Evim Sistemlerinin İç Yüzü
# Evim Sistemlerinin İç Yüzü İktisat · 21 Ağu 2026 · 59:30 Bağlantı: https://kokfinans.org/video/evim-sistemlerinin-ic-yuzu YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=FQeEe7_SisU Elbirliği (evim) sistemleri faizsizdir ama şüphesiz değildir. Tek havuz yapısı, yeni girenlerin eskileri finanse etmesi, peşinatla sıra öne çekme ve şirketin zorunlu fon desteği ciddi ribâ ve garar şüpheleri doğuruyor; enflasyon kaynaklı gizli fırsat maliyetleri hesaba katıldığında örnek teklif katılım bankası kredisinden daha pahalıya geliyor. ### Faizsizlik, altın günü ve şartlı karz Banka faizlerinin yükselmesi ve kredi musluklarının daralmasıyla birlikte, 90'lı yıllardan beri var olan elbirliği (evim) sistemleri hızla yaygınlaştı; pek çok firma kuruldu, BDDK da kendine özgü bir mevzuat çıkardı. Sistemin en güçlü vaadi faizsiz olması. Burada iki noktanın altını çizmek gerekiyor: Birincisi, faizsiz olmak katılımcının "sadece borç aldığı kadarını ve bir organizasyon ücretini" ödediği anlamına gelmiyor; zaman tercihi ve maliyet hâlâ var. İkincisi, faizsizlik tek başına bir sistemi fıkha uygun kılmıyor; İslam'da *garar* (belirsizlik), meysir ve menfaat sağlayan borç gibi başka yasaklar da bulunuyor. Bu yüzden önce sistemin mekanizmasını fıkhi açıdan, ardından maliyetini bankalarla karşılaştırarak inceliyoruz. Elbirliği sistemi sıklıkla altın gününe benzetildiği için önce altın gününün fıkhi durumuna bakmak gerekiyor. Altın günü bir karz (borç) sistemi; katılımcılar enflasyona yenilmemek için altın kullanıyor. Burada temel kural **"menfaat celbeden her karz ribâdır"** ilkesi. Bazı hocalar, "ben size borç veriyorum ama günüm geldiğinde siz de bana vermeniz şartıyla" şeklinde bir şart koşulduğu, borç veremeyecek durumdaki kişiye ya da sistemden çıkmak isteyene toplumsal baskı yapıldığı için klasik kaynaklara dayanarak bunu caiz görmüyor. Diyanet gibi daha çağdaş görüşler ise zorlayıcı olmadığı sürece bunu bir yardımlaşma ve karz biçimi olarak caiz kabul ediyor. Sonuçta altın günü, herkesin ittifakla caiz saydığı değil, ihtiyat ve tolerans kaydıyla izin verilen bir uygulamadır. Elbirliği sistemi ise altın gününden üç noktada ayrılıyor: - İşlemler altınla değil, enflasyona maruz kalan Türk lirasıyla yapılıyor. - Katılımcılar birbirini tanımıyor; organizasyonu tüzel bir şirket yürütüyor ve havuzlar devasa. - Amaç sohbet ve buluşma değil, saf borçlanma. ### Kuralı, kurasız sistem ve "sanal havuzlar" Kuralı sistemde örneğin 100 kişilik bir havuza girilir ve sıralama kurayla belirlenir; mantıken birinin 1. ayda, birinin 100. ayda çıkması gerekir. Ancak firmalar "en geç 50. ayda" teslim vaat ediyor. Kurasız sistemde ise peşinat oranına göre (asgari %40, yeni düzenlemeyle %45) belirli bir ayda teslim vaat ediliyor; bu bir garanti değil, "büyük olasılıkla" verilen bir sözdür ve paranın verilmesi için en az %45 ödemenin tamamlanmış olması gerekiyor. Gerçekte ayrı ayrı havuzlar yok; bunlar anlatım kolaylığı için kullanılan sanal havuzlar. Yüz binlerce kişinin girip çıktığı, kuralı ve kurasız katılımcıların birlikte bulunduğu tek ve yekpare bir havuz var. Bu sürekli sirkülasyon, sistemi karmaşıklaştırıyor ve *garar* yasağına uygunluk sorusunu doğuruyor. BDDK, organizasyon ücretinin (örnekte %7) şirketin kendi hesabında, katılımcıların taksitlerinin ise ayrı bir hesapta tutulmasını şart koşuyor. Havuzda bekleyen para ise katılım bankalarında, çoğunlukla günlük katılım hesabında değerlendiriliyor. Dolayısıyla kâr payını şüpheli bulduğu için katılım bankasından kaçan biri, bu sisteme girdiğinde parasının zaten günlük katılım hesabında işletildiğini bilmeli. ### Yeni girenler eskileri finanse ediyor 100 kişilik bir havuzda herkesin 50 ay içinde ev alabilmesi, sisteme sürekli yeni giriş olmasıyla mümkün. BDDK gereği teslim en erken 6. ayda (önceden 5. ay) yapılabildiği için yeni girenler bu süre boyunca taksit öderken havuzu dolduruyor ve sistem onların parasını eski katılımcılara aktarıyor. Yeni girişler azalırsa teslim tarihleri ötelenir. Bu da akdin vadesinin akde henüz taraf olmayan üçüncü kişilerin iradesine bırakılması ve yeni gelenlerin rızaları alınmadan eskileri finanse etmesi anlamına geliyor. TL bazlı bir sistemde sıranın önemi burada ortaya çıkıyor. Aylık yaklaşık %3 enflasyonla 3 milyon liranın reel değeri 6. ayda yaklaşık 2.512.000, 15. ayda ise yaklaşık 1.925.000 liraya düşüyor. Nominal tutar aynı kalsa da erken çıkan reel olarak çok daha fazla alıyor; geç kalanların enflasyon kaybı yeni girenlere finanse ettiriliyor. Bu yapı bir Ponzi şemasını andırıyor. ### Peşinatla öne geçme, şirketin desteği ve organizasyon ücreti Peşinatını artıran katılımcının teslim tarihi öne çekiliyor; yani parası çok olan sırada öne geçip enflasyon kaybından korunuyor. Borç karşılığında elde edilen bu parasal menfaat, sisteme ribâ üretme potansiyeli kazandırıyor; bu kesin bir hüküm değil, ihtiyatlı bir yorumdur. Organizasyon ücretinin faiz yerine geçtiği yönündeki yaygın eleştiri ise yerinde değil: Şirket gerçekten organizasyon, yazılım ve güven hizmeti sunduğu için bu ücret kendi başına helal. Ancak BDDK, havuzda açık oluştuğunda şirketin %3 oranında kendi kaynağından fon desteği sağlamasını zorunlu tutuyor. Şirket bu durumda havuza borç vermiş oluyor; organizasyon ücreti bu güvencenin karşılığı gibi algılanırsa "borçtan doğan menfaat" olarak ribâ riski doğuyor ve bu meselenin hocalar arasında ayrıntılı tartışılması gerekiyor. ### Sistemden çıkış ve şeffaflık sorunu Sistemden çıkmak mümkün, ancak organizasyon ücreti genellikle iade edilmiyor ve mevzuat gereği ödenen taksitler 6 aya kadar bekletilebiliyor. Örneğin 3 milyon lira ödemiş biri, 6 ay sonra eline geçen paranın reel olarak yaklaşık 2,5 milyon liraya düştüğünü görüyor. Bu noktada şu ayet akılda tutulmalı: > Ne haksızlığa uğrayın ne de haksızlık yapın. Çıkanların içeride bekleyen parası da kalanları enflasyona karşı finanse ediyor. Havuzdaki tutar, günlük katılımdan gelen gelir, giriş-çıkışlar ve bu transferler her ay şeffaf biçimde açıklansaydı *garar* sorunu belki giderilebilirdi; ancak böyle bir şeffaflık bulunmuyor. Faizin tanımı paranın zamana göre değer değiştirmesi ise, bu karşılıklı finansman da faiz kapsamına girer. ### Bankayla karşılaştırma: gizli fırsat maliyetleri Şimdi gerçek bir ödeme planı üzerinden hesap yapalım: 4,5 milyon liralık ev, 315.000 lira organizasyon ücreti, 2 milyon lira peşinat, 6. ayda teslim ve 28 ay boyunca 90.000 liralık taksitlerle (son taksit 70.000) toplam 2,5 milyon liralık finansman. Görünmeyen maliyetler şunlardır: 1. Teslime kadar ödenen kira. 2. Peşinatın 6 ay günlük katılım hesabında değerlendirilememesi. 3. Organizasyon ücretinin aynı süre değerlendirilememesi. 4. Teslime kadar ödenen taksitlerin getirisinin kaybı. 5. Bekleme süresinde evin fiyatının artması ve aradaki farkın yeniden borçlanmayla kapatılması. Hazırladığımız karşılaştırma aracına yıllık %35 enflasyon, %40 alternatif getiri ve 25.000 lira kira girildiğinde, teslime kadar 2.315.000 liranın fırsat maliyeti yaklaşık 475.000 lira, teslimdeki tahmini ev fiyatı ise yaklaşık 5,2 milyon lira çıkıyor. Katılım bankası aynı 2,5 milyon lirayı 28 ay vadeyle %2,89 kâr payı ve yaklaşık 30.000 lira dosya masrafıyla veriyor ve ev hemen teslim alındığı için fırsat maliyeti oluşmuyor. Elbirliği sistemi ise fırsat maliyetleriyle birlikte **%3,87 ile kredi çekmiş gibi** bir yük getiriyor. ### Sonuç Evim sistemleri halk tarafından faizsiz olduğu için şüphesiz kabul ediliyor; oysa iç mekanizmalarında ciddi fıkhi şüpheler bulunuyor ve ekonomik olarak da enflasyon kaynaklı gizli maliyetler nedeniyle bu teklifte bankadan daha pahalıya geliyor. Her teklif farklı olduğu için katılımcıların kendi ödeme planlarını bu şekilde hesaplamalarını ve şirketle bankadan daha avantajlı bir teklif için pazarlık etmelerini öneriyoruz. ## Bölümler - 00:00 — Giriş - 02:39 — Altın günü ve fıkhi durumu - 06:34 — Elbirliği sistemi nasıl işliyor - 12:23 — Tek havuz ve BDDK kuralları - 18:41 — Yeni girenler ve enflasyon - 25:59 — Peşinatla sırayı öne çekme - 28:27 — Şirket desteği ve organizasyon ücreti - 32:16 — Sistemden çıkış - 38:11 — Bankayla karşılaştırma ve fırsat maliyeti - 49:23 — Karşılaştırma aracının sonuçları - 58:11 — Sonuç Etiketler: evim sistemi, elbirliği, ribâ, katılım bankacılığı, enflasyon, islam hukuku [00:00] Selamünaleyküm. Rabbi yessir ve la tuassir. Rabbi temmin bilr. Allah'ım zorlaştırma, kolaylaştır, işlerimi hayırla sonuçlandır. [00:10] Bugünkü videoda sizlere el birliği, evim sistemi olarak da bilinen el birliği sistemlerinden biraz bahsedeceğim. [00:19] Günümüzde banka faizlerinin artması, kredi musluklarının daralmasıyla beraber halkın da çokça teveccüh gösterdiği bir sistem olmaya başladı. giderek yaygınlaşmaya başladı. Pek çok firma çıkmaya başladı. BDDK düzenlemeler [00:34] getirmeye başladı. Kendine özel mevzuatlar çıkmaya başladı. Yani burada bir ekosistem oluşmaya başladı. Aslında 90'lı yıllardan itibaren olan bir sistem bu. Bu sistemin en önemli olayı faizsiz [00:49] olarak nitelendirilmesi ki nitekim eee faizsiz aslında ama burada hala bir zaman tercihi söz konusu. Bir zaman söz konusu. Yani buradaki faizsizlik sizin hala az para ödüyor olmanız anlamına [01:04] gelmiyor. Yani sadece borç aldığım kadarını ödüyorum. Bir de organizasyon ücreti ödüyorum. Bana başka bir masrafı yok değil. Yani bu hatalı. Matematiksel olarak bunu birazcık göstereceğiz. [01:16] Günümüzdeki gerek katılım bankalarına göre gerekse normal konvansiyonel bankalara göre nasıl acaba avantajı, dezavantajı, bize olan masrafı nasıl? [01:25] Bunu matematiksel olarak göstereceğiz. [01:27] Bir de faizsiz olması aslında herhangi bir sistemin doğrudan İslami olarak fıkha uygun olduğu anlamına gelmiyor. Yani faiz İslam'da tek başına yasak olan bir şey değil. [01:39] İslam'da ticarette bu tarz borçlanma akitlerinde yasak olan pek çok farklı unsur da var. İşte karar yasağı var, meysir var, işte menfaate göre borç var vesaire. Yani farklı mekanizmalarla da [01:53] bir şey hala caiz olmayabilir. Faizsiz olmasına rağmen. Şimdi bu el birliği sistemlerini, biz mekanizmalarını biraz inceleyeceğiz. İlk başta ben el birliği sistemlerinin mekanizmalarını inceleyeceğim. içerisindeki dinamikleri [02:07] inceleyeceğiz ve bu dinamikler acaba fıka göre nasıl yorumlanabilir? Çeşitli hocalar veya otoriteler bunu nasıl yorumluyorlar? Ona bakacağız. Daha sonra sistemin mekanizmasını inceledikten sonra bankalarla olan karşılaştırmasına [02:21] bakacağız. Gerçekten bu masrafsız mı? [02:23] Gerçekten faizsiz ama bize hiç masrafı yok mu? Yani eee bunu irdelemeye çalışacağız ve bankayla olan bir karşılaştırması yapacağız. Hangisi avantajlı, dezavantajlı, gizli masrafları, görünmeyen masrafları [02:35] nelerdir? Bunları incelemiş olacağız. [02:39] Şimdi aslında buradaki temel olay gün altın gününe benziyor. Yani bu sistemi altın gününe benzetiyorlar. O yüzden ilk başta biz altın gününü bir inceleyelim. [02:52] Yani fı bu altın günü acaba nasıl değerlendiriliyor? Nasıl eee bir sistem eee nerelerde açığı var? Nerelerde iyi? [03:00] nerelerde kötü? Biraz bunu eee değerlendirelim. [03:04] Şöyle yapalım. Şimdi altın sistemi, altın günü sistemi hepimizin bildiği gibi genellikle kadınlar kendi aralarında toplanıyorlar. Diyorlar ki, e, bir çekiliş e çekiyorlar. İşte burada mesela 5 kişi var. Beş kadın çekiliş [03:17] çekiyor. Her ay birimizle buluşacağız. [03:20] Eee, ve herkes bir çeyrek getirecek. [03:22] Yani her ay diğer eee, dört kişi bulun o günkü sırası gelen kişiye çeyreklerini götürüyorlar. Bu ne? Bu bir aslında borçlanma sistemi eee olarak bunu düşünebiliriz. Yani bir carz yani borç [03:37] sistemi. [03:41] Eee bunu bu yüzden yapıyorlar. E borçlanma sistemi. Eee ve bu sistemde de altın kullanıyorlar ki enflasyona yenilmesin diye. Şimdi fıken bunun değerlendirilmesi şu şekilde. Eee kimi hocalar bunu eee caiz olarak değerlendiriyor. Kimisi de bazı [03:56] şüphelerin olduğu dolayısıyla caiz olmadığı yönünde değerlendiriliyor. [03:59] Neden? eee böyle söylüyorlar. Çünkü fıkıhta şöyle bir kural var. Menfaat celbeden her karz ribadır denilen hani tüm eee hocalar tarafından, fıkıh alimleri ve otoriteleri tarafından kabul edilen bir kural var. Dolayısıyla borç [04:13] karşılığında bir menfaat eee varsa bu ribadır anlamına geliyor. Şimdi altın gününde de eee şöyle bir şey var. Siz eee borç veriyorsunuz. Normalde İslam'da borç eee zorunlu tutulan bir şey değil. [04:26] Yani borç verirsiniz isterseniz vermezsiniz. Burada şöyle diyorsunuz. [04:28] Ben size borç vereceğim arkadaşlar. [04:30] Evet. Günü gelen kişiye ama benim günüm geldiğinde de siz de bana borç vermeniz şartıyla. Yani eee burada ne olmuş oluyor? Bir şart koşulmuş oluyor. [04:41] Burada bir şart koşulmuş oluyor. Yani ben borç veriyorum ama şartlı borç veriyorum. Siz de günü geldiğinde bana borç vermeniz yani o borcu ödemeniz e şartıyla gibi oluyor. Bu şart e kimi hocalar tarafından eee böyle bir şart [04:54] konulamayacağı, böyle bir borçlanma akdinde eee o gün geldiğinde mesela kişi ya ben kardeşim e şu anda borç veremiyorum hani maddi durumum iyi değil dediği zaman onu kimse zorlayamaz. A biz hepimiz vermiştik sen de vermek [05:06] zorundasın. onu zorbalamak, onu böyle toplum baskısına maruz bırakmak uygun değildir. Eee diyorlar. Hani klasik kaynaklara göre bunu söylüyorlar. [05:15] Dolayısıyla bu e sistemi biraz eee sağlık eee sistemin sağlığı noktasında, caizliği noktasında biraz şüphe doğuruyor. Eee diyorlar ki yani bu şart koşulmamak kaydıyla bu tarz bir organizasyon yapılabilir. Eee diyorlar [05:28] ya bir ikinci durum eee ben mesela 3 ayda şu vatandaş çıkmak istedi sistemden. Ya ben çıkıyorum sistemden. [05:35] Yer almak istemiyorum. Şimdi yine de ona yine hala bir şart var mı? Sisteme bir zorunlu bağlılık var mı çıkmasına karşı bir eee bu kişinin burada bir baskı söz konusu mu? Yani eee diyor. Çünkü İslam'a göre karzda herhangi bir bu tarz eee [05:50] şartlar koşulamadığından bahsediyorlar. [05:52] O yüzden caiz değil diyorlar. Ama Diyanet gibi veya daha çağdaş eee hocalara göre de yani bu bir aslında kendi arasında insanların bir yardımlaşma biçimi, bir karz biçimi. E hani bu tarz şeyler de tolere gösterilebilir. E sistem böyle çok [06:06] yoğun, çok böyle zorbacı olmadığı takdirde e kullanılmasında sıkıntı yoktur, caizdir diyen eee hocalar da var. Genel manada altın gününün e fıkhi durumu bu. Yani %100 eee tüm herkes tüm otoriteler tarafından da caiz kabul [06:20] edilen bir sistem değil. eee daha böyle ihtiyatlı olmak kaydıyla ve tolere göstermek kaydıyla izin verilmiş bir sistem olarak düşünebiliriz altın gününü. Şimdi peki bu el birliği denilen [06:34] evim sistemleri e nasıl yapıyor? Aslında o da şöyle oluyor. [06:39] Burada şirketin kendisi var. Bu artık altın günü gibi olmuyor. Yani burada tüzel bir e sistem olmuş oluyor. [06:49] Evim şirketi. Yani burada bir şirket olmuş oluyor. Artık o bize bir organizasyon için yardım ediyor. Çünkü ben artık çok büyük 100 kişilik, 200 kişilik eee devasa [07:04] havuzlarda bu işlemi yapıyorum. [07:06] Kimseyi tanımıyorum. Bir güven söz konusu olacak. Türkiye'nin her yerinden, tüm illerinden, eee, başka başka kişilerle bir havuzda bulunuyorum. [07:13] Tanımıyorum bile. Havuzda kim olduğunu bilmiyorum bile. Evim şirketi bunu benim için organize ediyor. Tıpkı bir altın günü gibi. Şimdi altın gününden eee farkı nasıl oluyor bunun? [07:26] Şöyle oluyor. [07:31] Altın gününden farkları bir Türk lirası ile bir kere burada işlem yapıyoruz. Yani altın gününde her ay sırası gelen kişiye altın veriyorduk. Bu birazcık enflasyondan korunmamızı sağlıyordu bir nebze altın illaki [07:45] enflasyona korelasyon olacak. [07:47] Enflasyonla birlikte yükselecek, alçılacak diye bir şey yok. Enflasyon yükselirken altında düşebiliyor. Eee, pek çok böyle olay da var aslında ama en azından parayı biraz daha değerini koruyor gibi hissettiriyordu altın olması. Ama Türk lirası kesinlikle [07:58] enflasyona maruz kalacağını biliyoruz. E birinci fark bu. Burada bir kere bir Türk lirasıyla e işlem yapılıyor. İki e havuzda kimseyi tanımıyorum. Yani eee [08:13] burada havuzda ben şeyleri tanımıyorum. [08:16] E katıldığım insanları tanımıyorum. [08:17] Havuz çok büyük. [08:19] Çok büyük. Eee devasa bir havuz oluyor. [08:23] Eee ve buradaki esas olay borçlanma. [08:27] Esas amacım borç para almak. [08:32] Yani gün sisteminde biraz daha işte pasta börek yiyelim, biraz işte dostlarla buluşalım, bir meclis olsun. O amacımız da var. O sahile de yapılıyor. [08:39] Saf bir borçlanma amaçlı değil. Yani burada ise evim şirketlerinde ise saf bir borçlanma amacıyla yapıyorum bunu. [08:45] Yani kardeşim ben para vereceğim, siz de bana para vereceksiniz. Günüm geldiğinde toplu parayı bana vereceksiniz. Ben de herkesin günü geldiğinde her ay taksitimi ödeyeceğim ve ben de katkı yapacağım. Şartlı birbirimize bu şekilde [08:55] eee bir vaatte bulunuyoruz. Bu evlerinin altın sistemlerinden e farkı bu. Şimdi mekanizmanın e detaylarına gelecek olursak normalde bu evim sistemlerinde [09:08] iki sistem var. Bir kuralı sistem. [09:16] Eee bir de kurasız sistem var. [09:20] Yani ya kuraya giriyorsunuz. Eee işte normalde bu sistem bize nasıl anlatılıyor? Önce onu e anlayalım. Şimdi siz kurallı sistemde şöyle diyor. İşte sizi 100 kişilik gruba alıyoruz, 100 [09:32] kişilik havuza alıyoruz diyorlar. Kura çekiyoruz işte kimi birinci gelecek, kimi ikinci gelecek, kimi 3üncü, kimi 4, kimi 5 ay gelecek, değil mi? E her ay birisine ev alacağız aslında burada. 5 milyon liralık havuza giriyorum. 100 [09:45] kişi herkes 5 milyon olarak ev almak için başvuru yapmış oluyor. E ben e 100 kişi her ay eee 5 milyon liralık zaman gelen kişi taksitimizi ödediğimiz için 5 milyon lirayı ona veriyoruz. O 5 milyon lirayla gidiyor evini alıyor. Bu [10:00] sıralamayı da kurayla belirliyoruz. [10:02] Normalde beklenmesi gereken davranış nedir? 1ci ay birisine çıkacak. Bir de eee 100 ay birisine çıkacak değil mi? [10:11] Yani 100 kişi varsa her ay 100 ay boyunca her ay birisini Kur'an'ın çıkması lazım. Fakat gerçekte olan sistemle kimse 100 ay çıkmıyor. Bu sistemlerde her zaman şöyle deniliyor. [10:22] En geç 50 ayk. [10:27] Şimdi en geç 50 ayk dediği zaman e o zaman eee normalde 51 ay, 52 ay, 53 ayda da birileri alması lazım. Yani 100 aya kadar herkesin eşit bir şekilde kurada çıkıp da alması lazımdı. 50 ayda 100 [10:39] kişi de alıyorsa o zaman nasıl olabilir böyle bir şey? E yani olamaz teknik olarak. Ha burada bir soru işareti doğuyor. Bir kere kurallı sistemde böyle bir olay var. Kuralsız sistemde ise [10:54] şöyle diyorlar. İşte peşinatınızı vereceksiniz. [10:59] Eğer uygun %40 alacağınız miktar mesela diyelim ki 1 milyon liraysa 400.000 1000 lira peşinat verdiğiniz zaman yani en az %40'ını ödemenizi bekliyor. Galiba o şimdi %45 oldu. Eee, yeni düzenleme ile birlikte [11:13] ki 45'ten alalım. O yüzden ben 1 milyon liralık bir havuza giriyorsam 450.000 peşinat vereceğim. Ancak o zaman beni 6 ayda en erken ve garanti eee vaat diyelim, garanti demeyelim de [11:28] çok büyük olasılıkla diyor sana 6 ayda vereceğim diyor. Dolayısıyla ben işte kura birinci mi çıkacağım? eee işte 30'un mu çıkacağım, 40 mı çıkacağım falan düşünmeden eee bana belli bir ayda ya da işte burada 10 ay diyor işte [11:41] verdiğiniz peşinata göre işte 15 ay diyor. O zaman %35 veriyorsunuz yani. [11:46] Ama sizi çıkması için Kur'an'ın şu şart var. Onu özellikle belirtelim. Eee şuraya 9 ay diyelim. Mesela şu şart var. [11:55] Kur'anın eee ya daha doğrusu paranın size verilmesi için en az %45 ödemein [12:07] gerçekleşmiş olma şartı var. Yani %45'ten daha az ödediyseniz eee o aya geldiğinizde vaat edilen aya eee size der ki hayır %45'i tamamladıktan sonra verebilirim. O yüzden önümüzdeki aylarda [12:21] tamamladığınızda tekrar bakalım derler. [12:23] kuralsız sistemde bu şekilde eee iki sistemde e var. Şimdi peki burada nasıl oluyor? Yani evim şirketleri şimdi siz havuza giriyorsunuz. Size diyorlar ki işte 100 kişilik havuza girdiniz, 50 kişilik havuza girdiniz, 200 kişilik [12:37] sizi bir havuza soktuk falan diyorlar değil mi? Hep sürekli bir havuz, havuz havuz olayı var. Peki bu havuz olayı ne oluyor? Yani eee şöyle şeyler mi var? Mesela burada bir yüzlük eee yüzlük bir havuz. Mesela burada insanların toplandığı şimdi binlerce [12:52] kişi burada kullanıyor, değil mi? İşte 500 kişinin olduğu bir havuz da olabilir. İşte ne bileyim eee 300 kişinin olduğu bir havuz da olabilir. [13:00] Böyle sanki e onlarca e sistemin içerisinde, evim sisteminin içerisinde sizi böyle organize eden, bu organizatör şirket sonuçta sizi organize eden, eee, içeride bir sürü havuzlar var gibi bir algı söz konusu değil mi? Peki gerçekte [13:13] bunlar böyle bağımsız kendi içerisinde dinamikleri olan işte katılanların belli olduğu bu 100 havuzdaki 100 kişi de belli hani siz bilmiyorsunuz ama e evim şirketi onu biliyor olmasını bekliyoruz. [13:23] Öyle mi? Gerçekten böyle bağımsız birbirinden havuzlar. Siz o havuzla kendi havuz arkadaşlarınızla el birliğiyle birbirinizi destekliyorsunuz. Karz veriyorsunuz, e borç veriyorsunuz gibi mi? Yoksa [13:36] şöyle aslında bunlar sanal sanal havuzlar yani varmış gibi yapılan eee havuzlar ve esasen olan şey büyük [13:48] yekpare tüm eee tüm sistemi içeren havuz yoksa bu mu? Eee gerçeklik hangisi? Gerçeklik aşağıdaki gibi. Çünkü [14:02] BDDK mevzuatına göre de böyle ayrı ayrı havuzlar var. Onların kendi dinamikleri var. Kendi içlerindeki kişiler var falan gibi değil. Bunlar sanal havuzlar. O yüzden zaten siz ödeyemediğinizde veya işte ya ben 3 milyonluğa girdim ama [14:14] şimdi alacağım ev 4 milyonmuş. Hemen gidiyorsunuz yapılandırıyorlar. Ne diyorlar? Hemen sizi şimdi 4 milyonluk havuza aktarıyorum. İşte şu şu taksitleriniz şöyle değişecek. Vadeniz böyle değişecek. Hemen 4 milyonluk havuza aktarıyoruz diyorlar. Ya mesela [14:24] gittiğinizde bu şekilde size opsiyon sunuyorlar. Bunu nasıl yapıyorlar? Çünkü siz aslında o havuzda değilsiniz. Öyle bir havuz yok. O sanal bir şey. Size öyle kolaylık olsun diye, anlatım kolaylığı olsun diye yapılan bir şey. [14:35] Normalde tüm sistem, tüm insanlar, tüm şirketin olduğu şey e yekpare bir havuz. [14:40] Siz aslında burada on binlerce belki galiba 100.000 kişi falan kullanıyor. [14:44] Eee, yüz binlerce kişiyle aynı havuz içerisiniz. Tek bir havuz var. Yani böyle çok havuzlar yok. Dolayısıyla bu havuza sürekli girenler ve sürekli çıkanlar var. Yani her gün böyle yüzlercesi giriyor, yüzlercesi çıkıyor, taksiti bitiyor falan. Yani bu sistem [14:59] böyle bir sirkülasyon içerisinde. Hem kuralı olarak aynı havuz kullanılıyor hem kuralsız olarak aynı havuz kullanılıyor. Bu da sistemi aslında biraz kompleksleştiriyor ve İslam'daki eee bizim garasağı dediğimiz bir yasak [15:13] var. Karar yasağı yani belirsizlik yasağı diye bir şey var. Yani buna tam uyup uymadığı konusunda biraz işte konuşacağız, tartışacağız. Eee, bu acaba olabilir mi? Çünkü böyle dört başı mamur [15:26] böyle işte tüm çerçevesi belli bir sistemden bahsetmiyor. Sürekli bir sirkülasyon olan, sürekli dinamizm olan, sürekli her gün girenlerin, çıkanların, yatırılan paraların vesaire değiştiği bir sistemden bahsediyoruz. Şimdi BDDK [15:40] kuralı gereği BDDK şöyle diyor: "Kardeşim, yatırımcıların para yatırdığı yani sizin her ay taksit yatırdığınız yatırımcılara ait olan havuzu ayrı bir hesapta tutacaksın. Kendi ne diyelim? [15:52] Evim şirketi, kendi banka hesabı. Kendi hesabını ayrı tutacaksın. Bu ne işe yarıyor? Siz şimdi sisteme girdiğiniz zaman organizasyon ücreti ödüyorsunuz, değil mi? %7 organizasyon ücreti var. Yani onu şirket [16:07] alıyor. Ben bu organizasyonu senin için kurduğum için kardeşim eee ben senden bir para talep ediyorum. Sonuçta bu kadar kişiyi bir araya getiriyorum. [16:13] Güven tesis ediyorum. Sizi birbirinizi işte eee tanımadan ben hallettiriyorum falan filan. Neyse yani sen organizasyon ücretlerini, şirkete ait bir para, o havuza ait bir para değil. Sen organizasyon ücretlerini kendi banka [16:25] hesabında tut diyor BDDK. Onu sakın bu havuzla karıştırma. [16:29] Eee, çünkü sen batarsın, çıkarsın, bunu farklı farklı yerlerde değerlendirirsin. [16:33] Bu şirketinin senin kendi öz paran. [16:35] Bunun havuzla, millete verilecek parayla bir ilgisi yok. Sen bunu ayrı tut. Diğer tüm e yatırımcıların taksit ödediği ve onlara verilecek olan paranın olduğu o büyük esas kar yardımlaşma havuzunu da ayrı hesapta tutuyor. Dolayısıyla BDDK [16:49] iki ayrı hesabın olmasını söylüyor. [16:52] Mevzuatta da bu şekilde yazıyor. Peki bu havuzda para devasa bir havuz dedik. [16:57] Sürekli sirkülasyon var. İçeride de sürekli para var. Bu para ne yapılıyor? [17:00] katılım bankalarında tutulmak zorunda. [17:04] Eee sonuçta sürekli dağıtılmıyor. [17:06] İçeride birikmiş para sürekli duruyor ve genelde günlük katılım hesabında tutuluyor. Hani katılım bankalarında günlük katılım hesabı diye bir şey var. İşte eee günlük yani konvensiyonel bankalara göre günlük [17:19] faiz gibi düşünebilirsiniz. Gecelik faiz gibi de düşünebilirsiniz. Yani her gün paranız orada durduğu için kar payı alıyorsunuz aslında. Yani normal bankada olsaydı faiz alıyor olacaktınız. Katılım bankalarında günlük katılım hesabı [17:30] vadeli mevduat hesabı yani kar payı aldığınız sürekli hesap. Dolayısıyla siz normalde eğer işte faizsiz bir sistem daha steril islami bir sistem diye buna giriyorsanız ve normalde mesela siz katılım bankasında günlük katılım hesabı [17:43] fetvası var. eee caiz. E tabii tartışmalar olmakla birlikte siz daha ihtiyatlı olayım ben işte şüpheden kaçınayım diye. Günlük katılım hesabı normalde sizin sevmediğiniz bir şey. Siz paranızı günlük katılım hesabında, kar [17:56] payı hesapta normalde değerlendirmiyorsunuz ve bunu şüpheli bulduğunuz için de kaçmak istiyorsunuz. [18:01] Normalde böyle bir insansınız ama evim sistemine giriyorsunuz. Bu faizsiz olduğu için ve bankasız olduğu için hoşunuza gitti. Buna girdiniz. Ama bilin ki sizin paranız zaten günlük katılım hesabında değerlendiriliyor. Yani sen [18:13] günlük katılım hesabını uygun bulmuyorsan, şüpheli buluyorsan, bundan kaçmak istiyorsan zaten eee bu sisteme hiç girmemelisin. Çünkü bu sistem eee havuzdaki parayı yani senin paranı gün [18:25] katılım hesabında değerlendiriyor. [18:28] Eee o yüzden e bu da senin bir tercihin olduğu için buna girip girmemek. Sen bunu kabul etmiş oluyorsun. Kabul ediyorsan da eee bunun bilincinde olmakta fayda var. Bir kere bunu da belirtmiş olalım. Şimdi peki sistem [18:41] nasıl oluyor? Devam edelim. Şimdi sistemde ne dedik? Aslında normalde 100 kişi varsa işte birisi 1ci ay birisi 100 ay çıkacak. Ya 50 aydan sonra garanti verme bana nasıl oluyor? Yani bunun o zaman geri kalan kısmını kim ödeyecek? [18:55] İşte olay burada eee başlıyor. Sistemein sürekli giriş var ya sürekli günde yüzlerce giriş var. giderek de artıyor. [19:04] Eee, baktığımız zaman bunlar yayınlanıyor çünkü e sürekli yeni giriş var. O zaman bu 50 100 aya kadar beklemeye gerek yok. Zaten yeni gelen kişiler içeriye sürekli para verdikleri için ve bekleyecekleri için bunlarda en [19:17] az 6 aya kadar şu an BDDK gereği 6 aydan erken verilemiyor. Eee, yani siz 1ci ayda, 2ci ayda çıkamıyorsunuz şu anda. [19:24] En erken 6 ayda çıkabiliyorsunuz. 5 aydı bu. 6 aya çekildi. Eee, en erken 6 ayda çıkıyorsunuz. O zaman bu yeni gelenler 6 ay boyunca zaten sürekli taksit yatırmak zorunda. E bu aslında içeride bir finansman dolmasına sebep oluyor. [19:35] İçeride para birikmesine sebep oluyor. [19:37] Sürekli de yeni gelen olduğu için aslında sistem yeni gelenerin parasını eskiden içeride olanlara [19:51] dağıtıyor. [19:53] Böylece 100 ayı beklemeye gerek kalmıyor. 50 ayda 100 kişi de ev parasını almış oluyor. Bunu sağlayan şey [20:07] sisteme sürekli yeni giriş olması. Eğer yeni giriş olmasaydı, kesilseydi mesela bugün yeni giriş bitti sisteme dediğimiz anda artık 50 aydan sonra herkes alacak olamaz. Hemen evim sistemleri der ki zaten bu bir taahhüt bu arada garanti [20:20] değil. Size büyük olasılıkla diyorlar. [20:22] Mesela 9 ayda büyük büyük olasılıkla diyorlar. Kesin %100 bir garanti veremez. Neden veremez? Çünkü yeni gelen giriş oranına bağlı. Yeni gelen giriş düşerse veya sıfırlanırsa veya azalırsa sizin alacağınız ay da otomatikman ileri [20:34] gider. O da ben zaten vaat etmiştim garanti etmedim diyerek ileriki aylarda size vermeye başlar. Yani sistem aslında yeni gelen kişinin rızasını da almadan aslında sizi fonlamasını sağlıyor. [20:47] Sistemin eski içerideki kişiyi fonlamasını sağlıyor. E burada da fıken akıllara bir soru geliyor. Ya ben bunu böyle mi kabul etmiştim? Benim kafamdaki sistem bu değildi ki. Ben altın sistemi gibi düşünüyordum. İşte herkes birbirine [20:58] bir ay 100 kişi içeride havuzuz. Hepimiz birbirimize bir ayda veriyoruz gibi düşünüyorduk. Aa öyle değilmiş. Devasa bir havuzmuş. Yeni gelenler beni eee meğerse eee finanse ediyorlarmış. eee, dolayısıyla 50 ayda herkes alabiliyormuş [21:12] falan. Şimdi bu hep fıken eee, çok sıkıntılı problemler doğuruyor. Yani aslında aktin bir tarafının eee, vadesi akte henüz taraf olmayan daha sonradan yeni giren üçüncü kişilerin iradesine [21:26] bırakılmış oluyor. Yani yeni girenlerin ben aslında eee, çok onlara bilgi de vermeden, onlar da bunun farkında olmadan bir nevi de zorla eski girenleri finanse etmesine sebep oluyorum. Bu birinci olay. Bu bir de neden sıkıntılı [21:39] bir olay? Şimdi biz ne demiştik? Altın gününden farkı ne? Burada Türk lirası. [21:43] Ha burada işte kaçıncı ayda çıktığım, ne kadar ötelediğim yani burada kaçıncı ayda paranın bana geldiği çok önemli. [21:49] Neden önemli? Çünkü enflasyon diye bir gerçekle yaşıyorum ben. Enflasyon diye bir gerçekle yaşıyorum. Bana paranın 6 ayda gelmesiyle 15 ayda gelmesi çok ciddi fark [22:02] yatacaktır. Şu an e ülkede enflasyon %3 civarında. %3 civarında her ay aslında benim e alacağım para değer kaybediyor anlamına geliyor. Yani şu günlük katılım hesabına paranızı yatırdığınız zaman [22:15] aylık %3 veriyor size. Öyle söyleyeyim artık. [22:19] O yüzden benim 6 ayda almamla 15 ayda almam enflasyon nazarında. Çünkü ben 3 milyonluk sisteme girdiysem 3 milyon alacağım. 6 ay çıkarsa şansıma 6 ayda da 3 milyon alacağım. 15 ay çıkarsa 15 ayda 3 milyon alacağım. Ama ikisinde aldığım [22:33] 3 milyonların reel değeri farklı. Şimdi o şeyleri de eee o terimleri de birazcık işleyelim. [22:41] Şöyle yapalım. Şimdi bir eee nominal diye bir şey var. Yani aslında eee doğrudan miktarın kendisi. Hiç enflasyonu şunu bunu hesaba katmıyorsun. [22:55] Hiçbir şey hesaba katılmaz. Miktar neyse onun kendisi. Bir de reel denilen bir şey var. Nominal değeri reel değeri diyoruz ya. Reel değeri de enflasyondan eee ve mas raflardan arındırılmış hali paranın. Dolayısıyla ben örnek [23:13] veriyorum 3 milyonluk sisteme girdim. [23:16] 3 milyon sisteme girdim. 6 ayda bu 6 ayda da bunun nominali 3 milyon. 15 ayda da nominali 3 milyon. Niye? Nominal demek zaten rakamın kendisi demek. [23:27] Nominali hep aynı. Reali ne peki 6 ayda? [23:30] E aylık %3en enflasyon olduğu için eee enflasyon da birikimli ilerlediği için aslında 6 ayda reelim benim yani yüzde aslında eee 19,5 civarı bir enflasyon olmuş oluyor. 6 [23:44] ayda benim reelim. O da paranın alım gücü değer kaybını hesaba aldığımız zaman 2 milyon işte 512.000 gibi bir rakama [23:57] tekabül ediyor. Peki 15 ayda benim eee reel değeri ne olur? Alacağım 3 milyonun. Orada da baktığımız zaman aşağı yukarı %1 %55 eee gibi birikimli enflasyondan söz ediyoruz. E onun da [24:11] alım gücü değerine baktığımız zaman o da 1900 25 gibi bir rakama 1.925.000 gibi bir rakama eee tekabül ediyor. Ya burada buradan anlayacağımız sonuç şu. Benim [24:26] hangi ayda bu finansmanı aldığım çok önemli. Çünkü ben altınla veya enflasyona karşı korumalı bir sistemle bu sistemde değilim. Türk lirasıyla bu sistemdeyim ve Türk lirası bir enflasyona tabii. Zaten sistemin aslında [24:40] bana eee reel olarak verdiği zarar insanların görmediği yani gizli masraf dediğimiz olayda burada bitiyor. Şimdi o kısma biraz daha geleceğim ama işin fıkhi yönünü şu anda inceliyoruz. Yani sıralama burada fark ediyor. Yani benim [24:54] 6 ayda almamla 15 ayda almam reel olarak nominal olarak tamam 3 milyon alıyorum ama reel olarak çok ciddi paramın değerinin azalmasına sebep oluyor. O zaman kardeşim eee benim önde çıkmam veya sonra çıkmam çok önemli. Eee şimdi [25:08] sen eee bana eşit davranmıyorsan herkes girdi kura usulü. Tamam birisi sonuna çıkıp bu enflasyonu kabul ediyor olabilir. Tamam bu da belki adil bir sistem ama sen öyle yapmıyorsun. 50 aydan sonra herkese veriyorum. Tamam 100 [25:21] aya kadar kimse beklemek zorunda değil diyorsun. E bunu neye göre sağladın? [25:24] Yeni girenlerin parasını bana aktararak sağladın. Onların tam olarak rızasını da almadan yaptın bunu. Yani bizim paramızın enflasyona yedirilmesini yeni girenlere finanse ettirmiş oldun. Şimdi bu fı [25:38] problemli bir eee durum. Eee sıralamanın da bu kadar önemli olduğu, reel alacağınızın değiştiği, bu kadar önemli olduğu bir durumda siz aslında yeni gelenlere kendinizi finanse etmiş oluyorsunuz. Daha sonra onlar da burada [25:50] olmuş oluyorlar. Sizin yerinize geçiyorlar işte 10 ay sonra onlar da diğer yeni gelenlere kendilerini finanse ediyorlar. Yani sistem sürekli yeni gelenler finanse ediyor sistemi. [25:59] E burada şu durumlar da var. İşte siz vereceğiniz peşinata göre ayrıca şu konular da var. Gittiğinizde pazarlık yaptığınızda şunu söylüyorlar. İşte peşinatınızı artırırsanız [26:12] erken çıkaralım diyorlar sizi. Mesela ne demek bu? İşte ben 3 milyona girdim. [26:17] Normalde 3 milyona ne diyor işte 400.000 peşine at ver diyor değil mi? Sonra ben e sana günün geldiğinde 3 milyon lira vereceğim diyor. Ama diyor ki işte bunu 500 bunu da diyor işte atıyorum e 12 ayda vereceğim diyor. Ama [26:30] diyor 500.000 peşinat verirseniz diyor eee ben size diyor işte 9 ayda çıkaracağım diyor. Taahüt ediyorum diyor. Tabii ki bunlar hep taahhüt garanti değil. Dediğim gibi yeni girenler olmadığı zaman sizi de ötelemek [26:45] zorunda kalacaktır. Sistemin zaten sıkıntısı, mekanizmasal problemi bu. [26:49] Ponzi'ye benzemesinin sebebi de bu. [26:50] Ponzi sisteminde nasıldı? Sürekli yeni gelenler eski gelenleri beslerdi. Bu sistemde de böyle. Şimdi ben peşine atımı artırdığım zaman yani parası olan sıralamada öne geçebiliyor. Öne geçtiği zaman da enflasyondan dolayı parasını az [27:05] yedirdiği için avantajlı hale geliyor. O zaman bu sistemde zengin olan ve daha fazla peşinat verebilen ve daha fazla parası olan kişi aslında diğerlerinle bir avantaj sağlamış oluyor. E biz başta [27:17] fıkıh kuralı vardı demiştik değil mi? Bu fıkıh kuralı neydi? Borç karşılığı menfaat ribadır kuralıydı. E şimdi ben borç karşılığı 500.000 borç verme karşılığında bu sonuçta bir kar sistemi, borç sistemi borç karşısında bir menfaat [27:32] elde ettim. Menfaatim ne? Sıralamamın öne erkene çekilmesi. Ama bu bana ciddi bir şekilde parasal menfaat olarak döndü. E borç karşılığı parasal menfaatin de riba olduğunu söylemiştik. [27:42] O zaman sistem temelde faizsiz olmasına rağmen içerideki mekanizmadan kaynaklı olarak riba yani faiz üretme potansiyeline sahip. illa eee şimdi üretiyor diyemeyiz ama e bu potansiyele sahip sistemin mekanizmalarında ben yine [27:56] temkinli yaklaşıyorum, ihtiyatlı yaklaşıyorum. Hani bunları yorum olarak değerlendirin. Eee itiraz edilebilir, eleştiriler getirilebilir ama sistem bu şekilde işliyor. Yani eee burada bir problem oluyor fıken bu biraz sıkıntılı [28:08] ve problemli bir durum. Bunu bilmemiz gerekiyor. E şimdi ben bu sistemde zaten paraya girmiştim. Eve girmemiştim. [28:14] Ortada bir mala girmemiştim. Herkes birbirine para verecek diye girmiştim. E bu parada da bu borçta da ben e bir şekilde öne çıkabiliyorsam, erken alabiliyorsam bu benim reel alacağım parayı e büyütüyorsa, enflasyon karşısında ezilmesini engelliyorsa bu [28:27] acaba nedir? Eee bunu tabii değerlendirmek lazım. Şimdi diğer bir konu da şu. Sistemde bazen eee bu havuz işte yeni gelenlerin azalması veya çeşitli başka nedenlerden dolayı tam o ay para verilmesi gereken kişilere [28:41] yeteri kadar para çıkaramamış olabilir. [28:43] BDDK'nın da burada bir eee mevzuatı var. [28:46] Burada diyor ki evim şirketine, "Sen kendi havuzundan normalde sana ait olan yani senin organizasyon ücretin burayla hiçbir alakası yok. O senin kendi hesabın ama diyor şu zorunluluğun var. [28:55] %3 oranında eğer para çıkışmazsa havuzda o2 verilecekleri %3 oranında sen fon tutmalısın. [29:10] Orayı destek atmalısın. [29:13] He bu ne oldu şimdi? Yani ben bir nevi evim şirketi olarak birazcık garanti vermiş oldum. %3 oranında da olsa. Yani havuzda bir açık olursa işte yeni gelenlerin azalmasından dolayı ya da taksitlerini ödeyememesinden dolayı bu [29:24] ay para vermem gereken kişilere parayı veremedim. %3 açık çıktı. Ben kendim şirket olarak tamamen kendi sermayemden ve banka hesabımdan sisteme destek atıyorum. Bu demek aslında. BDDK' da bunu istiyor. Peki bunun fıkhi durumu [29:39] nedir? Şimdi biz yine ne demiştik? [29:41] Normalde organizasyon ücreti helal. Ben eleştirilere veya yorumlara baktığım zaman genelde şunu görüyorum. İşte organizasyon ücreti de faiz yerine geçer falan. Yok böyle bir şey yok. Bu sistemdeki en temiz, en helal olabilecek, en normal adam burada bir [29:54] organizasyon yapıyor gerçekten. İşte dükkanları var, şeyleri var. Sizle konuşuyor, ediyor, size bir yazılım veriyor. Or takip ettiriyor size falan. [30:00] Bir sürü güven sağlıyor. Bunun karşılığı olarak da para istiyor. Bu helal bir şey. Burada bir sıkıntı yok. Bu verdiğiniz organizasyon ücreti faiz yerine filan da geçmez. Pek çok hoca da benim gibi düşünüyor zaten. Eee, genelde [30:12] bura eleştiriliyor ama esas şu mekanizma sıkıntılı. Burası, burası sıkıntılı değil. Peki bu organizasyon ücreti ne zaman sıkıntılı hale gelir? Evim şirketi de havuza dahil olursa. Ama zaten hesapları ayrıydı, dahil değildi. Ama [30:25] şimdi yeni bir bilgi öğrendik. Ne? Eğer havuz sisteminde para çıkışmazsa taksit ödenmemesinden, yeni kişi gelmemesinden, evim şirketi havuz sistemine para verecek, borç verecek. Böyle bir zorunluluğu var aslında. Aa o zaman [30:39] tekrar baştaki fıkıh kuralına geldik biz. Neydi? Borç karşılığı menfaat ribadır. Hım. Yani ben burada aldığım organizasyon ücreti normalde %100 helalken ben burada şu vadi de veriyorsam kardeşim sen organizasyon ücretini bana ver. Ben havuzda falan bir [30:52] problem olursa size buradan destek atacağım. Borç yine borç veriyorum tabii ki aslında. Hibe yapmıyorum. Geri almak suretiyle borç veriyorum havuza. [31:00] Havuzdan borcumu geri alıyorum. Havuzda para biriktiğinde yeni gelenler arttığında filan. Ama yine de aslında burada bir menfaat söz konusu. Bu havuz eee bir nevi kendini garantide hissediyor. Ya açığım falan çıkarsa şirket kendi hesabından bana borç [31:14] verecek. Eğer şirket de bu yüzden sırf organizasyon ücreti aldıysa bu da menfaatten borçtan doğan bir menfaat olduğu için riba riski doğurur. [31:28] Ama böyle bir mekanizma olmasaydı işte şirket havuza yardım etmek zorunda değil. Yani mevzuatta böyle bir zorunluluk olmasaydı o zaman sıkıntı yoktu. Organizasyon ücreti alırdı. Yani şirketin hesabı ayrı olurdu. Hiç havuz [31:37] sistemine dahil olmamış olurdu. E ama burada menfaat söz konusu oldu ve sanki o menfaat yüzünden organizasyon ücreti alıyormuş gibi olduğu için riba riski doğrur. Bunu detaylı bir şekilde hocaların kendi aralarında iyice [31:49] tartışması lazım. Yani sistem o kadar da şüphesiz. Yani sistem ne diye pazarlanıyor? İşte bankalarda şüphe var, faiz var, bilmem kar payı bile olsa hala şüpheli. Bu faizsiz şüphesiz bir sistem olarak lanse ediliyor. Benim buradaki [32:02] amacım bu sisteminde en az bankalar kadar ve hatta dahi fazla olarak eee daha şüpheli iç mekanizmalarına girdikçe şüphe oranının bankadakinden ben daha fazla olduğunu düşünüyorum. Yani fıkı şüphe oranından bahsediyoruz burada [32:14] tabii ki. [32:16] Yani e diğer bir sistem eee mekanizma şu. Ben çıkmak istedim. [32:22] Büyük oldu. Şöyle yapalım. [32:24] çıkmak istedim. [32:26] Eee, ne olacak? Yani ben sistemden çıkmak istiyorum. Günden çıkmak istediğim gibi. Başta günde ne demiştik? [32:32] Eee, kişi çıkmak istiyorsa eee, kimse ona dur diyemez, zorlayamaz. Hani fıkı böyle bir şey yok. Çıkabilir zaten bu sistemde de çıkılabiliyor. [32:41] Çıkılabiliyor. Evet. Peki nasıl oluyor? [32:43] Şöyle oluyor. Ödediğiniz taksitler en geç 6 ay içinde verilir. Şeyi bu eee kanuni hükmü [32:57] bu. BDDK'nın hükmü bu. En geç 6 ay içinde verilir. Şimdi bu ne demek? Ben birinci gün çıkmak istiyorum kardeşim. [33:03] Ben çıkmak istiyorum dedim. Paranın yarısını ödedim. Örneğin taksitlerim. [33:06] Vazgeçtim. Vaz geçiyorum. Çıkmak istiyorum dedim. Bir kere organizasyon ücretinin tamamını e evim şirketi alıyor. Ben geri vermem organizasyon ücretini. Sonuçta yarıya kadar geldin. [33:16] Bu kadar organize ettik. Ben bunu geri vermem diyor. Bazen e gelinen miktar kadar geri verenler vesaire de var ama onu geçtim. Hadi onun şüpheliliğini geçtim. Şuna gelelim. 6 ay içine geri verir. Yani ben bugün çıktım dediğim [33:29] zaman 6 ay sonra bana paramı verebiliyor hala hukuki olarak. 7 ayda veremiyor ama 6 ay bekletebiliyor benim param içeride. [33:35] Bu çok önemli havuzun sağlığı için. Ben çıktım dediğimde havuzda para eksileceği için bu sistem için tehlike, bir risk unsuru. O yüzden kimse parayı hemen size vermek istemiyor. Çıktığınızda yeni gelenlerin artmasını bekliyorlar. Parada [33:47] havuzda birazcık daha paranın birikmesini bekliyorlar vesaire. Eee ve mevzuat gereği de 6 ay hala sizin paranızı bekletebilirler vazgeçtiğinizde. Bu ne demek? Biz ne demiştik? 6 ayda diyelim ki ben 3 milyon lira ödemiştim o anda taksitlerim. 6 [33:59] milyonluk bir sisteme girdiğimi varsayayım. Yarısında vazgeçtiğimi varsayayım. 6 e 3 milyon geri alacağım var. 3 milyon ödemiştim. 3 milyonu geri alacağım değil mi? Ödediğim kadar. Ama bir kere burada enflasyon denilen bir [34:11] gerçek var. Türk lirasıyla yapılıyor bu işler. Bana 6 ay sonra verdiği zaman 3 milyonu aslında 2,5 milyonluk kadar bir para vermiş olacak o gün. Halbuki vazgeçtiğim gün veya vazgeçtiğim hafta verse zararım bu kadar fazla olmazdı. [34:26] Biz enflasyonist bir ülkede yaşıyoruz ama bana 6 ay bekletebildiği için kanun gereği 6 ay sonra vereceğinde çok ciddi enflasyondan dolayı zararım var. E bu da [34:35] ne oluyor? Yine eee bir dezavantaj ve aslında benim üzerime bir zulüm. Çünkü enflasyon olmasaydı tamam 6 ay biraz beklemiş olacaktım ama [34:50] param en azından değer kaybetmemiş olacaktı. Ama burada paramla değer kaybediyor. Eee, riba sadece fazlalık için değil. Yani ne diyor? Ne diyor ayette? Ne haksızlığa uğrayın ne de haksızlık yapın. Adaleti de arar. Burada [35:04] ben haksızlığa uğruyorum. [35:08] Yani bu 6 ay boyunca paranın içeride kalması aslında sistemdeki kişileri beslemiş oluyor. Ben onları rızam dışı finanse etmiş oluyorum. İşte bu nasıl erken çıkıyor bu adam? 50 ayda mesela 55 ayda niye kimse yok? İşte vazgeçenler de [35:21] onu finanse etmiş oluyor. Para içeride duruyor. Çünkü buradaki enflasyona yedirdiğiniz 500.000 L aslında buradaki havuzda içerideki kişilerin eee siz finanse etmiş oluyorsunuz. Enflasyona karşı onları korumuş oluyorsunuz. [35:35] E bu benim rızam dahilinde miydi? Ben sistemi bu şekilde düşünerek ve bilerek bu şeffaflıkta mı girmiştim? Hayır. O yüzden burada bir de karar dediğimiz olay var. Karar neydi? [35:46] Belirsizlik. Ya bu mekanizmalar böyle. [35:48] Tamam ama bu eee güzel bir şekilde vatandaşa açıklansa işte her ay havuzdaki miktar belli olsa, günlük katılımdan gelen miktar belli olsa, girenler çıkanlar belli olsa, işte eee benim enflasyona karşı finanse ettiğim miktar belli olsa ve sistemi ben bunu [36:03] bilerek, buna rıza göstererek tamam ben girdiğimde birini finanse ediyorum bunu biliyorum. Enflasyona karşı onu finanse etmiş oldum. Bunu biliyorum. çıkacağım zaman onu işte 6 ay boyunca finanse edeceğim ve bu rakamları da şeffaf bir [36:14] şekilde e her ay evim sistemi açıklayacak şeklinde bir şeffaflık da olsaydı bu garsizlik yasağı belki eee fıken artık giderilmiş olurdu ama şu an böyle bir sistem yok. Eee kimse de bunun [36:28] farkında da değil. Eee kendisine böyle reel bir zarar verdiğinin eee farkında da olamıyor insanlar. [36:35] E o yüzden burada bir yine mekanizmasal açıdan ciddi şüphe doğurucu problemler var. Bunların irdelenmesi lazım. Yani genel olarak eee mekanizma bu şekilde. [36:46] Gördüğünüz gibi pek çok yerinde eee çeşitli problemler, şüpheler söz konusu. [36:51] En büyük olay zaten enflasyon. Sen faizsiz diye giriyorsun ama aslında burada enflasyondan dolayı, paranın değer kaybetmesinden dolayı faizsiz de olsa bir reel parasal yüke maruz kalıyorsun. Yani paran içeride eriyor ve [37:06] çıkacağın aya göre, sana çıkan aya göre de paranın erime miktarı giderek artıyor. Bu kaçıncı ayda çıktığını çok önemli bir hale getiriyor. Burada sistemin masraflarından bir tanesi de bu. Sen ben hep 30.000 ödüyorum. 600.000 [37:19] alacağım diyorsun ama enflasyonu hiç hesaba katmıyorsun. Aylık ülkede %3 enflasyon olduğu hesabını katmıyorsun. [37:25] Kaçıncı sırada çıkacağına katmıyorsun. [37:26] çıkmak istediğinde milleti finanse ettiğini ilk girdiğinde ilk 6 ay sana eee çıkmıyor. Mesela 3 ay 4 ay çıkmıyor. [37:33] En erken 6 ay çıkabilir. Ha ilk 6 ay milleti aslında enflasyona karşı finanse ettiğini yani bu bu şeffaflık da verilmiyor sistemde. Ve bunların hepsi aslında eee eğer faiz tanımımız paranın zamana göre değerinin değişmesi ise e [37:47] faiz kapsamına girer. [37:49] Yani çünkü para zamana göre eee değer değiştiriyor. Banka zaten o yüzden sizden e faiz alıyordu. Eee burada da faizsiz görünüyor ama sizin kaçıncı sırada çıktığınıza göre birbirinizi herkes finanse etmiş oluyor. Özellikle [38:04] de yeni gelenler ve çıkanlar içeridekileri finanse etmiş oluyorlar. [38:08] Yani sistemin fıkhi açıdan durumu bu. [38:11] Şimdi ben bir de ikinci olarak eee banka ile bu sisteme yani mesela örnek veriyorum 3 milyonluk bir ya 4 milyonluk yapalım. eee ya da kolay olmasında 4 milyonluk bir ev kredisi sisteminde bankanın verdiği faizde işte katılım [38:24] bankasıa kar payı olsun. Kar paylı katılım bankası taksitler ve bana maliyetini bir de evim sistemindeki bana maliyetini ve totalde hangisinin daha maliyetli olduğunu bir incelemek istiyorum. Buna dair bir eee kısım da şu [38:39] anda eee inceleyelim. Böylece aslında bu sistemin faizsiz ama masrafsız olmadığını anlayalım. faizsiz olabilir ama enflasyondan dolayı ve Türk lirasıyla işlem yapıldığından dolayı bana ciddi masrafı var ve bu masraf [38:53] bankadaki faiz veya kar payına göre çok daha fazla olabiliyor. Bunu inceleyelim. [38:59] Şimdi şöyle bir örnek üzerinden karşılaştırmalı bir analiz yapacağız. [39:03] Ben Twitter'dan eee böyle bir eee bu hesabın paylaştığı ödeme planı gerçek kağıtta gördüğünüz gibi eee gerçek bir ödeme planı buldum. Genelde bu tarz ödeme planları da var zaten. Her ödeme planının bu sistemde bu arada evim [39:15] sistemlerinde değişik değişik ödeme planları var. Farklı farklı taksit planlar var. Hepsinin analizi farklı olur bu arada. Hepsini ayrı ayrı tek tek hesaplamanız lazım. Ama ben bu örnekteki hesabımı yapacağım. Buradaki masrafları [39:26] vesaire siz daha iyi anlayacaksınız. [39:28] Daha sonra kendi hesabınızı kendiniz eee size verilen ödeme planına göre yapabilirsiniz. Ama bu gerçek bir ödeme planı ve genelde de bu tarz bir ödeme planı veriliyor. Makul, eee, çok abartı olmayan, ortalamalarda olan bir ödeme [39:40] planı olduğunu görüyorsunuz. 4,5 milyon liralık bir ev için giriliyormuş. [39:44] 315.000 organizasyon ücreti veriliyor. 2 milyon lira peşinat veriliyor. 6 ay sonra teslimat yapılacak. Görüldüğü gibi çok erken de bir teslimat söz konusu. [39:54] Eee, çünkü yüksek bir peşinat verilmiş. [39:56] Normalde daha ileri eee seviyelerde eee işte 12 ay, 15 aylarda falan verilir. [40:02] Burada gayet erken. 28 ay taksit 90.000 böyle bir eee mesela evim sisteminden finansman çektiğinizde aynı şekilde benim 2 milyon liram varmış demek ki 2,5 milyon lira konut kredisi çektiğime göre [40:14] bu ikisini ben karşılaştırmak istiyorum bakıldığı zaman. Şimdi bunu karşılaştırmak için ben bir araç yazdım kendime. Aslında bir yazılım. eee ora üzerinden karşılaştırma yapacağım ama oradaki, e, temel mantığı öncelikle [40:28] birazcık anlayabilmemiz için burada e bazı kavramları işlemek istiyorum. Bir kere bu evim sistemlerinde en büyük olay fırsat maliyeti denilen bir kavram var. [40:42] Öncelikle bunu anlamamız gerekiyor. Bize maliyetler, eee, maliyet kalemlerimiz nelerdir bizim? Bir organizasyon ücreti maliyet kalemim var. 315.000 lira fazladan verdiğim bir para. Bu bana bir maliyet değil mi? Eee, bir de görünmeyen [40:56] maliyetler dediğimiz fırsat maliyetleri var. Esas bunlardan ben birazcık bahsetmek istiyorum. Bunlar eee nelerdir? Öncelikle kira maliyeti. Şimdi ben bankadayken [41:09] aslında 0 günde yani ilk günde evimi alıp hemen içine oturabiliyordum. [41:14] Dışarıda 6 ay boyunca kiracı olarak kalmak zorunda değilim. Bu görünmeyen bir aslında fırsat maliyetidir. Bizim bunu maliyetlerimize eklememiz lazım. [41:23] Çünkü ben normalde direkt evime oturabilecekken dışarıda bir süre 6 ay yani çıkacak eee aya göre burada bu örnekte 6 ay 6 ay dışarıda kira ödemek zorundayım. E bu bana bir maliyet. [41:35] Maliyet kalemlerime bunu eklemem gerekir. Eee genelde bunlar gözden kaçıyor. Yani bankada nasıl tek maliyet kalemi faizse bankanın tek maliyet kalemi faiz. Evet doğru. Ama burada da farklı farklı maliyet kalemlerim var. O [41:48] yüzden bankanın faiz maliyet kalemiyle belki benim buradaki maliyet kalemlerim daha fazla çıkabilir. Onları hesaplamaya çalışıyoruz. Yani bekleme süresi boyunca ödediğim [42:01] kira bunu ödemek zorundayım. Bu belli bir şey. Bu benim bir aslında eee maliyet kalemim. Tamam. Güzel. Başka ne var? [42:14] Peşinatı değerlendirme. [42:17] Bu nedir? Şimdi benim zaten elimde 2 milyon lira varmış. Ben burada aslında 2,5 milyon liralık bir eee havuza giriyorum. 2 milyon peşinat olarak veriyorum. Tamam da ben normalde e bu parayı eee 0 günde yani sisteme girerken [42:31] veriyorum 2 milyon lirayı. E ben 6 ay bekliyorum. 6 ay boyunca eve sahip olamıyorum. E normal ben bunu bu sistemle yapmayıp dışarıda yapsaydım bu 2 milyon lirayı değerlendirebilirdim değil mi? 2 milyon TL'yi [42:45] 6 ay günlük katılım hesabına koyabilirdim. Zaten ne demiştik? Bunları da günlük katılım hesabına koyuyor. Dolayısıyla ben bu sisteme giriyorsam, e bunları kabul ediyorsam, bu iç dinamikleri şüphe [42:59] olarak görmüyorsam, kendimce fıken de caiz olarak görüyorsam, tamam ben bu 2 milyon liramı da tamamen bu sistemin kullandığı gibi katılım hesabında günlük katılım hesabında değerlendirebilirim. [43:08] Burada olur 6 ayda 2 milyon liram 2.300.000 1000 lira olur değil mi bana? [43:12] Belki şimdi hesaplayacağız. Belki 300.000 L bana ek katkısı olacaktı 6 ay beklemenin. Aslında bu ne demek oluyor? [43:19] Ben paramı erkenden sisteme teslim ettiğimde buradaki günlük katılma hesabında vereceği para işte 6 ay bana 300.000 L verecekti. Bu 300.000 lirayı ben aslında sistemi besliyorum. İşte başkalarının finanse ediyorum. Aslında [43:32] anlatmaya çalıştığım şey de buydu. [43:35] Eee bu da bana maliyet var. 2 milyon6 ay işletebilecekken tamamen aynı enstrümanda işletememiş oluyorum. E bu bir maliyet. [43:44] Bunu ben hesaba katmak zorundayım. [43:46] Bunlar gözden kaçan şeyler. [43:49] Bir maliyetim daha var. [43:51] Organizasyon ücreti değerlendirmesi. [43:55] Bu da aynı şekilde. Ben şimdi 315.000 organizasyon ücreti vermişim ama ben bu 315.000 lirayı 6 ay boyunca normalde baştan veriyorum değil mi? girişte tak veriyorum bunu. E 6 ay boyunca yine aynı şekilde peşinat verdiğim gibi [44:09] değerlendirebilirdim. Yani 6 ay günlük katılım hesabında bu parayı da değerlendirebilirdim. Normalde bu sisteme girmesem nasıl girdiğim an 2.315.000 veriyorum. 6 ayda bekliyorum. [44:19] O parayı artık ben kullanamıyorum. [44:21] Normalde hiç bu sisteme girmesem 6 ay bekle kendime desem ki 6 ay ben kendi kendime bekliyorum kardeşim. Eee nasıl olsa burada da bekleyeceğim. Hiçbir sisteme girmeden bekleyeyim. Ve bu beklerken de sistemin kullandığı enstrümanın aynısı olan günlük katılım [44:35] hesabına bu paraları yatırayım. E orada da para artacak. 315.000 liradan belki gelecek bana 50.000 L daha ekstra. E o da bir benim için fırsat maliyeti. Benim maliyetim. Bakın bu maliyetlerin hepsini normalde siz gizli olarak sistemde [44:48] finanse ediyorsunuz. Bunun farkında olmamız gerekiyor bizim. [44:52] Diğer maliyetim ne? kura gününe kadar ödenen taksiti değerlendirme. [45:02] Bu da aynı şekilde. Şimdi burada nispeten iyi bir durumdayız burada. [45:06] Çünkü 6 ayda kura çıkıyor ama 10 ayda da çıkabilirdi. 15 ayda hatta 20 18 aylarda da çıkabilirdi. Siz bu sürede ne yapıyorsunuz? Taksit ödüyorsunuz değil mi? Her ay aslında sisteme para yatırıyorsunuz ve bu parayı bir daha [45:17] kullanamıyorsunuz sisteme yatırmış olduğunuz. Normalde ben bu sisteme girmeseydim kardeşim demin dediğim örnek 6 ay kendimi bekleme kararı verdim ve her ayda kendim kendi hesabıma yatırdım. [45:27] Ne oldu? Bak 1ci ayda 90.000 lirayı yatırdım ya mesela. O o para ne kadar bekliyor? 1 2 3 4 5 ay bekliyor. 5 ay boyunca günlük katılım hesabında bu 90.000 lirayı ben değerlendirebilirdim. [45:38] Yani paramı günlük katılım hesabında. [45:40] Zaten bunlar öyle değerlendiriyor. [45:42] Günlük katılım hesabında değerlendirebilirdim. 90.000 liram olurdu. 6 aya kadar 100.000 L. Bak 10.000 L oradan kar edebilirdim. [45:48] edemiyorum ama şu anda normal ödüyorum. [45:50] Organizasyon kendi ediyor. Evim sistemi o karı kendi edip üyelerine dağıtıyor. [45:55] Onları fonlamış oluyorum. E o zaman onu da hesaba katmam lazım. Yani bana çıkan aya kadar taksitlerin mesela 2ci ayda ödediğim taksit 4 ay boyunca değerlendirilir. 3 ay 3 ayda ödediğim 3 ay boyunca sonadığım 1 ay boyunca günlük [46:07] katılım hesabında değerlendirilir. İşte buradan 10.000 L buradan 8.000 L buradan 7.000 L toplam burada belki 20-2.000 L daha ben ek para kazanabilirdim. [46:15] Normalde bu sisteme girmesem 6 ay zaten kendimi bekliyor olsaydım. O yüzden bu benim için bir fırsat maliyetidir. [46:23] Eee bunu 6 ay yine eee şey kura gününe kadar eee katılım hesabında değerlendirme. [46:35] Tamam işte böyle yani. Anladık anladınız orayı. E katılım hesabına değerlendirme. [46:39] E bu da benim için gizli görünmeyen bir fırsat maliyeti. Bakın biz vatandaş olarak gittiğimiz zaman bunları bize söylemiyorlar. E biz kendimiz de bunları fark edemiyoruz. Çünkü fark etmesi zor şeyler gerçekten de. Ama bunlar [46:50] gerçekten bizim için reel bir maliyet. [46:52] Biz enflasyonuz biz sistemde eee ekonomide yaşadığımız için bu maliyetlerin hepsini göz önüne almamız almak zorundayız. E benim bir fırsat maliyetim daha var. O da şu kura günkü fiyat değişimi. Evin [47:05] fiyatının değişmesi. [47:08] Bunu da ben maliyet hesabına katmam lazım. Burada nispeten iyi. 6 ayda belki evin fiyatı o kadar değişmeyecek ama 12 ayda olduğu zaman ya bir senede eee sizin girdiğiniz 4,5 milyonluk ev olacak belki 5 milyon değil mi? Eee belki 5,5 [47:21] milyon. Türkiye'de çabuk değişiyor. Hele 18 ayda olduğunuzu düşünün. 1,5 yıl sonra 4,5 milyonluk evin 5,5 milyon olma olasılığı hiç de az değil. Türkiye şartlarındayız. O zaman o gün geldiğinde yani kura günü şey e yani bana çıkan [47:35] bana finansmanın verileceği gün eee bana 4,5 milyon veriliyor ama evin fiyatı artmıştı. Benim hedeflediğim ev vardı. [47:42] Onun fiyatı arttı. [47:45] Normalde bankaya gitseydim o evi direkt alabiliyordum. Hiç başka eve geçmek zorunda değildim. Daha ucuz bir eve geçmek zorunda değildim. Şimdi ama param yetişmiyor değil mi? Arada 500.000 L fark oldu mesela. O zaman o 500.000 [47:56] lirayı da o an bulmam lazım değil mi? [47:58] 500.000 fark oldu diyelim. [48:00] E şimdi 4,5'u aldım. 500.000 fark oldu. [48:02] Bir sene sonra verdiği için bana parayı ya da 6 ay sonra verdiği için. E bu farkı ben nereden bulacağım? Ya birinden borç alacağım, harç alacağım. E kimse faizsiz bana 500.000 L fark vermiyor. O zaman bunu da eee yine ya altın borcu [48:15] verecek veya ne diyorlar evim sistemlerinde? Gelin aradaki farkı tekrar sizi 500.000'lik bir havuza sokalım diyorlar. Değil mi? Tekrar o havuzda da şu fırsat maliyetlerinin üstüne bindiğini düşünün. Yani bu 500.000'lik farktan da benim belki işte [48:28] 75.000 masrafım çıkacak. Çünkü bu 500.000 lirayı o an edinmemin maliyeti 75.000 L olacak bana. Çünkü bunu kredi çektiğimi düşünün. Kredi çekmesem de tekrar evim sistemine girsem de bunun fırsat maliyetlerinin yüksek olduğunu konuştuk [48:43] konuşuruz. İşte o yeni yenisinin de fırsat maliyeti olacak size filan. Bu da bir bana maliyet. Bakın bir sürü gizli görünmeyen ama benim aslında ödediğim miktar aynıymış gibi olup enflasyondan ve paranın zamana göre değerinin [48:57] değişmesinden dolayı bana çok ciddi bir bu sistemin maliyeti oldu. Şimdi biz bu maliyetlerle banka maliyetlerini karşılaştıralım ve şunu görelim. benim yaptığım şimdi araca geçiştireceğim [49:09] size. Orayı göstereceğim ve bakalım acaba evim sisteminden girdiğim zaman aslında yüzde kaçla yüzde kaç faizle kredi çekmişim gibi oluyor ve bankada yüzde kaç kar payıyla çekmişim gibi [49:23] oluyor? Bunu değerlendirelim. Şimdi ben bir yazılım yaptım. Karşılaştırma aracı yazılımı. Şimdi bunu size birazcık anlatacağım. Eee ve deminki eee şeyde 4,5 milyonluk liralık finansmana da girdim. Bankadan eee çekmeyi de [49:35] gireceğiz. bakacağız. Aralarındaki farkı karşılaştıracağız. Şimdi burada bazı eee önden şeyler girmem gerekiyor. [49:41] Parametreler. Ne? Hedeflediğim ev neydi? [49:43] 4,5 milyon liralık ben ev almak istiyordum. Onu giriyorum buraya. Yıllık %35 enflasyon girdim. Normal eee günümüzde yaşadığımız alternatif getiri %40. Şu anda reel pozitif getiri var biliyorsunuz. Günlük katılma hesaplarında veya paranızı faize [49:56] yatırdığınızda veya katılım bankalarındaki fonlara yatırdığınızda yıllık %40 size getiri getiriyor. Yani helal yoldan da bu mevcut. E katılım bankası yoluyla yaptığınızda da bu mevcut. Onu girdim. E ev araç fiyatının yıllık artırımı. O da enflasyonla aynı [50:09] olsun dedim. Yani enflasyona bağlı olarak alacağımız evin veya arabanın da fiyatı o oranda artıyor, değil mi? Onu yazdık. Şimdi beklerken ödediğim kiraya girdim. 2.5.000 L. Bunu şöyle düşündüm. [50:19] Eee 4,5 milyonluk bir eve ben bankaya girdiğim, bankaya girdiğim zaman o gün alabilecektim ya. Sanki o gün evde oturuyormuşum, onun kirasını veriyormuşum gibi düşünmemiz lazım. 15 yıl kendini amorte ettiğini düşünürsek 4,5 milyon liralık evin kirası aşağı [50:32] yukarı Türkiye şartlarında 25.000 L. 15 yılda da kendini amorte ediyor. Bunu da girdim. Makul rakamlar olduğunu düşünüyorum. Yıllık kira artışı yine enflasyonla aynı yaptım. Türkiye'de böyle zaten. Kanunen de böyle. Yıllık [50:43] kira artışı enflasyonla artar. Eee, ek açık borçlanma faizi dediğim şey bu. Bu normalde faizli olmak zorunda değil ama işte 500.000 L artmıştı ya. Siz 4,5 milyonluğa girmiştiniz. Ev ama 6 ayda 500.000 L olmuştu. E 5 milyon lira [50:54] olmuştu. Siz aradaki 500.000'i bir yerden borçlanmanız lazım. Bu borçlanmanın maliyeti de aşağı yukarı Türkiye'de şu an ihtiyaç kredileri veya katılım bankasından da alsanız, eşten dosttan da alsanız altın vesaire enflasyon dolayı aşağı yukarı bu tarz [51:05] bir faize denk gelecek bir maliyet var sizde. Onları girdik. Şimdi el birliği sistemine giriyorum. El birliği sisteminde neydi? Peşin atım 2 milyon liraydı. Sisteme onu girdim. 315.000 L organizasyon ücreti vardı. Toplamda [51:16] bakın 4,5 milyon liralık bir istem şeyi girdim. Taksitlerimi girdim. [51:21] Oradaki e Twitter'daki o kağıdın aynısını buraya girdim. İşte 28 ay gördüğü gibi 1'den 28'e kadar gidiyor. [51:28] 90.000 90. L son ay 70.000 L 2,5 milyon lira toplamda aslında ben şu organizasyon ücretini veriyorum. 315'i 2 milyon pejinat veriyorum. Eee 2,5 milyon lir da evim sistemine giriyorum. Bunu da gayet girdik. Şimdi bakalım eee [51:41] bu ne kadarmış? Şimdi özete geliyorum. [51:43] Özet ne? Benim cebimden nominal çıkan para. Yani TL olarak çıkan para. [51:47] Enflasyona vesaire bakmıyorum. Bir kere benim cebimden çıkan para bu kadar. Eee, yani fazla bugüne indirdiğim gerçek yük yani 2,5 milyon liranın bugüne indirdiğim yükü 4.880.000 [52:00] eee fırsat maliyeti 3.19. Bu şu demek. [52:04] Gerçek yükü. Eee, bu da fırsat yükü oluyor. Yani ben sanki eşdeğer faiz bankadan %3.19'la 19'la faizle veya kar payıyla ne derseniz deyin kredi eee [52:17] çekmişim gibi oluyor. Ve fırsat maliyetlerini de dahil ettiğimiz zaman bu işin içine eee ilk başta biraz önce anlattığım fırsat mali sanki bankadan ben 3.8'le kredi çekiyormuş gibi bana masrafı var. Aa nasıl oldu ya bu bir [52:30] sihir gibi yani ben normalde işte 2,5 milyon lira aldım 2,5 milyon lira ödedim. Burada nerede faiz kardeşim? Sen %3.8'i nereden buldun? İşte demin anlattığım gizli masraflar aslında gizli bir fırsat maliyetimiz var. Buralarda [52:42] sürekli enflasyon oluyor. Siz enflasyon 1ci aydayla 28 ayda enflasyon farklı. [52:47] Siz 90 ödüyorsunuz ama buradaki 90'ın değeriyle buradaki 90'ın değeri farklı. [52:50] 2 milyonunuzu bir kere oraya bloke etmiş oluyorsunuz. Onun fırsat maliyetleri vesaire bunları anlattık. Bunlar hep maliyet. Bankada maliyet belli. Sadece faiz. Eee ve net burada işte böyle gizli maliyetler var. Ve bu finansal olarak [53:04] bir gerçek. Yani eee ben Müslüman olarak bunu hesaplıyorum ve ediyorum. Yani bu sistem gerçi keşke eee daha güzel olsaydı. Ben de isterdim ama genelde daha maliyetli çıkıyor. Bu arada buradaki taksit oranları, işte peşinat [53:17] oranları vesaire. Şimdi herkese farklı bir teklif veriyorlar. Sizin teklifiniz bankadan çok daha iyi bir teklif olabilir. Bu arada gireceksiniz, hesaplayacaksınız. Sizinki belki %2 ile eee ya da %1,5'la belki 069'la eee kredi [53:30] çekiyormuş gibi olabilir sizin hesabınız. Bu bu hesaba göre, bu teklife göre her teklif burada farklı. Siz o yüzden teklifinizi güzel ayarlamanız lazım. Böyle hesabınızı, kitabınızı yapıp bankaya göre daha avantajlı bir teklif haline getirip o şekilde onu ikna [53:43] edip evim sistem şirketini ona girmeniz lazım belki de. Çünkü normalde mesela bu standart verilen teklifler bankadan daha çok maliyet yükü oluyor. Benim genel gördüğüm daha fazla bir sürü hesaplama yaptım ben burada. Şimdi örnek olarak [53:55] bunu seçtik. Genelde bankayla ya aynı veya biraz daha fazla oluyor. Bu böyle bakın. Peşinat 2 milyon organizasyon ücreti 315.000 teslim anına kadar fırsat maliyeti. Ne demek bu? Yani eee siz 6 aya kadar [54:09] şuradan yani 2.315.000 liranın 475.000 günlük katılım hesabından fırsat maliyetiniz var demek ki. Yani bu sisteme girmeseydiniz 6 ay ben kardeşim kendim zaten günlük katılım hesabımı yatırım siz de öyle yapıyorsunuz deseydiniz 475.000 cebinize ek para [54:24] gelecekti. Bu sizin bir maliyetiniz mesela. Bu gizli görünmeyen maliyet. [54:29] Siz 6 ay beklediğinizde bu maliyet oluşuyor. [54:33] Eee daha sonra teslimdeki tahmini fiyat 6 ayda enflasyonu da 135 hesaba kattığımız zaman alacağınız evin fiyatı 5.200.000 oluyor diyor. Eee o zaman siz e bir e bu şu kadarlık bir ek para [54:46] bulmanız gerekecek. Onun da maliyeti bu olacak size. Bunlar da hep aslında fırsat maliyetinin içerisinde değerlendirilmesi gereken şeyler. Ya daha sonra eee taksitiniz var. Siz 2,5 milyon ödüyorsunuz ama taksitinizin eee [55:01] işte değeri var. Mesela kira beklemesi 131. 493 aslında sizin birikimiyle beraber bir eee kirada maliyetiniz söz konusu. Y tüm bunları hesaba kattığınız zaman bakın burada kirın fırsat maliyeti [55:16] var mesela. İşte peşinatının fırsat maliyeti bu kadarmış. 366.000 2 milyon olduğu için organizasyon ücretlerinin fırsat maliyeti yani günlük katılım hesabında 6 ay değerlendirdiğinizde siz aksında bu kadar para kazanabilecektiniz. Bunu sisteme hibe [55:27] ettiniz aslında. Bunun farkında mısınız mesela? Ya bu şeffaflık önemli. Fıkhen değerlendirirken de zaten bu şeffaflık olmadığı için bana bayağı bir şüpheli geliyor. Taksitler mesela işte 6 aya kadar 450.000 L taksit ödediniz. E peki [55:40] ama bu 40.000 L siz aslında normalde bu sisteme girmeseydiniz bu taksitlerden eee günlük katılımda para kazanmış olacaktınız falan. Bakın bunlar hep maliyet. Görüldüğü gibi böyle. Şimdi bankayı göstereyim. [55:54] Şuradan bankaya geçelim. [55:56] He bankadan da 2,5 milyon lira çekiyorum. Neden? Çünkü 2 milyon peşinim vardı. Şimdi 1ci ayda eve sahip olacağım. 1ci ay değil hemen eve sahip olacağım. 28 ay vade. Eee baktım kredi şu anda 2.89'dan katılım bankaları kredi [56:09] veriyor. Konut kredisi veriyor. Bu arada işte ilk konut mu değil mi krediyi verecek mi verecek mi? Onların falan hepsini göz ardı ediyorum. 2.89'dan bu krediyi verdiğini düşünüyorum. İşte 30.000 L falan bunun dosya masrafı [56:18] çıkıyor. Baktığımız zaman banka 289'dan tek masrafı bu zaten size. Eee görünmeyen maliyetler, gizli maliyetler yok. Neden? Siz hemen eve teslim alıp içine oturabiliyorsunuz. Çünkü bu fırsat maliyeti siz beklediğiniz için oluşan [56:31] bir şey. 6 ay, 8 ay, 10 ay, 12 ay, 15 ay, 18 ay beklediğiniz için olacağım bir şey. Eğer beklemezseniz aslında fırsat maliyeti diye bir şey yok. İlk gün sahip olursanız. Bankada da ilk gün sahip olduğunuz için katılım bankası olsun bu. [56:43] Eee, fırsat maliyeti diye bir şey yok. O yüzden buradaki verilen kar payı veya faiz neyse belli. Yani banka 289dan size vermiş oluyor. [56:52] Şimdi karşılaştırma ekranına gelelim. [56:55] Banka ve el birliği ikisi de 28 ay. [56:57] Teslim ayı birincisi sıfır hemen teslim ediyor. Diyelim ki e 6 ay sonra teslim ediyor. Aylık taksitleri bu şekilde. Eee peşinatları aynen yani çünkü alırken aslında bankaya peşinat vermiyorsunuz ama evi evi alırken vermiş oluyorsunuz. [57:10] Organizasyon ücreti işte dosya masrafında organizasyon ücreti gibi düşünün. Bankada 30.000 burada 315.000 eee nominal cepten çıkan para gördüğü gibi aşağıdaki el birliği sistemi daha fazla. Gerçek yükü size daha fazla. Eee, [57:24] ve banka 289'dan verirken eğer birliği, eşdeğer faiz, fırsat maliyetlerini de hesaba katarsanız 387'den kredi çekmişsiniz gibi bir size maliyeti var demin anlattığım sebeplerden dolayı. [57:34] Bilmiyorum, eee, anlatabildim mi? [57:35] Karışık mı geldi? Eee, bilmiyorum ama bu anlatılabilecek en basit versiyonu bunun bu. Yani, eee, ve, eee, çok daha fazla bir masrafı eee, var bu teklif için. [57:47] Tabii size daha farklı tekliflerle gelirler. İşte peşinatınızı düşürürler. [57:51] Eee, ayınızı ileri iterler. Ya bu hesap kitap işi açacaksınız buradaki yazılım gibi eee bir hesap kitap yapacaksınız ve bakacaksınız bankaya göre 2.89'a göre ben şu an ne durumdayım verilen teklifte diye maliyetinizi hesaplayacaksınız ve [58:03] daha düşük bir maliyetten evim şirketini ikna etmeye çalışacaksınız. Olay bu. [58:08] Eee, bu karşılaştırmada bu şekildeydi. [58:11] Yani kısaca özetlemek gerekirse evim sistemleri faizsiz olduğu için halk tarafından çok İslami olarak düşünülüyor ve hiçbir şüphe yokmuş gibi düşünülüyor. [58:22] Ama iç dinamiklerine girdiğimiz zaman videonun başlarında anlattığım çeşitli şüpheler, çok ciddi şüpheler de var bunların arasında doğuyor. Bunların fıkken gerçekten irdelenmesi lazım. O yüzden eee tamamen halkın düşündüğü gibi [58:35] faizsiz olduğundan dolayı şüphesiz bir sistem değil. Bu bir kenarı. İkinci kenar ekonomik boyutu. Ekonomik olarak da ne alıyorsam onu veriyorum. Bana hiçbir maliyeti yok. Bankada işte 300 alıyorum, 900 ödüyorum çok kötü diyorsunuz. Fakat görüldüğü gibi gerçek [58:48] öyle değil. Düşünmediğiniz fırsat maliyetlerinden dolayı, göze ilk başta görünmeyen fırsat maliyetlerinden dolayı bankadan şu anda bu teklif çok daha fazla size maliyeti var. Size çok daha fazla para ödemenize sebep oluyor. Sihir [59:00] gibi. Hayır ben bu kadar ödemiyorum ki. [59:02] Ben ödediğim bu sihir gibi geliyor. [59:04] Biliyorum farkındayım. Ama bu işte enflasyon denilen anomali sebebiyle oluyor. Benim diğer videolarımda da ben bu enflasyona zaten eee nasıl mücadele edilebilir? İslam'ın Müslümanların en büyük düşmanı neden olduğunu bu yüzden [59:16] anlatmaya çalışıyorum. Bakın kandırılıyoruz yani. E o yüzden verilen teklifi güzel bir matematiksel hesaplamayla iyice irdelemenizde fayda var. E bu şekilde açıklayıcı bir video çektiğimi düşünüyorum. İzlediğiniz için [59:27] hepinize teşekkür ediyorum. Yeah.Elbirliği (evim) sistemleri faizsizdir ama şüphesiz değildir. Tek havuz yapısı, yeni girenlerin eskileri finanse etmesi, peşinatla sıra öne çekme ve şirketin zorunlu fon desteği ciddi ribâ ve garar şüpheleri doğuruyor; enflasyon kaynaklı gizli fırsat maliyetleri hesaba katıldığında örnek teklif katılım bankası kredisinden daha pahalıya geliyor.
Faizsizlik, altın günü ve şartlı karz
Banka faizlerinin yükselmesi ve kredi musluklarının daralmasıyla birlikte, 90'lı yıllardan beri var olan elbirliği (evim) sistemleri hızla yaygınlaştı; pek çok firma kuruldu, BDDK da kendine özgü bir mevzuat çıkardı. Sistemin en güçlü vaadi faizsiz olması. Burada iki noktanın altını çizmek gerekiyor: Birincisi, faizsiz olmak katılımcının "sadece borç aldığı kadarını ve bir organizasyon ücretini" ödediği anlamına gelmiyor; zaman tercihi ve maliyet hâlâ var. İkincisi, faizsizlik tek başına bir sistemi fıkha uygun kılmıyor; İslam'da garar (belirsizlik), meysir ve menfaat sağlayan borç gibi başka yasaklar da bulunuyor. Bu yüzden önce sistemin mekanizmasını fıkhi açıdan, ardından maliyetini bankalarla karşılaştırarak inceliyoruz.
Elbirliği sistemi sıklıkla altın gününe benzetildiği için önce altın gününün fıkhi durumuna bakmak gerekiyor. Altın günü bir karz (borç) sistemi; katılımcılar enflasyona yenilmemek için altın kullanıyor. Burada temel kural "menfaat celbeden her karz ribâdır" ilkesi. Bazı hocalar, "ben size borç veriyorum ama günüm geldiğinde siz de bana vermeniz şartıyla" şeklinde bir şart koşulduğu, borç veremeyecek durumdaki kişiye ya da sistemden çıkmak isteyene toplumsal baskı yapıldığı için klasik kaynaklara dayanarak bunu caiz görmüyor. Diyanet gibi daha çağdaş görüşler ise zorlayıcı olmadığı sürece bunu bir yardımlaşma ve karz biçimi olarak caiz kabul ediyor. Sonuçta altın günü, herkesin ittifakla caiz saydığı değil, ihtiyat ve tolerans kaydıyla izin verilen bir uygulamadır.
Elbirliği sistemi ise altın gününden üç noktada ayrılıyor:
- İşlemler altınla değil, enflasyona maruz kalan Türk lirasıyla yapılıyor.
- Katılımcılar birbirini tanımıyor; organizasyonu tüzel bir şirket yürütüyor ve havuzlar devasa.
- Amaç sohbet ve buluşma değil, saf borçlanma.
Kuralı, kurasız sistem ve "sanal havuzlar"
Kuralı sistemde örneğin 100 kişilik bir havuza girilir ve sıralama kurayla belirlenir; mantıken birinin 1. ayda, birinin 100. ayda çıkması gerekir. Ancak firmalar "en geç 50. ayda" teslim vaat ediyor. Kurasız sistemde ise peşinat oranına göre (asgari %40, yeni düzenlemeyle %45) belirli bir ayda teslim vaat ediliyor; bu bir garanti değil, "büyük olasılıkla" verilen bir sözdür ve paranın verilmesi için en az %45 ödemenin tamamlanmış olması gerekiyor.
Gerçekte ayrı ayrı havuzlar yok; bunlar anlatım kolaylığı için kullanılan sanal havuzlar. Yüz binlerce kişinin girip çıktığı, kuralı ve kurasız katılımcıların birlikte bulunduğu tek ve yekpare bir havuz var. Bu sürekli sirkülasyon, sistemi karmaşıklaştırıyor ve garar yasağına uygunluk sorusunu doğuruyor.
BDDK, organizasyon ücretinin (örnekte %7) şirketin kendi hesabında, katılımcıların taksitlerinin ise ayrı bir hesapta tutulmasını şart koşuyor. Havuzda bekleyen para ise katılım bankalarında, çoğunlukla günlük katılım hesabında değerlendiriliyor. Dolayısıyla kâr payını şüpheli bulduğu için katılım bankasından kaçan biri, bu sisteme girdiğinde parasının zaten günlük katılım hesabında işletildiğini bilmeli.
Yeni girenler eskileri finanse ediyor
100 kişilik bir havuzda herkesin 50 ay içinde ev alabilmesi, sisteme sürekli yeni giriş olmasıyla mümkün. BDDK gereği teslim en erken 6. ayda (önceden 5. ay) yapılabildiği için yeni girenler bu süre boyunca taksit öderken havuzu dolduruyor ve sistem onların parasını eski katılımcılara aktarıyor. Yeni girişler azalırsa teslim tarihleri ötelenir. Bu da akdin vadesinin akde henüz taraf olmayan üçüncü kişilerin iradesine bırakılması ve yeni gelenlerin rızaları alınmadan eskileri finanse etmesi anlamına geliyor.
TL bazlı bir sistemde sıranın önemi burada ortaya çıkıyor. Aylık yaklaşık %3 enflasyonla 3 milyon liranın reel değeri 6. ayda yaklaşık 2.512.000, 15. ayda ise yaklaşık 1.925.000 liraya düşüyor. Nominal tutar aynı kalsa da erken çıkan reel olarak çok daha fazla alıyor; geç kalanların enflasyon kaybı yeni girenlere finanse ettiriliyor. Bu yapı bir Ponzi şemasını andırıyor.
Peşinatla öne geçme, şirketin desteği ve organizasyon ücreti
Peşinatını artıran katılımcının teslim tarihi öne çekiliyor; yani parası çok olan sırada öne geçip enflasyon kaybından korunuyor. Borç karşılığında elde edilen bu parasal menfaat, sisteme ribâ üretme potansiyeli kazandırıyor; bu kesin bir hüküm değil, ihtiyatlı bir yorumdur.
Organizasyon ücretinin faiz yerine geçtiği yönündeki yaygın eleştiri ise yerinde değil: Şirket gerçekten organizasyon, yazılım ve güven hizmeti sunduğu için bu ücret kendi başına helal. Ancak BDDK, havuzda açık oluştuğunda şirketin %3 oranında kendi kaynağından fon desteği sağlamasını zorunlu tutuyor. Şirket bu durumda havuza borç vermiş oluyor; organizasyon ücreti bu güvencenin karşılığı gibi algılanırsa "borçtan doğan menfaat" olarak ribâ riski doğuyor ve bu meselenin hocalar arasında ayrıntılı tartışılması gerekiyor.
Sistemden çıkış ve şeffaflık sorunu
Sistemden çıkmak mümkün, ancak organizasyon ücreti genellikle iade edilmiyor ve mevzuat gereği ödenen taksitler 6 aya kadar bekletilebiliyor. Örneğin 3 milyon lira ödemiş biri, 6 ay sonra eline geçen paranın reel olarak yaklaşık 2,5 milyon liraya düştüğünü görüyor. Bu noktada şu ayet akılda tutulmalı:
Ne haksızlığa uğrayın ne de haksızlık yapın.
Çıkanların içeride bekleyen parası da kalanları enflasyona karşı finanse ediyor. Havuzdaki tutar, günlük katılımdan gelen gelir, giriş-çıkışlar ve bu transferler her ay şeffaf biçimde açıklansaydı garar sorunu belki giderilebilirdi; ancak böyle bir şeffaflık bulunmuyor. Faizin tanımı paranın zamana göre değer değiştirmesi ise, bu karşılıklı finansman da faiz kapsamına girer.
Bankayla karşılaştırma: gizli fırsat maliyetleri
Şimdi gerçek bir ödeme planı üzerinden hesap yapalım: 4,5 milyon liralık ev, 315.000 lira organizasyon ücreti, 2 milyon lira peşinat, 6. ayda teslim ve 28 ay boyunca 90.000 liralık taksitlerle (son taksit 70.000) toplam 2,5 milyon liralık finansman. Görünmeyen maliyetler şunlardır:
- Teslime kadar ödenen kira.
- Peşinatın 6 ay günlük katılım hesabında değerlendirilememesi.
- Organizasyon ücretinin aynı süre değerlendirilememesi.
- Teslime kadar ödenen taksitlerin getirisinin kaybı.
- Bekleme süresinde evin fiyatının artması ve aradaki farkın yeniden borçlanmayla kapatılması.
Hazırladığımız karşılaştırma aracına yıllık %35 enflasyon, %40 alternatif getiri ve 25.000 lira kira girildiğinde, teslime kadar 2.315.000 liranın fırsat maliyeti yaklaşık 475.000 lira, teslimdeki tahmini ev fiyatı ise yaklaşık 5,2 milyon lira çıkıyor. Katılım bankası aynı 2,5 milyon lirayı 28 ay vadeyle %2,89 kâr payı ve yaklaşık 30.000 lira dosya masrafıyla veriyor ve ev hemen teslim alındığı için fırsat maliyeti oluşmuyor. Elbirliği sistemi ise fırsat maliyetleriyle birlikte %3,87 ile kredi çekmiş gibi bir yük getiriyor.
Sonuç
Evim sistemleri halk tarafından faizsiz olduğu için şüphesiz kabul ediliyor; oysa iç mekanizmalarında ciddi fıkhi şüpheler bulunuyor ve ekonomik olarak da enflasyon kaynaklı gizli maliyetler nedeniyle bu teklifte bankadan daha pahalıya geliyor. Her teklif farklı olduğu için katılımcıların kendi ödeme planlarını bu şekilde hesaplamalarını ve şirketle bankadan daha avantajlı bir teklif için pazarlık etmelerini öneriyoruz.
00:00Selamünaleyküm. Rabbi yessir ve la tuassir. Rabbi temmin bilr. Allah'ım zorlaştırma, kolaylaştır, işlerimi hayırla sonuçlandır.
00:10Bugünkü videoda sizlere el birliği, evim sistemi olarak da bilinen el birliği sistemlerinden biraz bahsedeceğim.
00:19Günümüzde banka faizlerinin artması, kredi musluklarının daralmasıyla beraber halkın da çokça teveccüh gösterdiği bir sistem olmaya başladı. giderek yaygınlaşmaya başladı. Pek çok firma çıkmaya başladı. BDDK düzenlemeler
00:34getirmeye başladı. Kendine özel mevzuatlar çıkmaya başladı. Yani burada bir ekosistem oluşmaya başladı. Aslında 90'lı yıllardan itibaren olan bir sistem bu. Bu sistemin en önemli olayı faizsiz
00:49olarak nitelendirilmesi ki nitekim eee faizsiz aslında ama burada hala bir zaman tercihi söz konusu. Bir zaman söz konusu. Yani buradaki faizsizlik sizin hala az para ödüyor olmanız anlamına
01:04gelmiyor. Yani sadece borç aldığım kadarını ödüyorum. Bir de organizasyon ücreti ödüyorum. Bana başka bir masrafı yok değil. Yani bu hatalı. Matematiksel olarak bunu birazcık göstereceğiz.
01:16Günümüzdeki gerek katılım bankalarına göre gerekse normal konvansiyonel bankalara göre nasıl acaba avantajı, dezavantajı, bize olan masrafı nasıl?
01:25Bunu matematiksel olarak göstereceğiz.
01:27Bir de faizsiz olması aslında herhangi bir sistemin doğrudan İslami olarak fıkha uygun olduğu anlamına gelmiyor. Yani faiz İslam'da tek başına yasak olan bir şey değil.
01:39İslam'da ticarette bu tarz borçlanma akitlerinde yasak olan pek çok farklı unsur da var. İşte karar yasağı var, meysir var, işte menfaate göre borç var vesaire. Yani farklı mekanizmalarla da
01:53bir şey hala caiz olmayabilir. Faizsiz olmasına rağmen. Şimdi bu el birliği sistemlerini, biz mekanizmalarını biraz inceleyeceğiz. İlk başta ben el birliği sistemlerinin mekanizmalarını inceleyeceğim. içerisindeki dinamikleri
02:07inceleyeceğiz ve bu dinamikler acaba fıka göre nasıl yorumlanabilir? Çeşitli hocalar veya otoriteler bunu nasıl yorumluyorlar? Ona bakacağız. Daha sonra sistemin mekanizmasını inceledikten sonra bankalarla olan karşılaştırmasına
02:21bakacağız. Gerçekten bu masrafsız mı?
02:23Gerçekten faizsiz ama bize hiç masrafı yok mu? Yani eee bunu irdelemeye çalışacağız ve bankayla olan bir karşılaştırması yapacağız. Hangisi avantajlı, dezavantajlı, gizli masrafları, görünmeyen masrafları
02:35nelerdir? Bunları incelemiş olacağız.
02:39Şimdi aslında buradaki temel olay gün altın gününe benziyor. Yani bu sistemi altın gününe benzetiyorlar. O yüzden ilk başta biz altın gününü bir inceleyelim.
02:52Yani fı bu altın günü acaba nasıl değerlendiriliyor? Nasıl eee bir sistem eee nerelerde açığı var? Nerelerde iyi?
03:00nerelerde kötü? Biraz bunu eee değerlendirelim.
03:04Şöyle yapalım. Şimdi altın sistemi, altın günü sistemi hepimizin bildiği gibi genellikle kadınlar kendi aralarında toplanıyorlar. Diyorlar ki, e, bir çekiliş e çekiyorlar. İşte burada mesela 5 kişi var. Beş kadın çekiliş
03:17çekiyor. Her ay birimizle buluşacağız.
03:20Eee, ve herkes bir çeyrek getirecek.
03:22Yani her ay diğer eee, dört kişi bulun o günkü sırası gelen kişiye çeyreklerini götürüyorlar. Bu ne? Bu bir aslında borçlanma sistemi eee olarak bunu düşünebiliriz. Yani bir carz yani borç
03:37sistemi.
03:41Eee bunu bu yüzden yapıyorlar. E borçlanma sistemi. Eee ve bu sistemde de altın kullanıyorlar ki enflasyona yenilmesin diye. Şimdi fıken bunun değerlendirilmesi şu şekilde. Eee kimi hocalar bunu eee caiz olarak değerlendiriyor. Kimisi de bazı
03:56şüphelerin olduğu dolayısıyla caiz olmadığı yönünde değerlendiriliyor.
03:59Neden? eee böyle söylüyorlar. Çünkü fıkıhta şöyle bir kural var. Menfaat celbeden her karz ribadır denilen hani tüm eee hocalar tarafından, fıkıh alimleri ve otoriteleri tarafından kabul edilen bir kural var. Dolayısıyla borç
04:13karşılığında bir menfaat eee varsa bu ribadır anlamına geliyor. Şimdi altın gününde de eee şöyle bir şey var. Siz eee borç veriyorsunuz. Normalde İslam'da borç eee zorunlu tutulan bir şey değil.
04:26Yani borç verirsiniz isterseniz vermezsiniz. Burada şöyle diyorsunuz.
04:28Ben size borç vereceğim arkadaşlar.
04:30Evet. Günü gelen kişiye ama benim günüm geldiğinde de siz de bana borç vermeniz şartıyla. Yani eee burada ne olmuş oluyor? Bir şart koşulmuş oluyor.
04:41Burada bir şart koşulmuş oluyor. Yani ben borç veriyorum ama şartlı borç veriyorum. Siz de günü geldiğinde bana borç vermeniz yani o borcu ödemeniz e şartıyla gibi oluyor. Bu şart e kimi hocalar tarafından eee böyle bir şart
04:54konulamayacağı, böyle bir borçlanma akdinde eee o gün geldiğinde mesela kişi ya ben kardeşim e şu anda borç veremiyorum hani maddi durumum iyi değil dediği zaman onu kimse zorlayamaz. A biz hepimiz vermiştik sen de vermek
05:06zorundasın. onu zorbalamak, onu böyle toplum baskısına maruz bırakmak uygun değildir. Eee diyorlar. Hani klasik kaynaklara göre bunu söylüyorlar.
05:15Dolayısıyla bu e sistemi biraz eee sağlık eee sistemin sağlığı noktasında, caizliği noktasında biraz şüphe doğuruyor. Eee diyorlar ki yani bu şart koşulmamak kaydıyla bu tarz bir organizasyon yapılabilir. Eee diyorlar
05:28ya bir ikinci durum eee ben mesela 3 ayda şu vatandaş çıkmak istedi sistemden. Ya ben çıkıyorum sistemden.
05:35Yer almak istemiyorum. Şimdi yine de ona yine hala bir şart var mı? Sisteme bir zorunlu bağlılık var mı çıkmasına karşı bir eee bu kişinin burada bir baskı söz konusu mu? Yani eee diyor. Çünkü İslam'a göre karzda herhangi bir bu tarz eee
05:50şartlar koşulamadığından bahsediyorlar.
05:52O yüzden caiz değil diyorlar. Ama Diyanet gibi veya daha çağdaş eee hocalara göre de yani bu bir aslında kendi arasında insanların bir yardımlaşma biçimi, bir karz biçimi. E hani bu tarz şeyler de tolere gösterilebilir. E sistem böyle çok
06:06yoğun, çok böyle zorbacı olmadığı takdirde e kullanılmasında sıkıntı yoktur, caizdir diyen eee hocalar da var. Genel manada altın gününün e fıkhi durumu bu. Yani %100 eee tüm herkes tüm otoriteler tarafından da caiz kabul
06:20edilen bir sistem değil. eee daha böyle ihtiyatlı olmak kaydıyla ve tolere göstermek kaydıyla izin verilmiş bir sistem olarak düşünebiliriz altın gününü. Şimdi peki bu el birliği denilen
06:34evim sistemleri e nasıl yapıyor? Aslında o da şöyle oluyor.
06:39Burada şirketin kendisi var. Bu artık altın günü gibi olmuyor. Yani burada tüzel bir e sistem olmuş oluyor.
06:49Evim şirketi. Yani burada bir şirket olmuş oluyor. Artık o bize bir organizasyon için yardım ediyor. Çünkü ben artık çok büyük 100 kişilik, 200 kişilik eee devasa
07:04havuzlarda bu işlemi yapıyorum.
07:06Kimseyi tanımıyorum. Bir güven söz konusu olacak. Türkiye'nin her yerinden, tüm illerinden, eee, başka başka kişilerle bir havuzda bulunuyorum.
07:13Tanımıyorum bile. Havuzda kim olduğunu bilmiyorum bile. Evim şirketi bunu benim için organize ediyor. Tıpkı bir altın günü gibi. Şimdi altın gününden eee farkı nasıl oluyor bunun?
07:26Şöyle oluyor.
07:31Altın gününden farkları bir Türk lirası ile bir kere burada işlem yapıyoruz. Yani altın gününde her ay sırası gelen kişiye altın veriyorduk. Bu birazcık enflasyondan korunmamızı sağlıyordu bir nebze altın illaki
07:45enflasyona korelasyon olacak.
07:47Enflasyonla birlikte yükselecek, alçılacak diye bir şey yok. Enflasyon yükselirken altında düşebiliyor. Eee, pek çok böyle olay da var aslında ama en azından parayı biraz daha değerini koruyor gibi hissettiriyordu altın olması. Ama Türk lirası kesinlikle
07:58enflasyona maruz kalacağını biliyoruz. E birinci fark bu. Burada bir kere bir Türk lirasıyla e işlem yapılıyor. İki e havuzda kimseyi tanımıyorum. Yani eee
08:13burada havuzda ben şeyleri tanımıyorum.
08:16E katıldığım insanları tanımıyorum.
08:17Havuz çok büyük.
08:19Çok büyük. Eee devasa bir havuz oluyor.
08:23Eee ve buradaki esas olay borçlanma.
08:27Esas amacım borç para almak.
08:32Yani gün sisteminde biraz daha işte pasta börek yiyelim, biraz işte dostlarla buluşalım, bir meclis olsun. O amacımız da var. O sahile de yapılıyor.
08:39Saf bir borçlanma amaçlı değil. Yani burada ise evim şirketlerinde ise saf bir borçlanma amacıyla yapıyorum bunu.
08:45Yani kardeşim ben para vereceğim, siz de bana para vereceksiniz. Günüm geldiğinde toplu parayı bana vereceksiniz. Ben de herkesin günü geldiğinde her ay taksitimi ödeyeceğim ve ben de katkı yapacağım. Şartlı birbirimize bu şekilde
08:55eee bir vaatte bulunuyoruz. Bu evlerinin altın sistemlerinden e farkı bu. Şimdi mekanizmanın e detaylarına gelecek olursak normalde bu evim sistemlerinde
09:08iki sistem var. Bir kuralı sistem.
09:16Eee bir de kurasız sistem var.
09:20Yani ya kuraya giriyorsunuz. Eee işte normalde bu sistem bize nasıl anlatılıyor? Önce onu e anlayalım. Şimdi siz kurallı sistemde şöyle diyor. İşte sizi 100 kişilik gruba alıyoruz, 100
09:32kişilik havuza alıyoruz diyorlar. Kura çekiyoruz işte kimi birinci gelecek, kimi ikinci gelecek, kimi 3üncü, kimi 4, kimi 5 ay gelecek, değil mi? E her ay birisine ev alacağız aslında burada. 5 milyon liralık havuza giriyorum. 100
09:45kişi herkes 5 milyon olarak ev almak için başvuru yapmış oluyor. E ben e 100 kişi her ay eee 5 milyon liralık zaman gelen kişi taksitimizi ödediğimiz için 5 milyon lirayı ona veriyoruz. O 5 milyon lirayla gidiyor evini alıyor. Bu
10:00sıralamayı da kurayla belirliyoruz.
10:02Normalde beklenmesi gereken davranış nedir? 1ci ay birisine çıkacak. Bir de eee 100 ay birisine çıkacak değil mi?
10:11Yani 100 kişi varsa her ay 100 ay boyunca her ay birisini Kur'an'ın çıkması lazım. Fakat gerçekte olan sistemle kimse 100 ay çıkmıyor. Bu sistemlerde her zaman şöyle deniliyor.
10:22En geç 50 ayk.
10:27Şimdi en geç 50 ayk dediği zaman e o zaman eee normalde 51 ay, 52 ay, 53 ayda da birileri alması lazım. Yani 100 aya kadar herkesin eşit bir şekilde kurada çıkıp da alması lazımdı. 50 ayda 100
10:39kişi de alıyorsa o zaman nasıl olabilir böyle bir şey? E yani olamaz teknik olarak. Ha burada bir soru işareti doğuyor. Bir kere kurallı sistemde böyle bir olay var. Kuralsız sistemde ise
10:54şöyle diyorlar. İşte peşinatınızı vereceksiniz.
10:59Eğer uygun %40 alacağınız miktar mesela diyelim ki 1 milyon liraysa 400.000 1000 lira peşinat verdiğiniz zaman yani en az %40'ını ödemenizi bekliyor. Galiba o şimdi %45 oldu. Eee, yeni düzenleme ile birlikte
11:13ki 45'ten alalım. O yüzden ben 1 milyon liralık bir havuza giriyorsam 450.000 peşinat vereceğim. Ancak o zaman beni 6 ayda en erken ve garanti eee vaat diyelim, garanti demeyelim de
11:28çok büyük olasılıkla diyor sana 6 ayda vereceğim diyor. Dolayısıyla ben işte kura birinci mi çıkacağım? eee işte 30'un mu çıkacağım, 40 mı çıkacağım falan düşünmeden eee bana belli bir ayda ya da işte burada 10 ay diyor işte
11:41verdiğiniz peşinata göre işte 15 ay diyor. O zaman %35 veriyorsunuz yani.
11:46Ama sizi çıkması için Kur'an'ın şu şart var. Onu özellikle belirtelim. Eee şuraya 9 ay diyelim. Mesela şu şart var.
11:55Kur'anın eee ya daha doğrusu paranın size verilmesi için en az %45 ödemein
12:07gerçekleşmiş olma şartı var. Yani %45'ten daha az ödediyseniz eee o aya geldiğinizde vaat edilen aya eee size der ki hayır %45'i tamamladıktan sonra verebilirim. O yüzden önümüzdeki aylarda
12:21tamamladığınızda tekrar bakalım derler.
12:23kuralsız sistemde bu şekilde eee iki sistemde e var. Şimdi peki burada nasıl oluyor? Yani evim şirketleri şimdi siz havuza giriyorsunuz. Size diyorlar ki işte 100 kişilik havuza girdiniz, 50 kişilik havuza girdiniz, 200 kişilik
12:37sizi bir havuza soktuk falan diyorlar değil mi? Hep sürekli bir havuz, havuz havuz olayı var. Peki bu havuz olayı ne oluyor? Yani eee şöyle şeyler mi var? Mesela burada bir yüzlük eee yüzlük bir havuz. Mesela burada insanların toplandığı şimdi binlerce
12:52kişi burada kullanıyor, değil mi? İşte 500 kişinin olduğu bir havuz da olabilir. İşte ne bileyim eee 300 kişinin olduğu bir havuz da olabilir.
13:00Böyle sanki e onlarca e sistemin içerisinde, evim sisteminin içerisinde sizi böyle organize eden, bu organizatör şirket sonuçta sizi organize eden, eee, içeride bir sürü havuzlar var gibi bir algı söz konusu değil mi? Peki gerçekte
13:13bunlar böyle bağımsız kendi içerisinde dinamikleri olan işte katılanların belli olduğu bu 100 havuzdaki 100 kişi de belli hani siz bilmiyorsunuz ama e evim şirketi onu biliyor olmasını bekliyoruz.
13:23Öyle mi? Gerçekten böyle bağımsız birbirinden havuzlar. Siz o havuzla kendi havuz arkadaşlarınızla el birliğiyle birbirinizi destekliyorsunuz. Karz veriyorsunuz, e borç veriyorsunuz gibi mi? Yoksa
13:36şöyle aslında bunlar sanal sanal havuzlar yani varmış gibi yapılan eee havuzlar ve esasen olan şey büyük
13:48yekpare tüm eee tüm sistemi içeren havuz yoksa bu mu? Eee gerçeklik hangisi? Gerçeklik aşağıdaki gibi. Çünkü
14:02BDDK mevzuatına göre de böyle ayrı ayrı havuzlar var. Onların kendi dinamikleri var. Kendi içlerindeki kişiler var falan gibi değil. Bunlar sanal havuzlar. O yüzden zaten siz ödeyemediğinizde veya işte ya ben 3 milyonluğa girdim ama
14:14şimdi alacağım ev 4 milyonmuş. Hemen gidiyorsunuz yapılandırıyorlar. Ne diyorlar? Hemen sizi şimdi 4 milyonluk havuza aktarıyorum. İşte şu şu taksitleriniz şöyle değişecek. Vadeniz böyle değişecek. Hemen 4 milyonluk havuza aktarıyoruz diyorlar. Ya mesela
14:24gittiğinizde bu şekilde size opsiyon sunuyorlar. Bunu nasıl yapıyorlar? Çünkü siz aslında o havuzda değilsiniz. Öyle bir havuz yok. O sanal bir şey. Size öyle kolaylık olsun diye, anlatım kolaylığı olsun diye yapılan bir şey.
14:35Normalde tüm sistem, tüm insanlar, tüm şirketin olduğu şey e yekpare bir havuz.
14:40Siz aslında burada on binlerce belki galiba 100.000 kişi falan kullanıyor.
14:44Eee, yüz binlerce kişiyle aynı havuz içerisiniz. Tek bir havuz var. Yani böyle çok havuzlar yok. Dolayısıyla bu havuza sürekli girenler ve sürekli çıkanlar var. Yani her gün böyle yüzlercesi giriyor, yüzlercesi çıkıyor, taksiti bitiyor falan. Yani bu sistem
14:59böyle bir sirkülasyon içerisinde. Hem kuralı olarak aynı havuz kullanılıyor hem kuralsız olarak aynı havuz kullanılıyor. Bu da sistemi aslında biraz kompleksleştiriyor ve İslam'daki eee bizim garasağı dediğimiz bir yasak
15:13var. Karar yasağı yani belirsizlik yasağı diye bir şey var. Yani buna tam uyup uymadığı konusunda biraz işte konuşacağız, tartışacağız. Eee, bu acaba olabilir mi? Çünkü böyle dört başı mamur
15:26böyle işte tüm çerçevesi belli bir sistemden bahsetmiyor. Sürekli bir sirkülasyon olan, sürekli dinamizm olan, sürekli her gün girenlerin, çıkanların, yatırılan paraların vesaire değiştiği bir sistemden bahsediyoruz. Şimdi BDDK
15:40kuralı gereği BDDK şöyle diyor: "Kardeşim, yatırımcıların para yatırdığı yani sizin her ay taksit yatırdığınız yatırımcılara ait olan havuzu ayrı bir hesapta tutacaksın. Kendi ne diyelim?
15:52Evim şirketi, kendi banka hesabı. Kendi hesabını ayrı tutacaksın. Bu ne işe yarıyor? Siz şimdi sisteme girdiğiniz zaman organizasyon ücreti ödüyorsunuz, değil mi? %7 organizasyon ücreti var. Yani onu şirket
16:07alıyor. Ben bu organizasyonu senin için kurduğum için kardeşim eee ben senden bir para talep ediyorum. Sonuçta bu kadar kişiyi bir araya getiriyorum.
16:13Güven tesis ediyorum. Sizi birbirinizi işte eee tanımadan ben hallettiriyorum falan filan. Neyse yani sen organizasyon ücretlerini, şirkete ait bir para, o havuza ait bir para değil. Sen organizasyon ücretlerini kendi banka
16:25hesabında tut diyor BDDK. Onu sakın bu havuzla karıştırma.
16:29Eee, çünkü sen batarsın, çıkarsın, bunu farklı farklı yerlerde değerlendirirsin.
16:33Bu şirketinin senin kendi öz paran.
16:35Bunun havuzla, millete verilecek parayla bir ilgisi yok. Sen bunu ayrı tut. Diğer tüm e yatırımcıların taksit ödediği ve onlara verilecek olan paranın olduğu o büyük esas kar yardımlaşma havuzunu da ayrı hesapta tutuyor. Dolayısıyla BDDK
16:49iki ayrı hesabın olmasını söylüyor.
16:52Mevzuatta da bu şekilde yazıyor. Peki bu havuzda para devasa bir havuz dedik.
16:57Sürekli sirkülasyon var. İçeride de sürekli para var. Bu para ne yapılıyor?
17:00katılım bankalarında tutulmak zorunda.
17:04Eee sonuçta sürekli dağıtılmıyor.
17:06İçeride birikmiş para sürekli duruyor ve genelde günlük katılım hesabında tutuluyor. Hani katılım bankalarında günlük katılım hesabı diye bir şey var. İşte eee günlük yani konvensiyonel bankalara göre günlük
17:19faiz gibi düşünebilirsiniz. Gecelik faiz gibi de düşünebilirsiniz. Yani her gün paranız orada durduğu için kar payı alıyorsunuz aslında. Yani normal bankada olsaydı faiz alıyor olacaktınız. Katılım bankalarında günlük katılım hesabı
17:30vadeli mevduat hesabı yani kar payı aldığınız sürekli hesap. Dolayısıyla siz normalde eğer işte faizsiz bir sistem daha steril islami bir sistem diye buna giriyorsanız ve normalde mesela siz katılım bankasında günlük katılım hesabı
17:43fetvası var. eee caiz. E tabii tartışmalar olmakla birlikte siz daha ihtiyatlı olayım ben işte şüpheden kaçınayım diye. Günlük katılım hesabı normalde sizin sevmediğiniz bir şey. Siz paranızı günlük katılım hesabında, kar
17:56payı hesapta normalde değerlendirmiyorsunuz ve bunu şüpheli bulduğunuz için de kaçmak istiyorsunuz.
18:01Normalde böyle bir insansınız ama evim sistemine giriyorsunuz. Bu faizsiz olduğu için ve bankasız olduğu için hoşunuza gitti. Buna girdiniz. Ama bilin ki sizin paranız zaten günlük katılım hesabında değerlendiriliyor. Yani sen
18:13günlük katılım hesabını uygun bulmuyorsan, şüpheli buluyorsan, bundan kaçmak istiyorsan zaten eee bu sisteme hiç girmemelisin. Çünkü bu sistem eee havuzdaki parayı yani senin paranı gün
18:25katılım hesabında değerlendiriyor.
18:28Eee o yüzden e bu da senin bir tercihin olduğu için buna girip girmemek. Sen bunu kabul etmiş oluyorsun. Kabul ediyorsan da eee bunun bilincinde olmakta fayda var. Bir kere bunu da belirtmiş olalım. Şimdi peki sistem
18:41nasıl oluyor? Devam edelim. Şimdi sistemde ne dedik? Aslında normalde 100 kişi varsa işte birisi 1ci ay birisi 100 ay çıkacak. Ya 50 aydan sonra garanti verme bana nasıl oluyor? Yani bunun o zaman geri kalan kısmını kim ödeyecek?
18:55İşte olay burada eee başlıyor. Sistemein sürekli giriş var ya sürekli günde yüzlerce giriş var. giderek de artıyor.
19:04Eee, baktığımız zaman bunlar yayınlanıyor çünkü e sürekli yeni giriş var. O zaman bu 50 100 aya kadar beklemeye gerek yok. Zaten yeni gelen kişiler içeriye sürekli para verdikleri için ve bekleyecekleri için bunlarda en
19:17az 6 aya kadar şu an BDDK gereği 6 aydan erken verilemiyor. Eee, yani siz 1ci ayda, 2ci ayda çıkamıyorsunuz şu anda.
19:24En erken 6 ayda çıkabiliyorsunuz. 5 aydı bu. 6 aya çekildi. Eee, en erken 6 ayda çıkıyorsunuz. O zaman bu yeni gelenler 6 ay boyunca zaten sürekli taksit yatırmak zorunda. E bu aslında içeride bir finansman dolmasına sebep oluyor.
19:35İçeride para birikmesine sebep oluyor.
19:37Sürekli de yeni gelen olduğu için aslında sistem yeni gelenerin parasını eskiden içeride olanlara
19:51dağıtıyor.
19:53Böylece 100 ayı beklemeye gerek kalmıyor. 50 ayda 100 kişi de ev parasını almış oluyor. Bunu sağlayan şey
20:07sisteme sürekli yeni giriş olması. Eğer yeni giriş olmasaydı, kesilseydi mesela bugün yeni giriş bitti sisteme dediğimiz anda artık 50 aydan sonra herkes alacak olamaz. Hemen evim sistemleri der ki zaten bu bir taahhüt bu arada garanti
20:20değil. Size büyük olasılıkla diyorlar.
20:22Mesela 9 ayda büyük büyük olasılıkla diyorlar. Kesin %100 bir garanti veremez. Neden veremez? Çünkü yeni gelen giriş oranına bağlı. Yeni gelen giriş düşerse veya sıfırlanırsa veya azalırsa sizin alacağınız ay da otomatikman ileri
20:34gider. O da ben zaten vaat etmiştim garanti etmedim diyerek ileriki aylarda size vermeye başlar. Yani sistem aslında yeni gelen kişinin rızasını da almadan aslında sizi fonlamasını sağlıyor.
20:47Sistemin eski içerideki kişiyi fonlamasını sağlıyor. E burada da fıken akıllara bir soru geliyor. Ya ben bunu böyle mi kabul etmiştim? Benim kafamdaki sistem bu değildi ki. Ben altın sistemi gibi düşünüyordum. İşte herkes birbirine
20:58bir ay 100 kişi içeride havuzuz. Hepimiz birbirimize bir ayda veriyoruz gibi düşünüyorduk. Aa öyle değilmiş. Devasa bir havuzmuş. Yeni gelenler beni eee meğerse eee finanse ediyorlarmış. eee, dolayısıyla 50 ayda herkes alabiliyormuş
21:12falan. Şimdi bu hep fıken eee, çok sıkıntılı problemler doğuruyor. Yani aslında aktin bir tarafının eee, vadesi akte henüz taraf olmayan daha sonradan yeni giren üçüncü kişilerin iradesine
21:26bırakılmış oluyor. Yani yeni girenlerin ben aslında eee, çok onlara bilgi de vermeden, onlar da bunun farkında olmadan bir nevi de zorla eski girenleri finanse etmesine sebep oluyorum. Bu birinci olay. Bu bir de neden sıkıntılı
21:39bir olay? Şimdi biz ne demiştik? Altın gününden farkı ne? Burada Türk lirası.
21:43Ha burada işte kaçıncı ayda çıktığım, ne kadar ötelediğim yani burada kaçıncı ayda paranın bana geldiği çok önemli.
21:49Neden önemli? Çünkü enflasyon diye bir gerçekle yaşıyorum ben. Enflasyon diye bir gerçekle yaşıyorum. Bana paranın 6 ayda gelmesiyle 15 ayda gelmesi çok ciddi fark
22:02yatacaktır. Şu an e ülkede enflasyon %3 civarında. %3 civarında her ay aslında benim e alacağım para değer kaybediyor anlamına geliyor. Yani şu günlük katılım hesabına paranızı yatırdığınız zaman
22:15aylık %3 veriyor size. Öyle söyleyeyim artık.
22:19O yüzden benim 6 ayda almamla 15 ayda almam enflasyon nazarında. Çünkü ben 3 milyonluk sisteme girdiysem 3 milyon alacağım. 6 ay çıkarsa şansıma 6 ayda da 3 milyon alacağım. 15 ay çıkarsa 15 ayda 3 milyon alacağım. Ama ikisinde aldığım
22:333 milyonların reel değeri farklı. Şimdi o şeyleri de eee o terimleri de birazcık işleyelim.
22:41Şöyle yapalım. Şimdi bir eee nominal diye bir şey var. Yani aslında eee doğrudan miktarın kendisi. Hiç enflasyonu şunu bunu hesaba katmıyorsun.
22:55Hiçbir şey hesaba katılmaz. Miktar neyse onun kendisi. Bir de reel denilen bir şey var. Nominal değeri reel değeri diyoruz ya. Reel değeri de enflasyondan eee ve mas raflardan arındırılmış hali paranın. Dolayısıyla ben örnek
23:13veriyorum 3 milyonluk sisteme girdim.
23:163 milyon sisteme girdim. 6 ayda bu 6 ayda da bunun nominali 3 milyon. 15 ayda da nominali 3 milyon. Niye? Nominal demek zaten rakamın kendisi demek.
23:27Nominali hep aynı. Reali ne peki 6 ayda?
23:30E aylık %3en enflasyon olduğu için eee enflasyon da birikimli ilerlediği için aslında 6 ayda reelim benim yani yüzde aslında eee 19,5 civarı bir enflasyon olmuş oluyor. 6
23:44ayda benim reelim. O da paranın alım gücü değer kaybını hesaba aldığımız zaman 2 milyon işte 512.000 gibi bir rakama
23:57tekabül ediyor. Peki 15 ayda benim eee reel değeri ne olur? Alacağım 3 milyonun. Orada da baktığımız zaman aşağı yukarı %1 %55 eee gibi birikimli enflasyondan söz ediyoruz. E onun da
24:11alım gücü değerine baktığımız zaman o da 1900 25 gibi bir rakama 1.925.000 gibi bir rakama eee tekabül ediyor. Ya burada buradan anlayacağımız sonuç şu. Benim
24:26hangi ayda bu finansmanı aldığım çok önemli. Çünkü ben altınla veya enflasyona karşı korumalı bir sistemle bu sistemde değilim. Türk lirasıyla bu sistemdeyim ve Türk lirası bir enflasyona tabii. Zaten sistemin aslında
24:40bana eee reel olarak verdiği zarar insanların görmediği yani gizli masraf dediğimiz olayda burada bitiyor. Şimdi o kısma biraz daha geleceğim ama işin fıkhi yönünü şu anda inceliyoruz. Yani sıralama burada fark ediyor. Yani benim
24:546 ayda almamla 15 ayda almam reel olarak nominal olarak tamam 3 milyon alıyorum ama reel olarak çok ciddi paramın değerinin azalmasına sebep oluyor. O zaman kardeşim eee benim önde çıkmam veya sonra çıkmam çok önemli. Eee şimdi
25:08sen eee bana eşit davranmıyorsan herkes girdi kura usulü. Tamam birisi sonuna çıkıp bu enflasyonu kabul ediyor olabilir. Tamam bu da belki adil bir sistem ama sen öyle yapmıyorsun. 50 aydan sonra herkese veriyorum. Tamam 100
25:21aya kadar kimse beklemek zorunda değil diyorsun. E bunu neye göre sağladın?
25:24Yeni girenlerin parasını bana aktararak sağladın. Onların tam olarak rızasını da almadan yaptın bunu. Yani bizim paramızın enflasyona yedirilmesini yeni girenlere finanse ettirmiş oldun. Şimdi bu fı
25:38problemli bir eee durum. Eee sıralamanın da bu kadar önemli olduğu, reel alacağınızın değiştiği, bu kadar önemli olduğu bir durumda siz aslında yeni gelenlere kendinizi finanse etmiş oluyorsunuz. Daha sonra onlar da burada
25:50olmuş oluyorlar. Sizin yerinize geçiyorlar işte 10 ay sonra onlar da diğer yeni gelenlere kendilerini finanse ediyorlar. Yani sistem sürekli yeni gelenler finanse ediyor sistemi.
25:59E burada şu durumlar da var. İşte siz vereceğiniz peşinata göre ayrıca şu konular da var. Gittiğinizde pazarlık yaptığınızda şunu söylüyorlar. İşte peşinatınızı artırırsanız
26:12erken çıkaralım diyorlar sizi. Mesela ne demek bu? İşte ben 3 milyona girdim.
26:17Normalde 3 milyona ne diyor işte 400.000 peşine at ver diyor değil mi? Sonra ben e sana günün geldiğinde 3 milyon lira vereceğim diyor. Ama diyor ki işte bunu 500 bunu da diyor işte atıyorum e 12 ayda vereceğim diyor. Ama
26:30diyor 500.000 peşinat verirseniz diyor eee ben size diyor işte 9 ayda çıkaracağım diyor. Taahüt ediyorum diyor. Tabii ki bunlar hep taahhüt garanti değil. Dediğim gibi yeni girenler olmadığı zaman sizi de ötelemek
26:45zorunda kalacaktır. Sistemin zaten sıkıntısı, mekanizmasal problemi bu.
26:49Ponzi'ye benzemesinin sebebi de bu.
26:50Ponzi sisteminde nasıldı? Sürekli yeni gelenler eski gelenleri beslerdi. Bu sistemde de böyle. Şimdi ben peşine atımı artırdığım zaman yani parası olan sıralamada öne geçebiliyor. Öne geçtiği zaman da enflasyondan dolayı parasını az
27:05yedirdiği için avantajlı hale geliyor. O zaman bu sistemde zengin olan ve daha fazla peşinat verebilen ve daha fazla parası olan kişi aslında diğerlerinle bir avantaj sağlamış oluyor. E biz başta
27:17fıkıh kuralı vardı demiştik değil mi? Bu fıkıh kuralı neydi? Borç karşılığı menfaat ribadır kuralıydı. E şimdi ben borç karşılığı 500.000 borç verme karşılığında bu sonuçta bir kar sistemi, borç sistemi borç karşısında bir menfaat
27:32elde ettim. Menfaatim ne? Sıralamamın öne erkene çekilmesi. Ama bu bana ciddi bir şekilde parasal menfaat olarak döndü. E borç karşılığı parasal menfaatin de riba olduğunu söylemiştik.
27:42O zaman sistem temelde faizsiz olmasına rağmen içerideki mekanizmadan kaynaklı olarak riba yani faiz üretme potansiyeline sahip. illa eee şimdi üretiyor diyemeyiz ama e bu potansiyele sahip sistemin mekanizmalarında ben yine
27:56temkinli yaklaşıyorum, ihtiyatlı yaklaşıyorum. Hani bunları yorum olarak değerlendirin. Eee itiraz edilebilir, eleştiriler getirilebilir ama sistem bu şekilde işliyor. Yani eee burada bir problem oluyor fıken bu biraz sıkıntılı
28:08ve problemli bir durum. Bunu bilmemiz gerekiyor. E şimdi ben bu sistemde zaten paraya girmiştim. Eve girmemiştim.
28:14Ortada bir mala girmemiştim. Herkes birbirine para verecek diye girmiştim. E bu parada da bu borçta da ben e bir şekilde öne çıkabiliyorsam, erken alabiliyorsam bu benim reel alacağım parayı e büyütüyorsa, enflasyon karşısında ezilmesini engelliyorsa bu
28:27acaba nedir? Eee bunu tabii değerlendirmek lazım. Şimdi diğer bir konu da şu. Sistemde bazen eee bu havuz işte yeni gelenlerin azalması veya çeşitli başka nedenlerden dolayı tam o ay para verilmesi gereken kişilere
28:41yeteri kadar para çıkaramamış olabilir.
28:43BDDK'nın da burada bir eee mevzuatı var.
28:46Burada diyor ki evim şirketine, "Sen kendi havuzundan normalde sana ait olan yani senin organizasyon ücretin burayla hiçbir alakası yok. O senin kendi hesabın ama diyor şu zorunluluğun var.
28:55%3 oranında eğer para çıkışmazsa havuzda o2 verilecekleri %3 oranında sen fon tutmalısın.
29:10Orayı destek atmalısın.
29:13He bu ne oldu şimdi? Yani ben bir nevi evim şirketi olarak birazcık garanti vermiş oldum. %3 oranında da olsa. Yani havuzda bir açık olursa işte yeni gelenlerin azalmasından dolayı ya da taksitlerini ödeyememesinden dolayı bu
29:24ay para vermem gereken kişilere parayı veremedim. %3 açık çıktı. Ben kendim şirket olarak tamamen kendi sermayemden ve banka hesabımdan sisteme destek atıyorum. Bu demek aslında. BDDK' da bunu istiyor. Peki bunun fıkhi durumu
29:39nedir? Şimdi biz yine ne demiştik?
29:41Normalde organizasyon ücreti helal. Ben eleştirilere veya yorumlara baktığım zaman genelde şunu görüyorum. İşte organizasyon ücreti de faiz yerine geçer falan. Yok böyle bir şey yok. Bu sistemdeki en temiz, en helal olabilecek, en normal adam burada bir
29:54organizasyon yapıyor gerçekten. İşte dükkanları var, şeyleri var. Sizle konuşuyor, ediyor, size bir yazılım veriyor. Or takip ettiriyor size falan.
30:00Bir sürü güven sağlıyor. Bunun karşılığı olarak da para istiyor. Bu helal bir şey. Burada bir sıkıntı yok. Bu verdiğiniz organizasyon ücreti faiz yerine filan da geçmez. Pek çok hoca da benim gibi düşünüyor zaten. Eee, genelde
30:12bura eleştiriliyor ama esas şu mekanizma sıkıntılı. Burası, burası sıkıntılı değil. Peki bu organizasyon ücreti ne zaman sıkıntılı hale gelir? Evim şirketi de havuza dahil olursa. Ama zaten hesapları ayrıydı, dahil değildi. Ama
30:25şimdi yeni bir bilgi öğrendik. Ne? Eğer havuz sisteminde para çıkışmazsa taksit ödenmemesinden, yeni kişi gelmemesinden, evim şirketi havuz sistemine para verecek, borç verecek. Böyle bir zorunluluğu var aslında. Aa o zaman
30:39tekrar baştaki fıkıh kuralına geldik biz. Neydi? Borç karşılığı menfaat ribadır. Hım. Yani ben burada aldığım organizasyon ücreti normalde %100 helalken ben burada şu vadi de veriyorsam kardeşim sen organizasyon ücretini bana ver. Ben havuzda falan bir
30:52problem olursa size buradan destek atacağım. Borç yine borç veriyorum tabii ki aslında. Hibe yapmıyorum. Geri almak suretiyle borç veriyorum havuza.
31:00Havuzdan borcumu geri alıyorum. Havuzda para biriktiğinde yeni gelenler arttığında filan. Ama yine de aslında burada bir menfaat söz konusu. Bu havuz eee bir nevi kendini garantide hissediyor. Ya açığım falan çıkarsa şirket kendi hesabından bana borç
31:14verecek. Eğer şirket de bu yüzden sırf organizasyon ücreti aldıysa bu da menfaatten borçtan doğan bir menfaat olduğu için riba riski doğurur.
31:28Ama böyle bir mekanizma olmasaydı işte şirket havuza yardım etmek zorunda değil. Yani mevzuatta böyle bir zorunluluk olmasaydı o zaman sıkıntı yoktu. Organizasyon ücreti alırdı. Yani şirketin hesabı ayrı olurdu. Hiç havuz
31:37sistemine dahil olmamış olurdu. E ama burada menfaat söz konusu oldu ve sanki o menfaat yüzünden organizasyon ücreti alıyormuş gibi olduğu için riba riski doğrur. Bunu detaylı bir şekilde hocaların kendi aralarında iyice
31:49tartışması lazım. Yani sistem o kadar da şüphesiz. Yani sistem ne diye pazarlanıyor? İşte bankalarda şüphe var, faiz var, bilmem kar payı bile olsa hala şüpheli. Bu faizsiz şüphesiz bir sistem olarak lanse ediliyor. Benim buradaki
32:02amacım bu sisteminde en az bankalar kadar ve hatta dahi fazla olarak eee daha şüpheli iç mekanizmalarına girdikçe şüphe oranının bankadakinden ben daha fazla olduğunu düşünüyorum. Yani fıkı şüphe oranından bahsediyoruz burada
32:14tabii ki.
32:16Yani e diğer bir sistem eee mekanizma şu. Ben çıkmak istedim.
32:22Büyük oldu. Şöyle yapalım.
32:24çıkmak istedim.
32:26Eee, ne olacak? Yani ben sistemden çıkmak istiyorum. Günden çıkmak istediğim gibi. Başta günde ne demiştik?
32:32Eee, kişi çıkmak istiyorsa eee, kimse ona dur diyemez, zorlayamaz. Hani fıkı böyle bir şey yok. Çıkabilir zaten bu sistemde de çıkılabiliyor.
32:41Çıkılabiliyor. Evet. Peki nasıl oluyor?
32:43Şöyle oluyor. Ödediğiniz taksitler en geç 6 ay içinde verilir. Şeyi bu eee kanuni hükmü
32:57bu. BDDK'nın hükmü bu. En geç 6 ay içinde verilir. Şimdi bu ne demek? Ben birinci gün çıkmak istiyorum kardeşim.
33:03Ben çıkmak istiyorum dedim. Paranın yarısını ödedim. Örneğin taksitlerim.
33:06Vazgeçtim. Vaz geçiyorum. Çıkmak istiyorum dedim. Bir kere organizasyon ücretinin tamamını e evim şirketi alıyor. Ben geri vermem organizasyon ücretini. Sonuçta yarıya kadar geldin.
33:16Bu kadar organize ettik. Ben bunu geri vermem diyor. Bazen e gelinen miktar kadar geri verenler vesaire de var ama onu geçtim. Hadi onun şüpheliliğini geçtim. Şuna gelelim. 6 ay içine geri verir. Yani ben bugün çıktım dediğim
33:29zaman 6 ay sonra bana paramı verebiliyor hala hukuki olarak. 7 ayda veremiyor ama 6 ay bekletebiliyor benim param içeride.
33:35Bu çok önemli havuzun sağlığı için. Ben çıktım dediğimde havuzda para eksileceği için bu sistem için tehlike, bir risk unsuru. O yüzden kimse parayı hemen size vermek istemiyor. Çıktığınızda yeni gelenlerin artmasını bekliyorlar. Parada
33:47havuzda birazcık daha paranın birikmesini bekliyorlar vesaire. Eee ve mevzuat gereği de 6 ay hala sizin paranızı bekletebilirler vazgeçtiğinizde. Bu ne demek? Biz ne demiştik? 6 ayda diyelim ki ben 3 milyon lira ödemiştim o anda taksitlerim. 6
33:59milyonluk bir sisteme girdiğimi varsayayım. Yarısında vazgeçtiğimi varsayayım. 6 e 3 milyon geri alacağım var. 3 milyon ödemiştim. 3 milyonu geri alacağım değil mi? Ödediğim kadar. Ama bir kere burada enflasyon denilen bir
34:11gerçek var. Türk lirasıyla yapılıyor bu işler. Bana 6 ay sonra verdiği zaman 3 milyonu aslında 2,5 milyonluk kadar bir para vermiş olacak o gün. Halbuki vazgeçtiğim gün veya vazgeçtiğim hafta verse zararım bu kadar fazla olmazdı.
34:26Biz enflasyonist bir ülkede yaşıyoruz ama bana 6 ay bekletebildiği için kanun gereği 6 ay sonra vereceğinde çok ciddi enflasyondan dolayı zararım var. E bu da
34:35ne oluyor? Yine eee bir dezavantaj ve aslında benim üzerime bir zulüm. Çünkü enflasyon olmasaydı tamam 6 ay biraz beklemiş olacaktım ama
34:50param en azından değer kaybetmemiş olacaktı. Ama burada paramla değer kaybediyor. Eee, riba sadece fazlalık için değil. Yani ne diyor? Ne diyor ayette? Ne haksızlığa uğrayın ne de haksızlık yapın. Adaleti de arar. Burada
35:04ben haksızlığa uğruyorum.
35:08Yani bu 6 ay boyunca paranın içeride kalması aslında sistemdeki kişileri beslemiş oluyor. Ben onları rızam dışı finanse etmiş oluyorum. İşte bu nasıl erken çıkıyor bu adam? 50 ayda mesela 55 ayda niye kimse yok? İşte vazgeçenler de
35:21onu finanse etmiş oluyor. Para içeride duruyor. Çünkü buradaki enflasyona yedirdiğiniz 500.000 L aslında buradaki havuzda içerideki kişilerin eee siz finanse etmiş oluyorsunuz. Enflasyona karşı onları korumuş oluyorsunuz.
35:35E bu benim rızam dahilinde miydi? Ben sistemi bu şekilde düşünerek ve bilerek bu şeffaflıkta mı girmiştim? Hayır. O yüzden burada bir de karar dediğimiz olay var. Karar neydi?
35:46Belirsizlik. Ya bu mekanizmalar böyle.
35:48Tamam ama bu eee güzel bir şekilde vatandaşa açıklansa işte her ay havuzdaki miktar belli olsa, günlük katılımdan gelen miktar belli olsa, girenler çıkanlar belli olsa, işte eee benim enflasyona karşı finanse ettiğim miktar belli olsa ve sistemi ben bunu
36:03bilerek, buna rıza göstererek tamam ben girdiğimde birini finanse ediyorum bunu biliyorum. Enflasyona karşı onu finanse etmiş oldum. Bunu biliyorum. çıkacağım zaman onu işte 6 ay boyunca finanse edeceğim ve bu rakamları da şeffaf bir
36:14şekilde e her ay evim sistemi açıklayacak şeklinde bir şeffaflık da olsaydı bu garsizlik yasağı belki eee fıken artık giderilmiş olurdu ama şu an böyle bir sistem yok. Eee kimse de bunun
36:28farkında da değil. Eee kendisine böyle reel bir zarar verdiğinin eee farkında da olamıyor insanlar.
36:35E o yüzden burada bir yine mekanizmasal açıdan ciddi şüphe doğurucu problemler var. Bunların irdelenmesi lazım. Yani genel olarak eee mekanizma bu şekilde.
36:46Gördüğünüz gibi pek çok yerinde eee çeşitli problemler, şüpheler söz konusu.
36:51En büyük olay zaten enflasyon. Sen faizsiz diye giriyorsun ama aslında burada enflasyondan dolayı, paranın değer kaybetmesinden dolayı faizsiz de olsa bir reel parasal yüke maruz kalıyorsun. Yani paran içeride eriyor ve
37:06çıkacağın aya göre, sana çıkan aya göre de paranın erime miktarı giderek artıyor. Bu kaçıncı ayda çıktığını çok önemli bir hale getiriyor. Burada sistemin masraflarından bir tanesi de bu. Sen ben hep 30.000 ödüyorum. 600.000
37:19alacağım diyorsun ama enflasyonu hiç hesaba katmıyorsun. Aylık ülkede %3 enflasyon olduğu hesabını katmıyorsun.
37:25Kaçıncı sırada çıkacağına katmıyorsun.
37:26çıkmak istediğinde milleti finanse ettiğini ilk girdiğinde ilk 6 ay sana eee çıkmıyor. Mesela 3 ay 4 ay çıkmıyor.
37:33En erken 6 ay çıkabilir. Ha ilk 6 ay milleti aslında enflasyona karşı finanse ettiğini yani bu bu şeffaflık da verilmiyor sistemde. Ve bunların hepsi aslında eee eğer faiz tanımımız paranın zamana göre değerinin değişmesi ise e
37:47faiz kapsamına girer.
37:49Yani çünkü para zamana göre eee değer değiştiriyor. Banka zaten o yüzden sizden e faiz alıyordu. Eee burada da faizsiz görünüyor ama sizin kaçıncı sırada çıktığınıza göre birbirinizi herkes finanse etmiş oluyor. Özellikle
38:04de yeni gelenler ve çıkanlar içeridekileri finanse etmiş oluyorlar.
38:08Yani sistemin fıkhi açıdan durumu bu.
38:11Şimdi ben bir de ikinci olarak eee banka ile bu sisteme yani mesela örnek veriyorum 3 milyonluk bir ya 4 milyonluk yapalım. eee ya da kolay olmasında 4 milyonluk bir ev kredisi sisteminde bankanın verdiği faizde işte katılım
38:24bankasıa kar payı olsun. Kar paylı katılım bankası taksitler ve bana maliyetini bir de evim sistemindeki bana maliyetini ve totalde hangisinin daha maliyetli olduğunu bir incelemek istiyorum. Buna dair bir eee kısım da şu
38:39anda eee inceleyelim. Böylece aslında bu sistemin faizsiz ama masrafsız olmadığını anlayalım. faizsiz olabilir ama enflasyondan dolayı ve Türk lirasıyla işlem yapıldığından dolayı bana ciddi masrafı var ve bu masraf
38:53bankadaki faiz veya kar payına göre çok daha fazla olabiliyor. Bunu inceleyelim.
38:59Şimdi şöyle bir örnek üzerinden karşılaştırmalı bir analiz yapacağız.
39:03Ben Twitter'dan eee böyle bir eee bu hesabın paylaştığı ödeme planı gerçek kağıtta gördüğünüz gibi eee gerçek bir ödeme planı buldum. Genelde bu tarz ödeme planları da var zaten. Her ödeme planının bu sistemde bu arada evim
39:15sistemlerinde değişik değişik ödeme planları var. Farklı farklı taksit planlar var. Hepsinin analizi farklı olur bu arada. Hepsini ayrı ayrı tek tek hesaplamanız lazım. Ama ben bu örnekteki hesabımı yapacağım. Buradaki masrafları
39:26vesaire siz daha iyi anlayacaksınız.
39:28Daha sonra kendi hesabınızı kendiniz eee size verilen ödeme planına göre yapabilirsiniz. Ama bu gerçek bir ödeme planı ve genelde de bu tarz bir ödeme planı veriliyor. Makul, eee, çok abartı olmayan, ortalamalarda olan bir ödeme
39:40planı olduğunu görüyorsunuz. 4,5 milyon liralık bir ev için giriliyormuş.
39:44315.000 organizasyon ücreti veriliyor. 2 milyon lira peşinat veriliyor. 6 ay sonra teslimat yapılacak. Görüldüğü gibi çok erken de bir teslimat söz konusu.
39:54Eee, çünkü yüksek bir peşinat verilmiş.
39:56Normalde daha ileri eee seviyelerde eee işte 12 ay, 15 aylarda falan verilir.
40:02Burada gayet erken. 28 ay taksit 90.000 böyle bir eee mesela evim sisteminden finansman çektiğinizde aynı şekilde benim 2 milyon liram varmış demek ki 2,5 milyon lira konut kredisi çektiğime göre
40:14bu ikisini ben karşılaştırmak istiyorum bakıldığı zaman. Şimdi bunu karşılaştırmak için ben bir araç yazdım kendime. Aslında bir yazılım. eee ora üzerinden karşılaştırma yapacağım ama oradaki, e, temel mantığı öncelikle
40:28birazcık anlayabilmemiz için burada e bazı kavramları işlemek istiyorum. Bir kere bu evim sistemlerinde en büyük olay fırsat maliyeti denilen bir kavram var.
40:42Öncelikle bunu anlamamız gerekiyor. Bize maliyetler, eee, maliyet kalemlerimiz nelerdir bizim? Bir organizasyon ücreti maliyet kalemim var. 315.000 lira fazladan verdiğim bir para. Bu bana bir maliyet değil mi? Eee, bir de görünmeyen
40:56maliyetler dediğimiz fırsat maliyetleri var. Esas bunlardan ben birazcık bahsetmek istiyorum. Bunlar eee nelerdir? Öncelikle kira maliyeti. Şimdi ben bankadayken
41:09aslında 0 günde yani ilk günde evimi alıp hemen içine oturabiliyordum.
41:14Dışarıda 6 ay boyunca kiracı olarak kalmak zorunda değilim. Bu görünmeyen bir aslında fırsat maliyetidir. Bizim bunu maliyetlerimize eklememiz lazım.
41:23Çünkü ben normalde direkt evime oturabilecekken dışarıda bir süre 6 ay yani çıkacak eee aya göre burada bu örnekte 6 ay 6 ay dışarıda kira ödemek zorundayım. E bu bana bir maliyet.
41:35Maliyet kalemlerime bunu eklemem gerekir. Eee genelde bunlar gözden kaçıyor. Yani bankada nasıl tek maliyet kalemi faizse bankanın tek maliyet kalemi faiz. Evet doğru. Ama burada da farklı farklı maliyet kalemlerim var. O
41:48yüzden bankanın faiz maliyet kalemiyle belki benim buradaki maliyet kalemlerim daha fazla çıkabilir. Onları hesaplamaya çalışıyoruz. Yani bekleme süresi boyunca ödediğim
42:01kira bunu ödemek zorundayım. Bu belli bir şey. Bu benim bir aslında eee maliyet kalemim. Tamam. Güzel. Başka ne var?
42:14Peşinatı değerlendirme.
42:17Bu nedir? Şimdi benim zaten elimde 2 milyon lira varmış. Ben burada aslında 2,5 milyon liralık bir eee havuza giriyorum. 2 milyon peşinat olarak veriyorum. Tamam da ben normalde e bu parayı eee 0 günde yani sisteme girerken
42:31veriyorum 2 milyon lirayı. E ben 6 ay bekliyorum. 6 ay boyunca eve sahip olamıyorum. E normal ben bunu bu sistemle yapmayıp dışarıda yapsaydım bu 2 milyon lirayı değerlendirebilirdim değil mi? 2 milyon TL'yi
42:456 ay günlük katılım hesabına koyabilirdim. Zaten ne demiştik? Bunları da günlük katılım hesabına koyuyor. Dolayısıyla ben bu sisteme giriyorsam, e bunları kabul ediyorsam, bu iç dinamikleri şüphe
42:59olarak görmüyorsam, kendimce fıken de caiz olarak görüyorsam, tamam ben bu 2 milyon liramı da tamamen bu sistemin kullandığı gibi katılım hesabında günlük katılım hesabında değerlendirebilirim.
43:08Burada olur 6 ayda 2 milyon liram 2.300.000 1000 lira olur değil mi bana?
43:12Belki şimdi hesaplayacağız. Belki 300.000 L bana ek katkısı olacaktı 6 ay beklemenin. Aslında bu ne demek oluyor?
43:19Ben paramı erkenden sisteme teslim ettiğimde buradaki günlük katılma hesabında vereceği para işte 6 ay bana 300.000 L verecekti. Bu 300.000 lirayı ben aslında sistemi besliyorum. İşte başkalarının finanse ediyorum. Aslında
43:32anlatmaya çalıştığım şey de buydu.
43:35Eee bu da bana maliyet var. 2 milyon6 ay işletebilecekken tamamen aynı enstrümanda işletememiş oluyorum. E bu bir maliyet.
43:44Bunu ben hesaba katmak zorundayım.
43:46Bunlar gözden kaçan şeyler.
43:49Bir maliyetim daha var.
43:51Organizasyon ücreti değerlendirmesi.
43:55Bu da aynı şekilde. Ben şimdi 315.000 organizasyon ücreti vermişim ama ben bu 315.000 lirayı 6 ay boyunca normalde baştan veriyorum değil mi? girişte tak veriyorum bunu. E 6 ay boyunca yine aynı şekilde peşinat verdiğim gibi
44:09değerlendirebilirdim. Yani 6 ay günlük katılım hesabında bu parayı da değerlendirebilirdim. Normalde bu sisteme girmesem nasıl girdiğim an 2.315.000 veriyorum. 6 ayda bekliyorum.
44:19O parayı artık ben kullanamıyorum.
44:21Normalde hiç bu sisteme girmesem 6 ay bekle kendime desem ki 6 ay ben kendi kendime bekliyorum kardeşim. Eee nasıl olsa burada da bekleyeceğim. Hiçbir sisteme girmeden bekleyeyim. Ve bu beklerken de sistemin kullandığı enstrümanın aynısı olan günlük katılım
44:35hesabına bu paraları yatırayım. E orada da para artacak. 315.000 liradan belki gelecek bana 50.000 L daha ekstra. E o da bir benim için fırsat maliyeti. Benim maliyetim. Bakın bu maliyetlerin hepsini normalde siz gizli olarak sistemde
44:48finanse ediyorsunuz. Bunun farkında olmamız gerekiyor bizim.
44:52Diğer maliyetim ne? kura gününe kadar ödenen taksiti değerlendirme.
45:02Bu da aynı şekilde. Şimdi burada nispeten iyi bir durumdayız burada.
45:06Çünkü 6 ayda kura çıkıyor ama 10 ayda da çıkabilirdi. 15 ayda hatta 20 18 aylarda da çıkabilirdi. Siz bu sürede ne yapıyorsunuz? Taksit ödüyorsunuz değil mi? Her ay aslında sisteme para yatırıyorsunuz ve bu parayı bir daha
45:17kullanamıyorsunuz sisteme yatırmış olduğunuz. Normalde ben bu sisteme girmeseydim kardeşim demin dediğim örnek 6 ay kendimi bekleme kararı verdim ve her ayda kendim kendi hesabıma yatırdım.
45:27Ne oldu? Bak 1ci ayda 90.000 lirayı yatırdım ya mesela. O o para ne kadar bekliyor? 1 2 3 4 5 ay bekliyor. 5 ay boyunca günlük katılım hesabında bu 90.000 lirayı ben değerlendirebilirdim.
45:38Yani paramı günlük katılım hesabında.
45:40Zaten bunlar öyle değerlendiriyor.
45:42Günlük katılım hesabında değerlendirebilirdim. 90.000 liram olurdu. 6 aya kadar 100.000 L. Bak 10.000 L oradan kar edebilirdim.
45:48edemiyorum ama şu anda normal ödüyorum.
45:50Organizasyon kendi ediyor. Evim sistemi o karı kendi edip üyelerine dağıtıyor.
45:55Onları fonlamış oluyorum. E o zaman onu da hesaba katmam lazım. Yani bana çıkan aya kadar taksitlerin mesela 2ci ayda ödediğim taksit 4 ay boyunca değerlendirilir. 3 ay 3 ayda ödediğim 3 ay boyunca sonadığım 1 ay boyunca günlük
46:07katılım hesabında değerlendirilir. İşte buradan 10.000 L buradan 8.000 L buradan 7.000 L toplam burada belki 20-2.000 L daha ben ek para kazanabilirdim.
46:15Normalde bu sisteme girmesem 6 ay zaten kendimi bekliyor olsaydım. O yüzden bu benim için bir fırsat maliyetidir.
46:23Eee bunu 6 ay yine eee şey kura gününe kadar eee katılım hesabında değerlendirme.
46:35Tamam işte böyle yani. Anladık anladınız orayı. E katılım hesabına değerlendirme.
46:39E bu da benim için gizli görünmeyen bir fırsat maliyeti. Bakın biz vatandaş olarak gittiğimiz zaman bunları bize söylemiyorlar. E biz kendimiz de bunları fark edemiyoruz. Çünkü fark etmesi zor şeyler gerçekten de. Ama bunlar
46:50gerçekten bizim için reel bir maliyet.
46:52Biz enflasyonuz biz sistemde eee ekonomide yaşadığımız için bu maliyetlerin hepsini göz önüne almamız almak zorundayız. E benim bir fırsat maliyetim daha var. O da şu kura günkü fiyat değişimi. Evin
47:05fiyatının değişmesi.
47:08Bunu da ben maliyet hesabına katmam lazım. Burada nispeten iyi. 6 ayda belki evin fiyatı o kadar değişmeyecek ama 12 ayda olduğu zaman ya bir senede eee sizin girdiğiniz 4,5 milyonluk ev olacak belki 5 milyon değil mi? Eee belki 5,5
47:21milyon. Türkiye'de çabuk değişiyor. Hele 18 ayda olduğunuzu düşünün. 1,5 yıl sonra 4,5 milyonluk evin 5,5 milyon olma olasılığı hiç de az değil. Türkiye şartlarındayız. O zaman o gün geldiğinde yani kura günü şey e yani bana çıkan
47:35bana finansmanın verileceği gün eee bana 4,5 milyon veriliyor ama evin fiyatı artmıştı. Benim hedeflediğim ev vardı.
47:42Onun fiyatı arttı.
47:45Normalde bankaya gitseydim o evi direkt alabiliyordum. Hiç başka eve geçmek zorunda değildim. Daha ucuz bir eve geçmek zorunda değildim. Şimdi ama param yetişmiyor değil mi? Arada 500.000 L fark oldu mesela. O zaman o 500.000
47:56lirayı da o an bulmam lazım değil mi?
47:58500.000 fark oldu diyelim.
48:00E şimdi 4,5'u aldım. 500.000 fark oldu.
48:02Bir sene sonra verdiği için bana parayı ya da 6 ay sonra verdiği için. E bu farkı ben nereden bulacağım? Ya birinden borç alacağım, harç alacağım. E kimse faizsiz bana 500.000 L fark vermiyor. O zaman bunu da eee yine ya altın borcu
48:15verecek veya ne diyorlar evim sistemlerinde? Gelin aradaki farkı tekrar sizi 500.000'lik bir havuza sokalım diyorlar. Değil mi? Tekrar o havuzda da şu fırsat maliyetlerinin üstüne bindiğini düşünün. Yani bu 500.000'lik farktan da benim belki işte
48:2875.000 masrafım çıkacak. Çünkü bu 500.000 lirayı o an edinmemin maliyeti 75.000 L olacak bana. Çünkü bunu kredi çektiğimi düşünün. Kredi çekmesem de tekrar evim sistemine girsem de bunun fırsat maliyetlerinin yüksek olduğunu konuştuk
48:43konuşuruz. İşte o yeni yenisinin de fırsat maliyeti olacak size filan. Bu da bir bana maliyet. Bakın bir sürü gizli görünmeyen ama benim aslında ödediğim miktar aynıymış gibi olup enflasyondan ve paranın zamana göre değerinin
48:57değişmesinden dolayı bana çok ciddi bir bu sistemin maliyeti oldu. Şimdi biz bu maliyetlerle banka maliyetlerini karşılaştıralım ve şunu görelim. benim yaptığım şimdi araca geçiştireceğim
49:09size. Orayı göstereceğim ve bakalım acaba evim sisteminden girdiğim zaman aslında yüzde kaçla yüzde kaç faizle kredi çekmişim gibi oluyor ve bankada yüzde kaç kar payıyla çekmişim gibi
49:23oluyor? Bunu değerlendirelim. Şimdi ben bir yazılım yaptım. Karşılaştırma aracı yazılımı. Şimdi bunu size birazcık anlatacağım. Eee ve deminki eee şeyde 4,5 milyonluk liralık finansmana da girdim. Bankadan eee çekmeyi de
49:35gireceğiz. bakacağız. Aralarındaki farkı karşılaştıracağız. Şimdi burada bazı eee önden şeyler girmem gerekiyor.
49:41Parametreler. Ne? Hedeflediğim ev neydi?
49:434,5 milyon liralık ben ev almak istiyordum. Onu giriyorum buraya. Yıllık %35 enflasyon girdim. Normal eee günümüzde yaşadığımız alternatif getiri %40. Şu anda reel pozitif getiri var biliyorsunuz. Günlük katılma hesaplarında veya paranızı faize
49:56yatırdığınızda veya katılım bankalarındaki fonlara yatırdığınızda yıllık %40 size getiri getiriyor. Yani helal yoldan da bu mevcut. E katılım bankası yoluyla yaptığınızda da bu mevcut. Onu girdim. E ev araç fiyatının yıllık artırımı. O da enflasyonla aynı
50:09olsun dedim. Yani enflasyona bağlı olarak alacağımız evin veya arabanın da fiyatı o oranda artıyor, değil mi? Onu yazdık. Şimdi beklerken ödediğim kiraya girdim. 2.5.000 L. Bunu şöyle düşündüm.
50:19Eee 4,5 milyonluk bir eve ben bankaya girdiğim, bankaya girdiğim zaman o gün alabilecektim ya. Sanki o gün evde oturuyormuşum, onun kirasını veriyormuşum gibi düşünmemiz lazım. 15 yıl kendini amorte ettiğini düşünürsek 4,5 milyon liralık evin kirası aşağı
50:32yukarı Türkiye şartlarında 25.000 L. 15 yılda da kendini amorte ediyor. Bunu da girdim. Makul rakamlar olduğunu düşünüyorum. Yıllık kira artışı yine enflasyonla aynı yaptım. Türkiye'de böyle zaten. Kanunen de böyle. Yıllık
50:43kira artışı enflasyonla artar. Eee, ek açık borçlanma faizi dediğim şey bu. Bu normalde faizli olmak zorunda değil ama işte 500.000 L artmıştı ya. Siz 4,5 milyonluğa girmiştiniz. Ev ama 6 ayda 500.000 L olmuştu. E 5 milyon lira
50:54olmuştu. Siz aradaki 500.000'i bir yerden borçlanmanız lazım. Bu borçlanmanın maliyeti de aşağı yukarı Türkiye'de şu an ihtiyaç kredileri veya katılım bankasından da alsanız, eşten dosttan da alsanız altın vesaire enflasyon dolayı aşağı yukarı bu tarz
51:05bir faize denk gelecek bir maliyet var sizde. Onları girdik. Şimdi el birliği sistemine giriyorum. El birliği sisteminde neydi? Peşin atım 2 milyon liraydı. Sisteme onu girdim. 315.000 L organizasyon ücreti vardı. Toplamda
51:16bakın 4,5 milyon liralık bir istem şeyi girdim. Taksitlerimi girdim.
51:21Oradaki e Twitter'daki o kağıdın aynısını buraya girdim. İşte 28 ay gördüğü gibi 1'den 28'e kadar gidiyor.
51:2890.000 90. L son ay 70.000 L 2,5 milyon lira toplamda aslında ben şu organizasyon ücretini veriyorum. 315'i 2 milyon pejinat veriyorum. Eee 2,5 milyon lir da evim sistemine giriyorum. Bunu da gayet girdik. Şimdi bakalım eee
51:41bu ne kadarmış? Şimdi özete geliyorum.
51:43Özet ne? Benim cebimden nominal çıkan para. Yani TL olarak çıkan para.
51:47Enflasyona vesaire bakmıyorum. Bir kere benim cebimden çıkan para bu kadar. Eee, yani fazla bugüne indirdiğim gerçek yük yani 2,5 milyon liranın bugüne indirdiğim yükü 4.880.000
52:00eee fırsat maliyeti 3.19. Bu şu demek.
52:04Gerçek yükü. Eee, bu da fırsat yükü oluyor. Yani ben sanki eşdeğer faiz bankadan %3.19'la 19'la faizle veya kar payıyla ne derseniz deyin kredi eee
52:17çekmişim gibi oluyor. Ve fırsat maliyetlerini de dahil ettiğimiz zaman bu işin içine eee ilk başta biraz önce anlattığım fırsat mali sanki bankadan ben 3.8'le kredi çekiyormuş gibi bana masrafı var. Aa nasıl oldu ya bu bir
52:30sihir gibi yani ben normalde işte 2,5 milyon lira aldım 2,5 milyon lira ödedim. Burada nerede faiz kardeşim? Sen %3.8'i nereden buldun? İşte demin anlattığım gizli masraflar aslında gizli bir fırsat maliyetimiz var. Buralarda
52:42sürekli enflasyon oluyor. Siz enflasyon 1ci aydayla 28 ayda enflasyon farklı.
52:47Siz 90 ödüyorsunuz ama buradaki 90'ın değeriyle buradaki 90'ın değeri farklı.
52:502 milyonunuzu bir kere oraya bloke etmiş oluyorsunuz. Onun fırsat maliyetleri vesaire bunları anlattık. Bunlar hep maliyet. Bankada maliyet belli. Sadece faiz. Eee ve net burada işte böyle gizli maliyetler var. Ve bu finansal olarak
53:04bir gerçek. Yani eee ben Müslüman olarak bunu hesaplıyorum ve ediyorum. Yani bu sistem gerçi keşke eee daha güzel olsaydı. Ben de isterdim ama genelde daha maliyetli çıkıyor. Bu arada buradaki taksit oranları, işte peşinat
53:17oranları vesaire. Şimdi herkese farklı bir teklif veriyorlar. Sizin teklifiniz bankadan çok daha iyi bir teklif olabilir. Bu arada gireceksiniz, hesaplayacaksınız. Sizinki belki %2 ile eee ya da %1,5'la belki 069'la eee kredi
53:30çekiyormuş gibi olabilir sizin hesabınız. Bu bu hesaba göre, bu teklife göre her teklif burada farklı. Siz o yüzden teklifinizi güzel ayarlamanız lazım. Böyle hesabınızı, kitabınızı yapıp bankaya göre daha avantajlı bir teklif haline getirip o şekilde onu ikna
53:43edip evim sistem şirketini ona girmeniz lazım belki de. Çünkü normalde mesela bu standart verilen teklifler bankadan daha çok maliyet yükü oluyor. Benim genel gördüğüm daha fazla bir sürü hesaplama yaptım ben burada. Şimdi örnek olarak
53:55bunu seçtik. Genelde bankayla ya aynı veya biraz daha fazla oluyor. Bu böyle bakın. Peşinat 2 milyon organizasyon ücreti 315.000 teslim anına kadar fırsat maliyeti. Ne demek bu? Yani eee siz 6 aya kadar
54:09şuradan yani 2.315.000 liranın 475.000 günlük katılım hesabından fırsat maliyetiniz var demek ki. Yani bu sisteme girmeseydiniz 6 ay ben kardeşim kendim zaten günlük katılım hesabımı yatırım siz de öyle yapıyorsunuz deseydiniz 475.000 cebinize ek para
54:24gelecekti. Bu sizin bir maliyetiniz mesela. Bu gizli görünmeyen maliyet.
54:29Siz 6 ay beklediğinizde bu maliyet oluşuyor.
54:33Eee daha sonra teslimdeki tahmini fiyat 6 ayda enflasyonu da 135 hesaba kattığımız zaman alacağınız evin fiyatı 5.200.000 oluyor diyor. Eee o zaman siz e bir e bu şu kadarlık bir ek para
54:46bulmanız gerekecek. Onun da maliyeti bu olacak size. Bunlar da hep aslında fırsat maliyetinin içerisinde değerlendirilmesi gereken şeyler. Ya daha sonra eee taksitiniz var. Siz 2,5 milyon ödüyorsunuz ama taksitinizin eee
55:01işte değeri var. Mesela kira beklemesi 131. 493 aslında sizin birikimiyle beraber bir eee kirada maliyetiniz söz konusu. Y tüm bunları hesaba kattığınız zaman bakın burada kirın fırsat maliyeti
55:16var mesela. İşte peşinatının fırsat maliyeti bu kadarmış. 366.000 2 milyon olduğu için organizasyon ücretlerinin fırsat maliyeti yani günlük katılım hesabında 6 ay değerlendirdiğinizde siz aksında bu kadar para kazanabilecektiniz. Bunu sisteme hibe
55:27ettiniz aslında. Bunun farkında mısınız mesela? Ya bu şeffaflık önemli. Fıkhen değerlendirirken de zaten bu şeffaflık olmadığı için bana bayağı bir şüpheli geliyor. Taksitler mesela işte 6 aya kadar 450.000 L taksit ödediniz. E peki
55:40ama bu 40.000 L siz aslında normalde bu sisteme girmeseydiniz bu taksitlerden eee günlük katılımda para kazanmış olacaktınız falan. Bakın bunlar hep maliyet. Görüldüğü gibi böyle. Şimdi bankayı göstereyim.
55:54Şuradan bankaya geçelim.
55:56He bankadan da 2,5 milyon lira çekiyorum. Neden? Çünkü 2 milyon peşinim vardı. Şimdi 1ci ayda eve sahip olacağım. 1ci ay değil hemen eve sahip olacağım. 28 ay vade. Eee baktım kredi şu anda 2.89'dan katılım bankaları kredi
56:09veriyor. Konut kredisi veriyor. Bu arada işte ilk konut mu değil mi krediyi verecek mi verecek mi? Onların falan hepsini göz ardı ediyorum. 2.89'dan bu krediyi verdiğini düşünüyorum. İşte 30.000 L falan bunun dosya masrafı
56:18çıkıyor. Baktığımız zaman banka 289'dan tek masrafı bu zaten size. Eee görünmeyen maliyetler, gizli maliyetler yok. Neden? Siz hemen eve teslim alıp içine oturabiliyorsunuz. Çünkü bu fırsat maliyeti siz beklediğiniz için oluşan
56:31bir şey. 6 ay, 8 ay, 10 ay, 12 ay, 15 ay, 18 ay beklediğiniz için olacağım bir şey. Eğer beklemezseniz aslında fırsat maliyeti diye bir şey yok. İlk gün sahip olursanız. Bankada da ilk gün sahip olduğunuz için katılım bankası olsun bu.
56:43Eee, fırsat maliyeti diye bir şey yok. O yüzden buradaki verilen kar payı veya faiz neyse belli. Yani banka 289dan size vermiş oluyor.
56:52Şimdi karşılaştırma ekranına gelelim.
56:55Banka ve el birliği ikisi de 28 ay.
56:57Teslim ayı birincisi sıfır hemen teslim ediyor. Diyelim ki e 6 ay sonra teslim ediyor. Aylık taksitleri bu şekilde. Eee peşinatları aynen yani çünkü alırken aslında bankaya peşinat vermiyorsunuz ama evi evi alırken vermiş oluyorsunuz.
57:10Organizasyon ücreti işte dosya masrafında organizasyon ücreti gibi düşünün. Bankada 30.000 burada 315.000 eee nominal cepten çıkan para gördüğü gibi aşağıdaki el birliği sistemi daha fazla. Gerçek yükü size daha fazla. Eee,
57:24ve banka 289'dan verirken eğer birliği, eşdeğer faiz, fırsat maliyetlerini de hesaba katarsanız 387'den kredi çekmişsiniz gibi bir size maliyeti var demin anlattığım sebeplerden dolayı.
57:34Bilmiyorum, eee, anlatabildim mi?
57:35Karışık mı geldi? Eee, bilmiyorum ama bu anlatılabilecek en basit versiyonu bunun bu. Yani, eee, ve, eee, çok daha fazla bir masrafı eee, var bu teklif için.
57:47Tabii size daha farklı tekliflerle gelirler. İşte peşinatınızı düşürürler.
57:51Eee, ayınızı ileri iterler. Ya bu hesap kitap işi açacaksınız buradaki yazılım gibi eee bir hesap kitap yapacaksınız ve bakacaksınız bankaya göre 2.89'a göre ben şu an ne durumdayım verilen teklifte diye maliyetinizi hesaplayacaksınız ve
58:03daha düşük bir maliyetten evim şirketini ikna etmeye çalışacaksınız. Olay bu.
58:08Eee, bu karşılaştırmada bu şekildeydi.
58:11Yani kısaca özetlemek gerekirse evim sistemleri faizsiz olduğu için halk tarafından çok İslami olarak düşünülüyor ve hiçbir şüphe yokmuş gibi düşünülüyor.
58:22Ama iç dinamiklerine girdiğimiz zaman videonun başlarında anlattığım çeşitli şüpheler, çok ciddi şüpheler de var bunların arasında doğuyor. Bunların fıkken gerçekten irdelenmesi lazım. O yüzden eee tamamen halkın düşündüğü gibi
58:35faizsiz olduğundan dolayı şüphesiz bir sistem değil. Bu bir kenarı. İkinci kenar ekonomik boyutu. Ekonomik olarak da ne alıyorsam onu veriyorum. Bana hiçbir maliyeti yok. Bankada işte 300 alıyorum, 900 ödüyorum çok kötü diyorsunuz. Fakat görüldüğü gibi gerçek
58:48öyle değil. Düşünmediğiniz fırsat maliyetlerinden dolayı, göze ilk başta görünmeyen fırsat maliyetlerinden dolayı bankadan şu anda bu teklif çok daha fazla size maliyeti var. Size çok daha fazla para ödemenize sebep oluyor. Sihir
59:00gibi. Hayır ben bu kadar ödemiyorum ki.
59:02Ben ödediğim bu sihir gibi geliyor.
59:04Biliyorum farkındayım. Ama bu işte enflasyon denilen anomali sebebiyle oluyor. Benim diğer videolarımda da ben bu enflasyona zaten eee nasıl mücadele edilebilir? İslam'ın Müslümanların en büyük düşmanı neden olduğunu bu yüzden
59:16anlatmaya çalışıyorum. Bakın kandırılıyoruz yani. E o yüzden verilen teklifi güzel bir matematiksel hesaplamayla iyice irdelemenizde fayda var. E bu şekilde açıklayıcı bir video çektiğimi düşünüyorum. İzlediğiniz için
59:27hepinize teşekkür ediyorum. Yeah.