve seni eşleştiriyordu. Ve sen de benzer kültürlerden olduğun için çok uzak Irak kültürlerden de yapmıyordun.

11:34Sen Akdeniz bölgesindeysen gidip Doğu Anadolu'dan ya da Karadeniz'den birini zaten sana bulmuyordu. Nasıl bulacak zaten? O onu tanımıyor ki. E dolayısıyla aynı kültürden de olunca ve bir sürü de bilgi olunca doğru meçi yapabiliyordu

11:47çoğunlukla ve bu iş oluyordu komünitenin de desteğiyle birlikte. Ama burada bir toplu yaşam ortak bir yaşam söz konusuydu. Günümüzde şehirde sizin bunu yapma şansınız yok. Doğru kişiyi bulma şansınız yok. Çünkü bir genç milyonluk

12:01bir şehirde yapa yalnız bir cemaat bir şeyi yok. Yani kim neye güvenecek?

12:06Birisini öneriyorlar.

12:08Öneriyi neye göre yaptılar? Bu kadar hayatın içinde onu gözlemleyebildiler mi? Sen gözlemlenebildin mi? Yani bu boşluk dolmuyor. Dolayısıyla bu doğru matchleşmeler gerçekleşemiyor. Bir de maliye kültürünün şöyle bir etkisi var.

12:20Eee bir mahalle baskısı denilen unsur söz konusu. Bu kötü bir şey değil. Bu çok iyi bir şey. Bu bir kere senin eee daha korumacı, daha dikkatli davranmanı sağlıyor. Bu hem erkek hem kadın için yani ifetlerini daha iyi korumasını

12:34sağlıyor bu mahalle kültürü. Neden? Sen artık bir komünitede, bir cemaatte yaşadığın için, bir toplulukta yaşadığın için yani bunu şehirlerde de yapabiliriz bu arada doğru bir cemaatleşmeyle. Zaten İslam cemaatleşmeyi önerir. Ben eski

12:46videolarımda o Yahudilik videolunda da anlatmıştım. Yahudiler neden başarılı diye. Çünkü cemaat kültürleri var. O yüzden başarılılar. Bizim de bu cemaat kültürünü güzel bir şekilde yapmamız lazım. Ama cemaat derken işte haftada

12:56bir ben akşam çay içme sohbetine gidiyor. Cemaat böyle bir şey değil.

12:59Cemaat hayatın her alanında ortak farklı etkinlikler yapmak, farklı eee birlikte mücadeleler vermek, ticaret yapmak, eee sosyallikler, kültürel, sanatsal etkinlikler yani cemaat çok fonksiyonlu bir şey olması gerekiyor ki sen o

13:13cemaatin içerisindeki gençleri her yönüyle gözlemleyebil ve aynı zamanda da bu sosyallik ihtiyacını giderebil. Yani pek çok faydası var. Şimdi tekrar konumuza gelecek olursak bu toplum baskısı dedik, cemaat baskısı dedik. E

13:25bu iffetlerini korumasını sağlıyor gençlerin. Yani neden? Çünkü bir erkek mesela eee cemaati sürekli kendisini gözlediği ve sürekli göz önünde olduğu için atıyorum kötü alışkanlıklara bulaşmayacak. İşte bir alkol, bir kumar

13:37bataklığı, eee bir boş işler yani bunlara çok bulaşmamaya çalışacak. Ya da bir kız bu da mesela işte açık saçık giyinmemeye çalışacak. İşte böyle ifetine daha dikkat edecek. erkeklerle olan iletişimine, mesafesine, konuşmalarına daha ölçülü olacak, daha

13:52dikkat edecek. Dolayısıyla herkes ifetini koruyacak. Neden? Çünkü oradaki cemaat onu sürekli gözlemliyor. Sürekli birileri bir yerlerde var ve yanlış bir hareketin de onun üzerine bir baskı unsuru olarak geleceğini biliyor

14:04gençler. Dolayısıyla ifetlerini koruyarak evlilik yaşına kadar gelebiliyordu. Sen de o cemaat içerisinden doğru meçleşmeyle, doğru kişiyle anında evlenip hem geçmişinden de kafanda hiçbir problem soru işareti kalmıyordu. Bu cemaat içerisinde zaten

14:16bu kız ifetiyle gelmiştir. Bu erkek ifetiyle gelmiştir. Bir yamuğu vardıysa, bunun bir sorunu, problemi vardıysa o zaten açığa çıkardı. Ona göre bana önermezlerdi falan gibi bir durum ortaya çıkıyor. Bunun cemaatin aynı zamanda

14:29şöyle bir etkisi de var. olgunlaşmanı hızlandırıyor. Çünkü sen bir sorumluluk bilinci elde ediyorsun. Bir iş bitiricilik, aktif rollerde bulunuyorsun. O yüzden aktif cemaatten bahsediyorum. Pasif böyle sadece haftada birkaç kez okumaya çıktığın cemaatler

14:41değil, hayatın her yönünde okunan Yahudi tipi yani böyle ya da nasıl diyelim? Hem sosyall hem kitap okuması hem farklı etkinlikleri hem ticareti yani her şeyle hayatın her yönünde olduğun bir toplulukta cemaatte. Bunu illa dini

14:55olarak da düşünmek zorunda değiliz.

14:56Köyler eskiden öyleydi işte. E senin sorumluluk bilincin oluşuyor. Neden?

15:00Çünkü sana sürekli o faaliyetlerde, etkinliklerde sana bir görev geliyor.

15:06Görev veriliyor. Küçük yaşlardan itibaren sen bir sorumluluk bilinci elde ediyorsun. İş bitiricilik elde ediyorsun. Aktif rol alma elde ediyorsun. Yani çevreyle, toplumla etkileşime giriyorsun. Cemaatte bir eee senin pozisyonun oluyor. Bu da senin

15:18hızlı olgunlaşmanı sağlıyor. Hem kadınlar tarafında hem erkekler tarafında herkesin farklı görevleri ve şeyleri oluyor. E dolayısıyla burada hızlı olgunlaşabiliyorsun. Ama günümüzde sen şehre geldiğin zaman daha üniversiteye başlayanlar bile o kadar

15:30olgun değil. Evde anası yemeğini yapıyor, ütüsünü yapıyor, şey yapıyor.

15:34Yani herhangi bir başka faaliyetlerde de bulunmamış. Tek kişi arkadaşlara çıkıp kafelerde bir şeyler içmek, sinem ekmek, şuna yani herhangi bir sorumluluk alma faaliyeti içerisinde değil. Ama köylerde mesela küçük yaştan itibaren sorumluluk

15:44alırsın. Eğer köyün varsa dikkat ettiysen orada yaşayan akrabalar, arkadaşların varsa küçük yaştan itibaren bir işe yapmıştır. İşte tarlada birine yardım etmiştir. Orada bir şeyler yapmıştır ki köylerdeki şey bile neredeyse bozuldu bu topluluk kültürü.

15:57Dolayısıyla seni hızlı olgunlaştırıyor.

15:59Sen 20 yaşına geldiğin zaman o canavar gibi adam oluyorsun. Yani bir sürü şey hayatında eee başarmış oluyorsun. Hayata dair bilgin çok fazla oluyor. Sorumluluk alma, olgunlaşma şeyin fazla oluyor.

16:08Günümüzde 20 yaşına geldiğin zaman sen daha hiç eee eline bir şey almamışsın.

16:12Bir tamirat yapmamışsın. bir olgunluğun yok. Yani bir faaliyette bulunmamışsın.

16:16Boş beleş geçirmişsin şehir hayatını.

16:18Çünkü şehir hayatı sana bunu vermiyor.

16:20Vadetmiyor da hatta seni bundan soyutluyor. Ama sen cemaat kültürü içerisinde bunu yapabilirsen şehir hayatında da olsan bu sorumluluğu elde edebilirdin. Olgunlaşma geç olunca dolayısıyla evlilik de geç oluyor. Çünkü kişi kendini hazır hissetmeyebilir.

16:33Karşıdaki onu hazır bulmayabilir vesaire. Bir ton problem. Yani dolayısıyla bu olgunlaşmaya katkısı da çok önemli cemaat kültürünün. Şimdi bir de çok önemli bir faktör. En önemli faktörlerden bir tanesi de sosyal medya.

16:43Özellikle de Instagram. Şimdi Instagram istatistikleriyle, Instagram'a üye olunan kişi ve aktifliğiyle Türkiye'de bu evlilik yaşının yükselmesi, işte evliliklerin azalması ve doğum oranı düşmesi çok korelasyon var. Yani bu iki

16:54datayı yan yana getirdiğiniz zaman direkt korelasyon ortaya çıkıyor. Şimdi insanlar bir kere sosyal medyada en iyi tarafını koyuyorlar, en mutlu tarafını koyuyorlar. Eee, en ideal eee, hallerini, en ideal eee, işte gezmelerini, yemelerini, içmelerini,

17:08neyse bunları koyuyorlar. Bunlar gerçek değil. Ha kullanan kişiler de biliyor ya Instagram gerçek değil işte bunlar en iyi halleri diye. Bilsen bile bundan etkileniyorsun. Bu bilmek bunu etkilemiyor. Yani Instagram'ın olmaması

17:18lazım bundan etkilenmemek için. Ama o da çoğu kişide gençlerde Instagram oluyor.

17:22Birbirlerinden haberdar olmak istiyorlar insanlar. Birbirlerinin hayatlarını merak ediyorlar. Artık bundan kaçınılmaz. Instagram'ı silin. Eee diyemiyoruz maalesef. Bence silin tabii ki ama herkes silemiyor. %9095 kişi Instagram'ını silemiyor. Buna cesaret

17:36edemiyor. Oradakilerin yalan olduğunu ben bilirim. Yine de yaparım. İşte ben aslında şunu yapıyorum falan aslında ben onlara bakmıyorum. Başka şeylere bakıyorum. Arkadaşlarımı takip etmiyorum. Böyle bir şey yok. Bundan etkileniyorsun. Orada bir tüketim

17:46kültürü oluyor. Yani tüketim kültürü olunca orada bir de ayrıca eee manipülasyon da oluyor. Orada influencerlar var. İşte orada evlilik eşittir özgürlük kaybı. İşte evlenirsen özgürlüğünü kaybedersin. İşte hizmetçi olursun. Bilmem ne. Yani bunlar

17:59pompalanıyor bir yandan da. İşte çocuk yaparsan ayağına ayak bağı olur, gezemezsin. E işte hayatını yaşayamazsın, gençliğin biter. Eee falan gibi şeyler eee maruziyetlere eee bırakılıyor. Sanki bir mahrumiyetmiş

18:12gibi, eee gözüküyor. Eee ve standartlar gerçek dışı yükseltiliyor. İşte aslında diyelim ki Instagram abonesi Türkiye'de eee 40 milyon kişi. Orada işte çok iyi şartlarda düğün yapan, işte böyle uçaklarla evlenme teklifi alan,

18:27sahillerde, özel platformlarda bilmem nişan yapan herhangi böyle çok yüksek standartlarda yapan atıyorum 500 kişi var, 1000 kişi var ama bunlar infonusun sarı. Çok takipçileri var.

18:38Sürekli göz önüne geliyoruz. Şimdi aslında 50 milyon kişiden sadece 1000 kişi bunu yaşıyor. Diğer kişiler herkes senin gibi mahallesinin düğün salonunda standart bir düğün yapıyor aslında ama bundan sen memnun olmamaya başlıyorsun.

18:49Çünkü Instagram'da senin gördüğün kişi bir sürü kişi hem de çünkü 500 tane 1000 tane var ondan diğer mahallede yapanlar Instagram'da onu paylaşmıyor. Niye o rezillik? O paylaşılır mı? Yani kötü olan paylaşmaz. Her zaman iyi olan

19:01paylaşır. Sen her zaman iyi olanı görüyorsun ve zannediyorsun ki aa benim dışımda herkes böyle. Herkes de bunu yapıyor. Yani bir ben bunu yapmıyorum psikolojisine giriyorsun. Halbuki tam tersi. Seninle birlikte milyonlar senin

19:13yaptığını yapıyor. Orada sadece küçük bir azınlık en iyi halini orada paylaşmanı yapıyor. Ama bu bunu anlama şansın, anlatma şansın ve kendini ikna etme şansın yok. Bu bir algı operasyonu.

19:23Bu algıya o Instagram'ı kullandığın sürece kesinlikle düşeceksin. E bu da beklentileri çok fazla yükseltiyor.

19:29Tatminsizliği çok fazla yükseltiyor.

19:31Dolayısıyla şeyleri de istekleri de çok fazla yükseltiyor. Bunlar yükseldikçe de kişiler arasında bir soğuma gerçekleşiyor veya hiç ulaşamayacağım algısı gerçekleşmeye başlıyor. Veya ben bunları elde etmeden de evlenmem. Yani

19:44bir kere evleniyorum. Onu da bari Instagram'da herkesin yaptığı gibi yapayım. Halbuki herkes yapmıyor ama işte sen öyle zannediyorsun. herkesin yaptığı gibi yapayım diye bir şey yapıyorsun. Dolayısıyla Instagram burada çok çok çok önemli bir faktör.

19:57Dolayısıyla bu evliliği bu tarz şeye çeviren aslında eee dinin kendisi değil.

20:01Dinde evlilik çok basit bir şey ama toplum toplum değişecek bunla. Yani toplumun bu algısının Instagram'daki bu şeyin kırılması lazım bunun için. Bu nasıl yapılır? Eee yine cemaat kültürüyle bunu kırabilirsin. Neden?

20:13Çünkü sen cemaatinde birebir olaylara şahit olacaksın. Birebir kişilerin nasıl evlendiğini göreceksin. Nasıl olduğunu yapacaksın sürekli. Bu da maruz kaldığın zaman aa cemaatimde herkes nasıl evleniyorsa ben de öyle evleneceğim. Bak

20:25ben bir şey kaybetmiyorum. Ben elalemin kerizi ben değilim. Elalemin işte en düşük şartları kabul eden aptal kişisi ben değilim diyebileceksin. Ama bu cemaatin bir şeyin olmadığı zaman bunu diyemiyorsun. E birkaç akrabanın

20:38düğününe gidiyorsun. Onlar tam yeterli veriyi sana vermiyor. Instagram'da daha fazla veri görüyorsun ve Instagram'dakinin gerçek olduğunu düşünüyorsun. düşün ama cemaat olsaydı cemaat standartlarında ben de eee buradaki yüzlerce cemaatdeki diğer eee

20:52kızlar gibi ben de aynısını yapacağım.

20:55Eee diyebilirsin. E o yüzden cemaat bunun da eee olmasını yani bu manipülasyonun da önüne geçiyor. Şimdi bir de eee modern dünyada yaşıyoruz. Eee kadınların ve erkeklerin eee evlilikten beklentilerini farklı yollardan

21:09karşılama imkanı doğdu. Şimdi her iki taraf için de inceleyelim. Şimdi e erkek tarafı erkeğin daha çok evlilikten beklentisi nedir? Daha cinsel beklentilerdir. Değil mi? Farklı beklentileri de var tabii ki. Aile kurma, işte çocuk yapma, aile babası

21:23olma gibi. Ama en eee üst sıralardaki beklentisi cinsel beklentilerdir. Şimdi bakıyoruz erkek için. Ya şimdi hocalar ilk başta anlattığım gibi zina çok ucuz, evlilik pahalı. O yüzden gençler evlenmiyor. Şimdi bunu diyemem. Neden?

21:35Çünkü İslam'a aşağı yukarı dikkat eden kişiler zaten zina yapmıyor. Ama bu adam yine evlenemiyor. Ha demek ki sorun tam olarak öyle değil. Eskiden nasıldı?

21:42Şimdi ben eskiden çıplak bir kadın vücudu görme şansım erkek olarak sıfır.

21:47Yani e imkansıza yakın. Yani şansa kadere böyle ucundan kıyısından bir tane bir şeyler belki bir yerden yakalarsam o. Onun dışında benim çıplak herhangi bir kadın vücudu görmem veya böyle bir çıplaklığa maruz kalmam veya kadın

22:01vücudunun böyle detaylarına haiz olmam eee buna maruz kalmam mümkün değil.

22:05Mümkün değil. Dolayısıyla benim hormonlarım arttıkça, ben evlilik yaşına gelmeye başladıkça, 20 yaşlarına gelmeye başladıkça, ergenlikten 20 yaşlarına doğru bu dürtü benim içimde giderek artacak. Bu biyolojik bir vaka. Yani bu

22:17dürtü bende artacak, artacak, artacak. E ben bir türlü şey yapamıyorum. Tatmin edecek çevremde bir materyal bulamıyorum. Kadın vücudu da göremiyorum. Dolayısıyla benim kriterlerim eee çok hormonlarımla birlikte çok düşük seviyeye geliyor.

22:30Karşımda herhangi bir evleneceğim, aşağı yukarı anam babamın da uygun bulduğu birini bulduğum anda evleniyorum. Niye?

22:36Dürtülerim çok yüksek, hormonlarım çok yüksek. O artık cinsel tatminkarlığımı bir an önce elde etmem gerekiyor ve başka yollardan da bunu karşılayamadığım için kriterlerimi düşürüyorum cinsel anlamda. Eee ve evleniyorum. Sonrasında

22:48da zaten eee hayat devam ediyor, akıyor gidiyor. Peki günümüzde nasıl? Günümüzde bir kere dijital sosyal medyayla veya işte yetişkin içerik siteleriyle. Şimdi zina farklı bir şey. Gerçek fiziksel manada zina farklı bir şey. Bir de

23:03dijital manada görüntü yoluyla bir şeyler izlemek farklı bir şey. Şimdi ben her ne kadar dinime, diyanetime dikkat eden bir genç olsam da, imam hatip'te okuyor olsam da işte ne bileyim eee beş vakit namazımı kılıyor olsam da sosyal

23:16medyada eee yani ben bundan işte 50 yıl önce hiç kadın vücudu görmeyen adama göre ben hiç yani görmek istemesem bile yetişkin içerik sitesine, video sitesine girmesem bile ben yine de kadın vücudunu

23:29denk geliyorum. Twitter'da gezerken geliyorum, Instagram'da gezerken geliyorum, Facebook'ta gezerken geliyorum. Eee ya hiç olmadı. Sokağa çıkıyorum. Sokakta eskiden herkes kapalı giyinirken bu İngiltere'de filan da böyle işte Norveç'te, İsveç'te de böyle

23:42olan şeyler var. 1900'lerin başlarında Tuzar'a kadar, Dünya Savaşı'na kadar herkes kapalı giyiniyor. Başlarını örtüyor. Şey değil yani bu. Sonra son dönemde dünyamızda oluşan şeyler bu teşirci giyimcilik eee daha böyle açık

23:54saçık giyimcilik. Hiçbir şey yapmasam bile eee kadın vücuduna dair pek çok bir de farklı farklı çeşit çeşit eee materyale ulaşabiliyorum ve çok kolay bir yoldan dürtülerim çok arttı.

24:04Hormonlarım çok arttı. Hemen nefsime uyup cep telefonumdan bir yetişkin içerik sitesine girip e en azından kendimi rahatlatabiliyorum. Değil mi?

24:13Tamam bu fiziksel bir temasa göre daha düşük bir seviye ama benim dürtülerimi öteleyebilmemi sağlıyor. Ben 20 yaşına gelip böyle çok kötü durumda olup kriterlerimi düşürebilirken artık ben bu

24:2620 yaşında, 21, 22, 23 yaşında eee bu tarz dijital içeriklerle e dürtümü öteleyebiliyorum. Tamam. tamamını karşılamıyor. Evet, doğru. Ama öteleme şansı veriyor bana bunu. 26 yaşına kadar

24:39öteleme şansı veriyor. 28 yaşına kadar, 30 yaşına kadar öteleyebilme şansı veriyor elindeki bu dijital içerik materyalleri. Dolayısıyla böyle bir problem var. Ben buna hızlı erişebiliyorum ve ne kadar dindar olursam olayım tamam zina yapmıyorum.

24:52Fiziksel temaslı zina yapmıyorum ama buna bir şekilde nefsim uyup eee bunları yapabiliyorum ve bu benim evliliği ötelememi sağlıyor. Yani kendimi daha dizginleyebiliyorum. kadın tarafına gelelim. Kadın tarafının evlilikten

25:06beklentisi alır. Kadın her zaman evlilikte aslında bir güç güç ister.

25:10Eee, bir korulup kollamak ister. E, bir kanatın altında, eee, kendisi özgür hareket etme alanı ister. Yani kendi tercihlerini kendisi yapacak, özgür olacak. Çünkü aile evinde daha baskıcıdır. E mesela babasıyla daha

25:24rahat gezip abisiyle, kardeşiyle daha rahat gezip tozup şey yapamaz. Ama kocasının kanatları altında o gücü hissedecek. eee ona birisi bir bakım verecek, sevgi verecek, şefkat verecek.

25:36O da o isteklerini gerçekleştirecek.

25:38Yani bir nevi güç şeyinin altında, güç tahakkimin altında özgürlüğünü yaşayacak. Kadının evlilikten beklentisi bu aslında. Güvenlik, e, korunma, toplumda daha rahat hareket edebilme,

25:50daha özgürce gezebilme, hareket edebilme şeyi sağlıyor. Statü beklentisi olabilir. Eee, yani sırtını yansıyacağı bir e güç arıyor. Bir dayanak arıyor aslında kadının evlilikten beklentisi bu. E, peki eskiden nasıldı? bu dayanağı

26:05bir türlü bulamadığı için beklentilerini düşürüp düşürüp hadi artık ben de bir evleneyim de eee bir artık eee hayatıma bakayım moduna geçtiği için erken yaşta eee bu beklentisini karşılayabiliyordu.

26:16Günümüzde nasıl? Şimdi günümüzde üniversite okuyor. Üniversite bitmeden evlenmek diye bir konsept neredeyse kalmadı. Bir kere toplum bunu kabullenmiş durumda. Dolayısıyla kadının artık eee bu evlilik yerine geçecek dürtüleri öteleyebilecek şeylere

26:30ihtiyacı var. En başında bunun başına diploma geliyor. Yani bugün kadın diplomayı aldığı zaman o ona sanki bir koca, bir eş güvenliği veriyor. Bir korunaklılık hissi veriyor. Bir özgüven veriyor. Ona bir statü veriyor. Şimdi

26:43evlendiği zaman kocasının statüsünden, onun özgüveninden yararlanıyordu. Şimdi artık kocasının yerine diplomayı koyabiliyor. Tamam. Deminki zina örneğindeki gibi erkekteki %100 karşılamayabilir. %70 %60 karşılayabilir ama bu onun ötelemesini sağlıyor. 20

26:56yaşında evleneceği yere artık 28 yaşında, 2627 yaşına kadar eee bu evlenme dürtüsünü öteleyebiliyor. Çünkü diploma ona o eee koca hissini, eş hissini veriyor tek başına. Bir de üzerine atanırsa veya bir yerde

27:10çalışmaya başlayıp maaş almaya başlarsa yani ekonomik özgürlüğünü elde etmeye başlarsa ki kadının evlenmesindeki bir amaç da buydu. ekonomik özgürlüğünü elde etmek. Kocası çünkü ona eee bakmakla

27:22yükümlü. O zaman bu maaş artı diploma kadının eee eşi kadar ona şey verebiliyor. Korunaklık, özgüven, ekonomik özgürlük ve eee o sırtını yaslayabileceği liman eee

27:35yaslayabileceği dağ şeyini verebiliyor, hissini verebiliyor aşağı yukarı. Bu da onun öteleyebilmesini sağlıyor. Çünkü niye? Baba evinde sürekli trend yoldan sipariş verince babası kızıyordu. Kızım yine mi trend yoldan sipariş verdin? bu

27:47ne falan filan. Yani sürekli bir baskı altındaydı. Annesi de babasından etkilenip kızı sıkıştırmaya çalışıyordu falan filan. E şimdi ne oldu?

27:53Diplomasını aldı kapı gibi. Bak ben artık diplomalıyım. Aşırı bir özgüven geldi. Mahallede daha şey yürümeye başladı. Toplum ona daha önem vermeye başladı. Üstüne üstün bir de maaş aldığı zaman o istediği siparişleri veriyor.

28:06İstediği trend yoldan eee malzemeleri alıyor. Hiçbir sınırlayan şey yapan kişi yok. Yani o evlilikte elde edeceği hislere ve hazlara evlilik öncesinde erişebiliyor. Bu kadın tabii ki de

28:20evliliği öteleyecek veya şartlarını yükseğe çekecek. Çünkü öteleme şansı var. Şimdi erkek de öteleyebildi, kadın da öteleyebildi. O zaman ileride evlenecekler. Çünkü öteleme şansı oldu.

28:30Yani her iki cinste dolayısıyla ihtiyaç baskısını zayıflattı. Dolayısıyla eee ileride evlemeye başlayabiliyorlar. Bu da eee çözülmesi gereken eee problemlerden bir tanesi işin. Tabii ki bir de hukuki boyutu var. Bu da eee

28:44genellikle işlenmiyor, atlanıyor.

28:46Normalde İslam evlilik, boşanma, miras, velayet hukukuyla bizim günümüzde maruz kaldığımız laik, medeni hukuk farklı ve dolayısıyla erkekler için medeni hukuk daha korkutucu. Bu hukuk böyleyken

28:59kişiler evlenmekten daha da çekiniyorlar. Neden? Normalde İslam'da herkesin malı kendisine mesela ama eee medeni hukukta evlendiğin zaman mallar yarı yarıya paylaşılıyor. Her ne olursa olsun yarı yarıya paylaşmış oluyorsun.

29:13İşte süresiz nafaka, nafaka problemleri erkekleri mesela korkutuyor. Ya ben şimdi evleneceğim, bir şey olacak. E ömür boyu nafaka vermek zorunda kalacağım vesaire. Velayet sorunu var.

29:22Çocuğunuz var boşandığınız. Normalde İslam bakım e yaşına kadar anneye verir.

29:26İşte 7 yaş 9 yaş arası değişebiliyor.

29:28Sonrasında velayet esasen babaya aittir.

29:30Bakımı çocuğun babaya aittir. Velayeti babaya aittir. Anaya verilmez. Ama medeni hukuka göre baktığınız zaman %7580 oranında istatistiklere göre e çocuk her zaman anneye veriliyor, babaya verilmiyor. Şimdi bunlar da sizin

29:42bilinçaltınızda siz tamam evlenirken falan bunlar çok düşünmüyor olabilirsiniz ama günlük hayatta maruz kaldığınız haberler, medyada maruz kaldığınız bu istatistikler, çevrenizde boşanan çiftlerden yaşadığınız bu maruziyet sizin bilinçaltınıza bunları

29:55ekliyor. Yani diyor ki hukuki olarak ben evlenirsem kardeşim dezavantajlıyım ya.

29:59Ben o zaman niye evleneyim ki? Öteliye de biliyorum. bir şekilde ihtiyaçlarımı da az çok karşılama imkanım var. Ben yani evlilik yani şey bakımdan oyun teorisi bakımından yani avantaj dezavantaj analizi analizi yaptığım

30:11zaman hukuki yönden çok dezavantajlı geliyor dediği için de bunu tamam bilinçli rasyonel düşünmeyebilir ama bilinçaltı bunu düşünüyor. Bilinçaltı düşündüğü için de bu da yine evlilikten iten faktörlerden birisi haline geliyor.

30:25Şimdi çocuk probleminde de şöyle bir şey var. Neden işte evlendik bu sefer hadi yani çocuk problemini nasıl çözeceğiz?

30:32Neden çok az çocuk yapılıyor? Genelde birinci çocuk yapılıyor sonra yapılmıyor. Neden? Çünkü eskiden bir yine cemaat kültürü yani sorunların hepsi cemaat olmakta, komün olmakta ve toplu yaşam hayatı olmasında. Mesela gelişmiş ülkeler arasında. Niye doğum

30:46oranı düşük? Çünkü bireyselleşiyor, şehirleşiyor, yalnızlaşıyor. O çocuğun bakımı yalnızken yapmak çok zor bir şey.

30:52İsrail'de sadece eee doğum oranları yüksek. O neden? İsrail'de çünkü çocuk bakımı için her şey çocuğa göre dizayn edilmiş ve onlar Yahudiler topluluk halinde, cemaat halinde yaşadıkları için çocuk bakımı kolay oluyor. Şimdi çocuk

31:04bak çocuk doğum oranlarının düşmesinin en büyük nedeni yok ekonomiş, yok mamab fiyatları, yok bez fiyatları, yok işte asgari ücretli adam ikinci çocuğun okul ücretini nasıl karşıl ya bunlar değil.

31:14Bunlar illaki faktör vardır ama sorun bunlar değil. Sorun çocuğa bakma problemi. Çocuğu çocuğun sosyalleşme problemi. Eee ve sizin yalnız olma probleminiz. Şimdi siz bir şehirde eşinizle taşınd, çalışıyorsunuz,

31:27atandınız veya bir şey yani hele annenizle babanız da aynı şehirde değilseniz ki çoğu kişi de artık öyle olmaya başladı. Daha da kötü yani ya pay almışsınız ve çocuk doğuyor. Yani bu çocuğun bakımı siz gündüz erkek olarak

31:40işeceksiniz. Hadi kadın doğum izni aldı diyelim birkaç sene. Tek başına çok yoruluyor. Ondan sonra çok fazla depresyona giriyor. Çok fazla sıkılıyor.

31:48Hiçbir komşusu yok. Eskiden nasıldı?

31:49Çocuk doğardı. Hemen konu komşu zaten onun da birkaç tane çocuğu olurdu.

31:52getirirlerdi ortaya. Toplu şekilde bakılırdı. Çocuğa oyun ihtiyacı oluyor.

31:56Çocuk büyüyor, 1 2 yaşına geliyor, 3 yaşına geliyor. Oyun ihtiyacı var.

31:58Sürekli oyun oynamak istiyor. Sürekli oyun oynamak istiyor. E siz yetişkin olarak bir süre sonra bunalmaya başlıyorsunuz ama yapacağınız bir şey yok. Çünkü çevrede çocuk yok. Eee eskiden mahallede çocuklar top oynardı.

32:09O da yok. Çünkü eee güven kalmadı, şey kalmadı. Dijitalleşme arttı. Kimse mahalliye çocuğuna emanet edip de ertesi gün çalınır mı çalınmaz mı? Bu çocuğun başına bir şey mi gelir? Kimse artık ona da salmıyor. Siz sürekli çocukla vakit

32:22geçirmek istiyorsunuz. Bu çok yorucu, yıpratıcı. Hem mental olarak hem psikolojik olarak yıpratıcı bir şey. O zaman sizin bu çocuğun bakımını bir topluluğa bir cemaat toplu bir şekilde imece usulü yapmanız lazım. Çocuğu bir

32:32işiniz var, bir şey var. Çocuğu bırakacaksınız. Bırakacağınız bir yer yok. Birazcık hasta olsanız çocuğa bakacak bir tane Allah'ın kulu yok.

32:38Ananız babanız yanınızda değilse tam zaten fecaat. Onlar gelse bile işte uzaktan geliyorlar, farklı şehirden geliyorlar. çok uzun kalma şansları olmuyor. E vesaire. Bir de yok işte onun kayın validesiyle o çatıştıysa, yok onun

32:52kayın pederle o şey olduysa öyle problemlen varsa onlar da gelmiyor zaten. Yapa yalnız bir şekilde sen aşırı meşakkatli, yorucu, sorumluluk isteyen çocuk büyütme operasyonunu geçirmeye

33:04çalışıyorsun. Yani bunu tabii ki bir kere yaşayınca diyorsun ki ya bu buna bakılır mı ya? Öldük bittik yani.

33:11Yorgunluktan, uykusuzluktan, şeyden mahvolduk ya. dersin. Hayatımızı yaşamıyoruz. Kendim öz bakımızı yapamamaya başladık diyorsun. Çünkü bu yükü tek başına yapayalımız şehir hayatında kaldırmaya çalışıyor bu böyle

33:24bir şey bakılmaz. Bu doğum oranlarını düşürür. Dolayısıyla senin cemaat halinde farklı kişiler de aynı anda çocuklar yapacak. Benzer birkaç yaş farklı çocuk grupları olacak. Bir misafirliğe gideceksin. Topluğa gideceksin. Cemaatte toplandığında o

33:36çocuklar kendi aralarında oynayacaklar.

33:37Çünkü 34 tane çocuk olunca onlar kendi arasında oynuyor. Artık sana ihtiyaç yok. Ama evde tüm gün sen kendin mi bakmak zorundasın bu çocuğa? Sen bu ikinciyi yapma motivasyonunu bu senin düşürür. Dolayısıyla burada eee yine

33:49cemaat problemi var. Çocuklara göre dizayn edilen bir hayat söz konusu değil şehirlerde ve yalnızlaşma var. O yüzden çocuk doğum oranı şu bunu çöz. Bunu çözersen ekonomi ne olursa olsun çocuk

34:01doğum oranı artacaktır. Temel problem bu ya. İşte çözüm öner şey yine evliliğe tekrar gelecek olursak işte zinalar arttı. E o yüzden bunlar yasaklanırsa devlet tarafından bu zina şeyleri falan fuhuşlar falan böyle daha katı hale

34:15gelirse daha yasaklanırsa evlilik oranları artar. Ya daha saçma bir düşünce görmedim. Sen yasaklayarak bir şeyi asla mücadele edemezsin. Ya en basitinden ı Abdülhamit döneminde fuhuş

34:27giderek işte İstanbul'da, Anadolu'da filan fuhuş evleri yaygınlaşmaya başlıyor ve devlet bunun önüne geçemeyeceğini anladığı için fuhuş nizamnameleri işte lonca nizamnameleri var ya eee çeşitli işte mesela demirci oluyorsun, kunduracı oluyorsun, fırıncı

34:41oluyorsun. Bunların nizamnameleri var.

34:42Yani mevzuat gibi düşünün. Devlet resmi fuhuş nizamnameleri çıkarıyor. Yani bu fuhuş evlerinde işte kimler olabilir, denetimleri nasıl olacak, kimler çarpabilir? Çünkü mücadele edemiyorsun.

34:50O yüzden nizamnamesini çıkaracaksın.

34:52Yani yasaklayarak bir şeyi çözme şansın yok. Onu ancak düzenleyerek, yöneterek onunla mücadele edilsin. Dolayısıyla yok zina yasaklansın, yok bilmem fş bitsin, yasaklansın, işte şunlar yasaklansın.

35:03Yasak yaparak bir şey çözme şansın yok.

35:06Sonra birisi yasak getirerek çözüm sunuyorsa uzaklaş. Öyle bir çözüm olamaz. Yani sen alternatifini üreterek, düzenleyerek veya yöneterek eee daha kolay bir şeyler üreterek adam zinan yaptıysa sen ona karşı alternatif yeni

35:19bir şey önereceksin. Yeni bir sistem önereceksin. Şimdi şöyle bir şey geliyor o yüzden. Şimdi eee ben üniversitede okuyan bir genç işte şey oldu ya illa sen mezun olduktan sonra evlenmek zorundasın. Üniversiteyken evlenemezsin

35:33gibi bir algı bir böyle toplumda bir şey yaşanıyor. E fikir var. Yani genel bir konsensus fikir birliği oluştu. Ama şöyle bir şey var. Şimdi ben eskiden cemaatimle iken, topluluğumen, kendi

35:46halimdeyken mesela kendi cemaatimin, kendi şeyimin olduğu bir yerde üniversiteye gitsem orada sürekli beni gözlemleyecekleri için ben yine kendime dikkat ederim. Değil mi? Hem erkek olsam hem kız olsam yani cemaatimin beni

35:56kınıayacağı şeyleri yapmamaya çalışırım.

35:58O yüzden eee kadın erkek ilişkilerime, ondan sonra eee yaptığım hareketlere, girdiğim, çıktığım mekanlara, e giydiğim kıyafetlere her şeye dikkat ederim. Ama şimdi ne oluyor? Öyle bir kültür yok.

36:08Zaten şehirde yaşıyoruz. Üniversiteyi de kazanıyorum. Gidiyorum yabancı bir yere yurda yerleşiyorum. Ya özgürüm, özgürüm.

36:14Beni kimse tanımıyor burada. Kimseye de hesap vermek zorunda da değilim. Kimse de anama babama bir şey rapor edecek durumda da değil. Dolayısıyla ben bu özgürlüğün tadını çıkarmaya başlıyorum.

36:25E şimdi avantaj dezavantaj durumundan bakalım. Ben kız arkadaşı yaparsam benim bir sorumluluğum var mı? Yok. E şimdi evlilikle kız arkadaşlığı arasındaki şeye bakman lazım. sorumluluğa ve getiri götüreye bakacaksın. Kız arkadaşı yapmak

36:39ne kadar sürüyor? Yarım gün değil mi?

36:41Ücreti ne kadar? İşte birkaç kahve, bir dondurma, bir yemeğe aslında görüşmemi yapıyorum ve kız arkadaşımı elde ediyorum. Çok ucuza, çok hızlı bir şekilde kız arkadaşımı elde ediyorum.

36:49Daha sonra onunla vakitler geçiriyorum.

36:51İşte birlikte okula geziyorum, etkinlikler yapıyorum vesaire. Eee, hatta aynı eve çıkabiliyorum durumuma göre. Şimdi bizim kitlemizde o yok belki. Eee, ama en azından kız erkek arkadaşlığı var. bu yaşanıyor yani. E

37:06dolayısıyla burada ben çok ucuza ve az sorumlulukla ayrıldığımda diyelim kavga ettik ayrıldık. Bir tazminat ödemiyorum.

37:13Nafakam yok bir şey mi yok bakmak zorunda değil yani. Çok minimum maliyetle eee kız arkadaşı edinebiliyorum değil mi? Benim için harika. Evlensem o bir kere onun düğün masrafı şunu bunu yani ya mümkün değil.

37:26E kurtarmıyor yani. O zaman ha çözüm olarak biz bunu bir alternatif kurum geliştirmen lazım. Senin üniversitedeki kız arkadaşlığı kurumuna karşı bir alternatif kurum geliştirmen gerekiyor.

37:38Ya gençleri bir sal, bir rahat bırak.

37:40Tamam mı? Yani evlilik meşru yolda olduğu sürece, helal bir şey olduğu sürece bu kadar kasma evliliği için.

37:48Evliliği toplum ve aileler çok kasmış vaziyette. Kasınca tabii ki çocuklar kız arkadaşlığı yolunu, erkek arkadaşlığı yolunu seçmeye başlıyorlar. Hele dediğim gibi farklı bir üniversitede farklı bir yile gelip seni raporlayacak kimse

38:00olmadığını anladığın anda eee daha da salmaya başlıyorsun. Ne kadar dikkatli bir genç olursan ol. E şimdi biz bu çocukları salarsak, evliliği biraz daha gevşetirsek, biraz daha rahatlatırsak ya kız arkadaşı gibi siz evlenin kardeşim.

38:14Sen kız erkek arkadaşı olacağına evlilikte ne var? İslam'da evlilii yarım saatlik ve hiçbir maliyeti olmayan bir şey değil mi? Normalde bu kadar biz toplum olarak bir sürü örf adetlerle bunu büyütüyoruz ama şimdi ben alternatif kurum geliştirmem lazım. O

38:29zaman ben diyorum ki kardeşim sen evlen.

38:32Üniversitede kız arkadaşı, erkek arkadaşı yapar gibi evlen. Çok soft.

38:35Hemen hızlıca bir dini nikah bitti. Siz evlisiniz artık farklı yurtlarda yaşayın. Aynı kız arkadaşı, erkek arkadaşları gibi takılın. İsterseniz aynı eve çıkın. Artık çıkabiliyorsunuz çünkü birbirinize helalsiniz. E iki kişi

38:47ne güzel masrafları azaltıp öğrenci evine çıkın. Tamam. Öğrenci evi nasılsa öyle çıkın. Yani normal evlilik yapmayın. Tamam mı? O evliliği yine mezun olunca yapacaksınız. Siz normal şu an kız arkadaşı, erkek arkadaşı hayat

38:58yaşayın. Öğrenci hayatı yaşayın. E ama en azından bunu helal bir şekilde yapmış olun. Mezun oldunuz mu? Diplomanızı aldınız mı? Ne güzel işte 4 sene, 3 sene neyse şey yaptınız. Helal yoldan birlikte oldunuz. Gezdiniz, tozdunuz.

39:11Eee hiçbir günaha girmemiş oldunuz. Tam tersi sevap kazanmış oldunuz. Mezun oldunuz. Diplomanızı aldınız. İşinizi yaptınız. Normalde evlenmeniz gereken zamana geldiniz mi? Heh. Şimdi düğününüzü yapın kardeşim. Şimdi işte

39:23düğün salonunuzu tutun. Kınalığınızı yani normal düğünü nasıl yapıyorsan örfe, adetinde o şekilde şimdi düğününü yap. Mesela böyle bir formül geliştirilebilir. Y ama bunun için eee ana babaların toplumun bakış açısının buna salması lazım. Biraz gevşetmesi

39:37lazım. Yani o şeyleri, vidaları biraz gevşetmesi gerekiyor ve buna izin vermesi gerekiyor. Ya benim kızım zaten erkek arkadaşı olacak mı? Olacak. Benim oğlum kız arkadaşı olacak mı? Ya illaki oluyor. Olacak. O zaman kardeşim bunlar

39:50evli yoldan yapsınlar bunu. Bunun ne zararı var yani? Evli yoldan yapsınlar.

39:54Daha iyi bir şey değil mi yani? Ve bitince de okulları normal evlenme çağına geldiklerinde böylece 202 yaşında evlenirler. Normal 2526'ya geldiklerinde evlenecekleri zamanda da tüm prosedürleriyle evliliklerini yaparlar.

40:07O prosedüreleri o zaman gerçekleştir. Ya böyle bir alternatif sunmadığın zaman veya toplumda bu bu biraz gevşemeyi, rahatlamayı sağlamadığın zaman öteki türlü farklı bir ildeki özgürlüğün getirdiği bir güçle bunlar yaşanmaya

40:20devam edecek. Ve bunlar çocukların geçmişini de etkilediği için herkes ulan bu kız üniversitede şunu yapmış mıdır?

40:25Lisede bunu yapmış mıdır acaba? Ulan ben eee en erkekler şöyle düşünüyor. Bu kız gitti gitti 34 kişiyle sevgili oldu şimdi elalemin kerizi beni buldu. Ben bununla mı evleneceğim? Kafada bin bir türlü tilki dönüyor. Niye? Geçmişini

40:38valide etme şansın yok ki. Bir komünite, bir kültür içerisinde gelişmedi. Onu her anı takip eden bir toplum baskısı yapan bir cemaati şeyi olmadı. O yüzden sen bunu bilme şansın yok. Farklı bilgide de bir şeyler yaptı. Ama sen en baştan

40:51üniversiteye girişte bunu yaparsan bu çözülebilir. Tamam mı? Yani eğer bunu yapamıyorsan işte benim cemaatim yok, bir şeyim yok. Biz ne yapacağız? O zaman bana göre de en mantıklı yol evde oturmak yerine bir STK'ya veya bir

41:03derneğe mesela Kızılay'a bir yerlere gönüllü olmak. Çünkü bu tarz kurumlarda gönüllü olduğun zaman aynı cemaat tadında etkinlikler yapmaya başlıyorsun.

41:10İşte gönüllü faaliyetlerde bulunuyorsun.

41:12Bunun evrak kürek işleri oluyor. Eee başka işleri oluyor. Bir yerlere gitme, ziyaret etme, dağıtma, etme. Yani senin farklı farklı faaliyetlerde seni gönüllü olarak kullanıyorlar bu STK'lar dernekler. E şimdi sen buraya gönüllü

41:23olduğunda hem eee birileriyle tanışma fırsatın olur, tamam mı? E hem de orada gözlemlersin. Bakarsın ya işlerini yaparken, gönüllülüğünü yaparken birisi dikkatini çeker. Hareketleriyle,

41:36tavrıyla, konuşmasıyla, etkileşimiyle, bir şeyiyle senin dikkatini çekebilir ve onu orada gözlemlersin. 2 ay, 3 ay, 5 ay ve doğal yoldan bir e görücülük yapmış olursun. Onu bir nevi cemaat kültürü içerisindeki sanki gözlemleyen meçleyen

41:51teyze gibi gözlemleyip en sonunda e ona belki bir şans verebilirsin. Eee bu mesela şu anda yapılabilecek çözümlerden bir tanesi. Evde boş oturup ya da görücüye tam güvenemiyorsan bir STK'ya

42:03gir. Bu STK'da görev al ve o sırada belki belli nasipler açılabilir. Yani genel olarak eee bahsetmek istediğim konular bu şekildeydi. hocalarımız, entelektüerlerimiz, eee, sosyal medya ünlülerimiz bu konuda bence yorum

42:17yaparken olaya bu perspektiften biraz daha bakmaları gerekiyor. Çünkü çok ekonomik bakıyorlar. Olayın ekonomiyle bilgisi yok. Ben bir sürü ekonomi videosu çeken, araştıran bu konularda birisi olarak söylüyorum. Olayın ekonomiyle ilgisi minimum düzeyde.

42:29Olayın cemaatleşmeyle, güvenle alakası var. Güven ancak mahalle baskısıyla ve cemaat kültürüyle ve toplumsal etkinlikler vesaire yapma yoluyla gelişebilecek bir şey. Gözlem yoluyla gelişebilecek bir şey. Meçleşme,

42:43aracılık kurumu vesaire. Bunlar da hep bununla gerçekleşebilecek şeyler. O yüzden e bizim eee Müslümanlar olarak eee çok iyi tekrar bu eee cemaatleşme kültürüne, cami kültürüne ya camide sadece namaz kılıyoruz. Cemaatle

42:57namaz kılmak. Yani cemaatle namaz kılmak o değil. Cemaatte kılacağın namazdan sonra ticaret yapacaksın. kızlık vereceksin. Farklı etkinlikler yapacaksın. Sosyal etkinlikler yapacaksın. İftar yapacaksın. Bilmem sabah namazında çorba etkinliği

43:09yapacaksın. Ya bir şeyler çocukları birleştireceksin. Yani bu Almanya'daki falan belki tanıdığınız, yakınız bir şeyiniz varsa oradaki camiler nasıl aktifler? Sürekli böyle bir faaliyetteler vesaire. Yurt dışındaki Müslümanlar o tarz bir cemaat tadında

43:22olursan o zaman senin evlilik sorunun da çözülüyor. Çocuk bakma, çocuk yapma sorununla çözülüyor. Güven probleminde çözülüyor. Çünkü tüm geçmişini dökebiliyorsun ortaya. Herhangi bir yerde gözden kaçmış bir zaman dilimi

43:35yok. Dolayısıyla için rahat bir şekilde evliliğini yapıyorsun. Bir sürü çocuğunu da yapıyorsun. O cemaatin içerisinde yoğrulup hamur gibi gidiyorsun.

43:43cemaatini de büyüyor. Bu sene hem ekonomik olarak büyütüyor. Ekonomi videolarından anlatıyorum ne kadar önemli olduğunu cemaatleşmenin ve birbirine yardım etmenin. Eee, hem dünyanı hem ahiretini bu şekilde kazanmış oluyorsun. Çözüm yollarını

43:56biraz bu şekilde düşünmemiz gerekiyor.

43:58Öteki türlü yok işte şunu azaltın, bu yasaklansın, beklentilerinizi düşürün, bilmem işte mehiri az söyleyin. Ya söylesin hiç mehir istemese bile evlilik oranı artmayacak. Artmayacak yani. Yani o öyle olmuyor işte. Sorun temel problem

44:13kaynağı o değil. O güven duymuyor. Bir insan düşünsün mesela 500 gram altın istediler. Vazgeçtim. Niye? Çünkü seni 500 gram verecek kadar, motive edecek kadar güven karşıdan almadın. Yani geçmişini tam %100 bilmiyorum ya. Belki

44:26adam iki tane erkek arkadaşı geçti bu kızın elinden üniversitedeyken. Kimsenin de haberi yok. Yok çünkü farklı birdeydi. Şimdi 500 gram buna değer mi de ama her şeyiyle bildiğin güvendiğin

44:38şey annenin babanın toplumda gördüğü cemaat içinde halleriyle tavırlarıyla ya 500 gram feda olsun ya bir şekilde şey yaparız bunun gibi kız bir daha nerede bulacağız dersin moduna girersin. Burada güven probleminden dolayı sen ekstra o

44:52şeyleri yapmak istemiyorsun. Onun için motive olamıyorsun. Güven problemi de dediğim gibi yine cemaat ve bu Instagram'a da yine bu cemaat çözüm olmuş oluyor. Neden? Çünkü oradaki hayal dışı gereksiz beklentileri, maruziyeti

45:04sen cemaateki diğer arkadaşların evlilik yöntemlerinin aynısıyla evlendiğin için kendini keriz gibi hissetmiyorsun.

45:10Dolayısıyla Instagram'ın bu negatif efektini de cemaatte yine tekrar kırabiliyorsun. Benim düşüncelerim bu şekilde. Yorumlarınızı ve eleştirilerinizi yazabilirsiniz.

45:19Hepinize iyi günler diliyorum. Yeah.