Enflasyon, Faiz, Dış Ticaret, Vergi ve İslami Ekonomi

Enflasyon; faiz, para arzı, vergi ve dış ticaretle birlikte İslam iktisadı perspektifinden. Fisher denklemi üzerinden ana akım, Keynesyen ve MMT gibi ekollerin enflasyon açıklamalarını tartışıyoruz: Sorunun kökü faizde ve havadan yaratılan paradadır. Çözüm, sabit para, kâr-zarar ortaklığı, zekât ve kenz yasağına dayalı bir sistemdir.

Faiz sebep mi, enflasyon mu?

Bu yazı, faiz konusunun daha teknik bir devamıdır. Çıkış noktası, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın "faiz sebep, enflasyon sonuç" sözü ve ana akım iktisatçıların buna verdiği "enflasyon sebep, faiz sonuçtur" cevabı. Bu söz mantıksız değil; ekollerin farklı yorumları anlaşıldığında ve paranın bugün nasıl yaratıldığına bakıldığında bu sözün daha kökten bir doğruyu ifade ettiği görülüyor.

Enflasyonun tanımı ve Fisher denklemi

Eski sözlüklerde enflasyon para miktarının artması anlamına gelirken, bugün fiyatlar genel düzeyinin artışı olarak tanımlanıyor. Temel mantığı bir buğday örneğiyle görebiliriz: 100 kilo buğdaya 100 birim para varken para da mal da iki katına çıkarsa fiyat değişmez, ancak para maldan hızlı artarsa fiyat yükselir. İspanya'nın Amerika'dan getirdiği altın ve gümüş ile Roma'nın parada yaptığı tağşiş bunun tarihî örnekleridir. Friedman'ın "enflasyon her zaman ve her yerde parasal bir olgudur" sözü ve Weimar Almanyası'ndaki hiperenflasyonun Hitler'in yükselişindeki rolü de aynı gerçeğe işaret eder.

Tartışmanın merkezinde Fisher denklemi (MV = PT) var: para arzı çarpı paranın dolaşım hızı, fiyat düzeyi çarpı işlem hacmine eşit. Basılan para harcanmayıp yastık altında, borsada ya da emlakta kalırsa dolaşım hızı düştüğü için fiyatlar artmayabilir. Japonya'daki büyük para basımına rağmen yaşanan deflasyon ve 2008 sonrası ABD'de basılan paranın varlık balonlarına gitmesi böyle açıklanır. Doların küresel rezerv para olması da ABD'de enflasyonu sınırlayan ikinci etkendir. Basılan paranın nereye gideceği öngörülemediği için sabit para her zaman para basmaktan daha iyi bir yöntemdir.

Para hızının kontrolü: faiz yerine zekât ve kenz yasağı

Modern merkez bankaları para miktarını faizle kontrol etmeye çalışıyor. İslam iktisadında ise bu işlevi zekât ve kenz yasağı görür; Kur'an'da da faizin karşısına sadaka konmuştur. Zekât oranı yükseltilirse biriktirilen para ticarete sürülür ve durgunlukta piyasa canlanır; kenz yasağı ise paranın kasalarda atıl tutulmasını engelleyerek deflasyonist baskıyı önler.

Phillips eğrisi, ekoller ve resmî enflasyon

Ana akımın dayandığı Phillips eğrisi işsizlik ile enflasyon arasında ters ilişki öngörüyor ve çözümü faizi ayarlamakta görüyor. Oysa 1970'lerdeki stagflasyon ve 2008 kriziyle bu model patladı, her krizde formüle yeni parametreler eklendi; insan irrasyonel olduğu için ucuz kredinin üretime gideceğinin garantisi yok. Tekelleri ve sınıf çatışmasını suçlayan, kamulaştırma ve fiyat tavanı öneren görüş ise sosyalizme yakındır.

ABD'de 1980'lerden sonra CPI hesabı değiştirildi; konut fiyatları kiraya çevrildi, kalite artışı ve ikame etkisi eklendi, aritmetik yerine geometrik ortalamaya geçildi. Bu yüzden resmî %5'lik enflasyon eski yöntemle %12-15 civarında çıkıyor. Merkez bankalarının %2 hedefi de reel ücretleri fark ettirmeden düşürmeye yarıyor: 1971'de doların altınla bağı koparıldıktan sonra verimlilik artmaya devam ederken reel ücretlerin yerinde saydığı grafiklerde açıkça görülüyor.

İslami ekonomide kriz, faiz ve Gesell

İslami sistemde şirket kârları kâr-zarar ortaklığı ve zekât yoluyla tabana yayıldığından ücret baskısı oluşmuyor. Resesyonda fiyatlar düşüp alım gücü artıyor, verimsiz firmalar eleniyor; zarar da geniş bir alana yayıldığı için şok yumuşuyor. Faizli sistemde ise ucuz kredi "zombi firmaları" yaşatıyor ve kredi yine zengine gittiği için eşitsizlik artıyor. Covid döneminde basılan para da özellikle yoksullar için faizli borç yükü yarattı.

Faizin "zamanın değeri" olduğu savunmasına cevabımız şu:

Kimse senden fedakârlık istemiyor.

Parasını değerlendirmek isteyen kendisi değerlendirmeli ya da kâr-zarar ortaklığına girmeli. Sabit paranın deflasyona yol açtığı itirazında da asıl sebep parayı kendine çeken faizdir. Aristoteles de faize itiraz etmişti; Silvio Gesell ise para tutma vergisi (demurrage) önerdi. Gesell'in fikrinin uygulandığı 1930'lardaki Avusturya'daki Wörgl deneyinde %1'lik bu vergiyle işsizlik düştü, ticaret arttı; ancak deney merkez bankasınca durduruldu.

MMT eleştirisi ve zekât-vergi karşılaştırması

MMT'nin atıl kapasite dolana kadar para basılabileceği tezine karşı itirazlarımız şunlar:

• Basılan para gereksiz istihdama gidebilir; 5 yerine 10 işçiyle yine 100 araba üretilirse fiyatlar artar.
• Para hiyerarşik dağılır; bir ada örneğinde üretim doğrusal artsa bile yönetici payı büyüdüğü için Gini katsayısı yükselir.
• Emekliye verilen para yerli yerine ucuz Çin malına gidip ithalatı ve döviz krizini büyütebilir.
• Gereksiz üretim işsizlikten daha kötüdür, çünkü kaynak israf eder.
• MMT yalnızca parası küresel rezerv olan ABD için anlamlı olabilir.

Zekât ile vergi ise neredeyse zıt kavramlardır: zekât birikmiş servetten her yıl yeniden alınır, üretimdeki makine ve binadan alınmaz, stoktaki maldan alınarak stokçuluğu caydırır ve parayı hızlandırır. Vergi ise kazancı, üretimi ve tüketimi vurur, muhasebe hileleriyle kaçılabilir ve eşitsizliği artırır. Türkiye'de vergilerin büyük kısmı KDV ve ÖTV gibi tüketim vergilerinden gelir.

Dış ticaret, dolar hegemonyası ve Kenya deneyi

Dış ticarette altın kullanımı ABD baskısıyla (SWIFT'ten çıkarma, gemi sigortası, ambargolar) engelleniyor, petrol yalnızca dolarla satılabiliyor. ABD havadan bastığı dolarla dünyadan mal alıyor, ancak üretimini dışarı taşıdığı için kırılganlaşıyor. Trilyonlarca dolarlık ABD tahvili tutan ve yuanı bilinçli olarak değersiz bırakan Çin, euro/dolar paritesindeki düşüşte 23 milyar dolar kaybeden Volkswagen ve rezervlerinin neredeyse tamamı ABD tahvili olan Japonya bu düzenin örnekleridir. Kaddafi'nin petrolü altınla, Venezuela'nın kriptoyla satma girişimleri ve Bank of England'ın Venezuela altınlarını iade etmemesi de aynı tabloya aittir.

Deflasyon korkusu faizli itibari para sistemine özgüdür; ABD'de altın standardı döneminde, 1870-1890 deflasyonunda büyüme sürmüştü. GiveDirectly ile yapılan ve nakit transferinin enflasyon yaratmadığını öne süren Kenya deneyi ise ciddi sorunlar taşıyor: 10 milyon dolar, 63 milyar dolarlık Kenya ekonomisinde ihmal edilebilir kalıyor; bölge kapalı olmadığından mal dışarıdan geliyor; varlık fiyatlarındaki artış CPI'ya katılmıyor; ülke genelinde %5-6 enflasyon varken bölgede sıfır çıkması ve içeri göçün ölçülmemesi soru işareti doğuruyor.

Sonuç: İslami ekonominin ilkeleri

Önerdiğimiz sistemin ilkeleri şunlar:

1. Altın ya da Bitcoin gibi sabit bir para
2. Faiz yerine kâr-zarar ortaklığı ve tam rezerv bankacılığı
3. Türev, CDS, forex ve vadeli işlemlerin yasaklanması
4. Vergi yerine zekât ve kenz yasağı
5. Minarşik bir devlet ve sosyal hizmetlerin rekabet eden vakıflarca yürütülmesi
6. Tekel ve karaborsanın yasak olduğu, örfe dayalı asgari düzenlemeli serbest piyasa

Vardığımız sonuç şu: "Faiz mi enflasyonu doğurur, enflasyon mu faizi?" tartışması, mevcut faizli ve merkez bankalı sistemin içinden yapıldığı için yanlış kurulmuştur; faiz kaldırılıp kâr-zarar ortaklığı ve zekât getirildiğinde enflasyon sorunu büyük ölçüde ortadan kalkar.

00:00Selamünaleyküm. Rabbi yessir ve la tuassir. Rabbi tenvin bil. Allah'ım zorlaştırma, kolaylaştır. İşlerimi hayırla sonuçlandır.

00:12Bugünkü videonun konusu enflasyon aslında ve enflasyon çevresinde bazı terimler, faiz, dış ticaret, para gibi konuların enflasyon birimi çerçevesinde

00:24aslında ne anlamlara geldiğini bugün incelemeye çalışacağız. Aslında ilk videom faiz videosu. Bu onun devamı niteliğinde bir video olarak düşünülebilir. Onun bir tık ileri bir versiyonu, daha teknik bir versiyonu

00:38olarak da bunu adlandırabiliriz.

00:40Dolayısıyla eğer izlemediyseniz öncelikle ilk videoyu yani faiz videosunu izlemenizi tavsiye ederim.

00:46Çünkü burada belli başlı ön kabullerle devam etmiş olacağız. O videoda bahsetmiş olduğumuz ön kabullerle devam etmiş olacağız. Aslında bu videoyu çekmekteki temel amacım makroekonomik

00:59dediğimiz alanda pek çok teori günümüze kadar gelişe gelişe devam etti. Bu noktada makroekonominin en önemli problemlerinden bir tanesi de üzerine yorum getirmeye çalıştığı şeylerden bir tanesi de enflasyon. E dolayısıyla

01:14enflasyon deyince de onun kardeşi olan faiz. E dolayısıyla bu para sistemine enflasyon, faiz ilişkisi, işsizlik ilişkisi, makroekonomik veriler acaba ne anlama geliyor? Biz bunu İslami bir ekonomide nasıl anlamalıyız? Günümüzdeki

01:26ekonomi nasıl? İslami ekonominin önerdiği şey günümüzdeki sorunlara nasıl çözümler üretiyor? Bunları aslında inceleyeceğiz ve çeşitli ekolleri günümüzde de işte enflasyona farklı yorumlar getiren farklı farklı ekoller var. Bunların aslında ne yapmaya

01:40çalıştığını ve hepsinin aslında neden İslami bir bakış açısına göre hatalı olduğunu işlemeye çalışacağız.

01:47Biliyorsunuz yakın bir zamanda da Cumhurbaşkanı Erdoğan da haiz sebep enflasyon sonuç demişti. Pek çok ana akım ekonomist bu duruma karşı çıkmış.

01:56Hatta belli başlı dalga geçmişlerdi.

01:58Hani enflas faiz nasıl sebep olup da enflasyon sonuç olursa tam tersi enflasyon bir sebep, faiz bir sonuçtur.

02:06Eee gibi konuşuyorlardı. Çünkü enflasyon oranında faizi artırmanız gerekir gibi bir kabul yaklaşıyorlardı. Ama tek ekol tabii ki. eee, Cumhurbaşkanı Erdoğan da bu lafı söylerken muhtemelen diğer ekollere ve belki de e, İslam

02:20iktisadından da bir referans alaraktan bu yorumu getirdi. Aslında söylediği şey mantıksız değil. Bu noktada burada aslında ekollerin nasıl farklı yorumlar getirdiğini ve bu sözü de anlamaya çalışacağız yaptığımız bu analizlerle

02:34birlikte. Dolayısıyla ilk başta enflasyonun ne olduğunu çok iyi bir şekilde anlamamız gerekiyor. Daha sonra faizle enflasyonun ilişkisine bakmamız gerekiyor. Daha sonra da içinde bulunduğumuz para düzeninde bunların birbiriyle nasıl bir bağlantısı var ve

02:48birbirlerini nasıl etkiliyorlar? Bunlara bakmamız gerekiyor. Hepsini bu videoda işlemiş olacağız inşallah.

02:55Enflasyon tanımı gereği aslında bakacak olursak en eski sözlüklere gidecek olursak enflasyon temelde para arzının artması yani piyasadaki parametrarının artması. İlk sözlüklerdeki tanımı bu.

03:09Ama daha sonra günümüze yaklaştıkça yavaş yavaş fiyatlardaki genel artış şeklinde bir anlamının güncellendiğini görüyoruz. Yani normalde ekmeğin fiyatının artması enflasyon sayılmıyordu eski zamanlarda. sadece piyasadaki para

03:22miktarının artması enflasyon sayılıyordu. Ama günümüzde artık enflasyon dediğimizde veya Amerika'da vesairede CPI index diye customer price index yani müşteri fiyat indeksi dediğimiz yani enflasyon aslında bizim

03:37de enflasyon indeksi TÜK tarafından hesaplanıyor. Biliyorsunuz çeşitli formülleri var. Zaten video içerisinde de onlara gireceğiz. Bu formüller güncellenmiş durumda ve sürekli bazen de güncellenmeye de devam ediyorlar. Bunun

03:48etkilerini de aslında konuşmuş olacağız.

03:51Dolayısıyla enflasyon diye anladığımız bugün fiyatlardaki genel artış olarak anlıyoruz ama normalde para miktarının artması anlamına geliyor. Temel olarak biz baktığımız zaman teknik olarak

04:03piyasadaki mal ve hizmet kadar para miktarının artması yani mal ve hizmetler kadar para olması aslında enflasyona sebep olmaz. Çünkü bu aslında temel bir mantık ilkesidir. Eğer diyelim ki benim

04:16100 kilo buğdayım var, 100 birim param varsa 1 kilo buğday 1 birim para diyor.

04:22Eğer benim 200 kilo buğdayım olduğu zaman 200 birim para artırırsam yani piyasadaki para arzını artırırsam e yine 1 kilo buğday 1 birim para olacaktır.

04:32Dolayısıyla bu bir enflasyona sebep olmaz. Sadece hangi şart için geçerli?

04:36Mal ve hizmet kadar paranın artması lazım. Daha fazla değil. Bu durum aslında kabul edilebilir. Hani İslami bir ilke olarak da kabul edilebilir. Bu birinci seçenek. Eğer biz illaki para basalım diyorsak mal ve hizmet kadar

04:48artırmak zorundayız. Ama sabit parada örneğin altın veya sabit bir para eee düzleminde mal hizmet arttıkça onun fiyatı param sabit olduğu için onun fiyatı sürekli dalgalanacak. Yani fiyat sabit kalktı. Bu kötü bir şey değil. Bu

05:01sadece ilke olarak böyle. Eee, dolayısıyla ama şöyle bir şey olursa benim mal ve hizmetimden daha fazla ben para arzını artırırsam piyasada para bollaşacağı için artık 100 kilo buğdaya 200 birim para varsa 1 kilo buğday 2

05:16birim para olacaktır. Bir anda bakın buğdayın fiyatı artmış oldu. Temel enflasyon dediğimiz olay bu aslında.

05:22Piyasadaki mal hizmetlerle piyasadaki para miktarının birbiriyle oranı enflasyon dediğimiz olay bunların birbiriyle olan dengesinden ibarettir.

05:32Mesela bakacak olursak tarihte de İspanya örneğin coğrafi keşiflerle Amerika kıtasından bolca gemilerce gümüş getirdiler, altın getirdiler ve piyasadaki para miktarını artırdılar. E bu da o bölgede enflasyona sebep oldu.

05:45Veya Roma. Roma tahşiş yattı parada.

05:47Yani paranın içerisindeki gümüş ve altın miktarını azalttı. Eskiden diyelim ki bir akçede 1 gram gümüş varsa şu an 05'e çürmüş oldu. Daha fazla da gümüş akça basabildi ve bu da para miktarını artırdığı için piyasada bu da enflasyona

06:02sebep oldu. Yani biz tarihten baktığımız zaman enflasyona sebep olan şeylerin her zaman para miktarının artması olarak görüyoruz. Buna eleştiriler var. Dediğim gibi sırayla eleştirileri de anlatacağım ve o eleştirilere bizim açıklamalarımızı

06:14da getirmiş olacağım. Ama mesela aşık okulunda Fredman vardır. Fredman diyor ki, "Enflasyon her zaman ve her yerde parasal bir olgudur." Yani para miktarı ile alakalı bir olgudur. Tabii buna karşı çıkan eee ekonomistler ve ekoller

06:26de var. Onlar para miktarın artırılmasıyla enflasyonun doğru orantılı olmadığını söylüyorlar ve çeşitli buna bilimsel makaleleri de delil olarak getirebiliyorlar. Mesela Almanya'da işte Vimar Almanya'sında eee enflasyondan dolayı hiperenflasyon oldu.

06:41İnsanlar el arabalarıyla böyle paraları getirdiler filan gittiler. Ondan sonra zaten o ekonomik görülükten sonra başa gelebildi filan. Yani bu ekonomi çok önemli bir şey. Çünkü direkt politikayı doğrudan etkileyen bir şey. İnsanlar

06:52açlıkla sınandığı için ekonominin kötü olmasında, hiperenflasyon durumunda direkt siyasi görüşleri eee değişebiliyor. Dolayısıyla burada örneğin Almanya'da, Varmer Almanya'sında Hitler'in başa geçmesinin en önemli sebeplerinden bir tanesi öncesinde

07:06hiperenflasyonun olması olarak gösterebiliriz. Şimdi bu enflasyon kavramından bahsederken bizim bir tane formülümüz var. fişlerin e formüle ekonomik fişlerin MVPT diye. Bu formülü

07:20aslında anlayabilirsek bunun özelinde hem karşı ekoller hem savunan ekoller hepsi aslında bu formül üzerinde bir şeyler yapmaya çalışıyorlar. Dolayısıyla bizim öncelikle bu formülü bir anlayabilmemiz lazım ki enflasyon üzerine daha sağlıklı yorumlar

07:32yapabilelim.

07:34Şimdi bu formüle bakacak olursak dışarı denklemine MV = PT yani M ne demek? money e aslında para arzı e demek oluyor. Velocity yani hız yani paranın dolaşım hızı anlamına

07:49geliyor. Yani ne kadar hızlı el değiştirdiği anlamına geliyor. Eee bir yıl içerisinde eee eski videolardan şeyi hatırlarsanız otelce örneğini işte otele turist geliyorduk. Fiona 100 lira bırakıyordu ödüncü olarak. O hemen

08:01simitçi veriyordu. O pastaneci veriyordu. O bir şey veriyordu. Tekrar geliyordu. Yani 4 be kez 10 dakika içerisinde el değiştiriyordu. Bu paranın el değiştirme hızı örneğin yüksek. Yani bir herhangi bir parın bir yıl içerisinde el değiştirme hızı Velocity

08:14olarak burada eee karşımıza çıkıyor. Eee P price yani fiyat esas enflasyon zaten bu P artacak mı azalacak mı? Artıyorsa enflasyon artıyor. Yani fiyat artıyor anlamında düşüyorsa da düşüyor anlamına gelir. Eee T işlem hacmi anlamına

08:29geliyor. Yani aslında transaction sayısı T'den transaction'dan geliyor. Ne kadar alışverişi oldu? Yani ne kadar işlem oldu? E bir yıl içerisinde bu ekonomi içerisinde anlamına geliyor. Burada

08:41karşılıklı eşitlik var. Yani para arzı çarpı paranın hızı eşittir fiyat çarpı işlem hacmine eşittir. Şimdi tüm argümanlar bunun üzerinden yürütülüyor zaten. Dolayısıyla bu formülü anlamamız ve özümsememiz bu noktada önemli. Eee,

08:56tabii T'ye ölçmek çok zor. Herhangi bir piyasada bir ülke çapında düşündüğümüz zaman yani transaction sayısını, alışveriş sayısını ölçmemiz eee, bir hayli zor olacaktır. O yüzden Kamol demiş ki T'ye ölçmek çok zor. Biz T

09:06yerine Y yazalım. Yani bu da reel üretim, üretilen mal hizmet miktarı yapalım diyor. Yani işsizliğin tersi.

09:12Neden işsizliğin tersi? Çünkü işsizlik azsa eee, birçok kişi çalışıyordur.

09:17Üretime katkı sağlıyordur. Mal, hizmet eee, artıyordur piyasada. Dolayısıyla işsizlik düşükte aslında üretim fazladır. Eee ya da üretim azsa da işsizlik yüksektir gibi ters orantı kurabiliriz. Dolayısıyla burada TY transaction yerine diyor üretme yani mal

09:30hizmet eee miktarına piyasada üretilen çevirebiliriz diyor. Mantıksız bir şey değil. Bu şekilde de düşünülebilir bu formül. Çünkü tüm enflasyon argümanları aslında bu formül üzerinden dönmüş oluyor.

09:42Örneğin para arzı artarsa yani m artarsa bu formülde ne görüyoruz? diğer değişkenler eee sabit olursa p'nin artacağını görüyoruz. Yani fiyatın artacağı bu formülle direkt karşımıza çıkıyor. Çünkü bu matematiksel

09:55eşitsizlik olduğu için eşitlik olduğu için m artarsa paranın hızı değişim hızı aynı kalırsa eee mal hizmet de aynı kalırsa fiyatların artacağını görüyoruz.

10:04Yani bu formülde bu tarz yorumlar yapmamız gerekiyor aslında. Fiyatın artmaması için ne olması lazım? paranın dolaşım hızının düşmesi lazım ki yani ben piyasaya para verirsem ama bu paranın dolaşım hızı düşük olursa mevcuta göre vermeden öncekine göre

10:17fiyatın aynı kalmış olur enflasyona sebep olmaz eee örneğin dolayısıyla burada aslında eee bu formülü anlamak önemli. Piyasaya sürekli her zaman para verdiğimde her zaman enflasyon olacak diye bir kural yok. Diğer faktörler de

10:31önemli. Çünkü ben piyasaya parayı sürerim. para miktarını artırırım.

10:34Piyasadaki örneğin deminki örnekteki gibi 100 kilo buğday, 100 birim para.

10:39Ben 200'e çıkardım parayı bunu verdim.

10:41Ama verdiğim adamlar bunu ekonomide kullanmadı. Gelim ki yastık 6 yaptı veya işte fiktif piyasalara, borsalara vesaire gerçek reel hizmet ve mala vermedi. Eee veya tuttu elinde harcamak istemedi. O zaman piyasada bu para

10:52dönmeyeceği için aslında piyasada bir nevi hala 100 birim para varmış gibi olacaktır. Dolayısıyla buğday kı değişmeyecektir. Halbuki 100 birim parayı ben basmıştım. Eee burada bu noktayı anlamak önemli. para arzını artırmak her zaman enflasyona sebep

11:04olmaz. Ama para arzının arkada aynı zamanda bu para piyasada dönmeye başladıysa o zaman enflasyona sebep olacaktır. Bu formüle göre bu tarz çıkarımları bu formül üzerinden yapmamız gerekiyor. Mesela Japonya'ya da baktığımız zaman Japon Merkez Bankası da

11:16devasa para basıyor. Biz bunları M2 para arzından vesaire görebiliyoruz grafiklerden. Ama ne oluyor? Japonya'da deflasyon var veya işte sabit kalıyor enflasyon. Eee nasıl oluyor bu? Çünkü demin bahsettiğim örnekle gibi siz para

11:28harcını artırıyorsunuz ama o ekonomiye girmiyor. Çünkü insanlar deflasyon olacak, fiyatlar düşecek diye düşündüğü için paralarını harcamıyorlar. Yine tasarruf ediyorlar. Çok fazla bir tasarruf var. E Merkez Bankası parayı

11:39basıyor. Bankalar parayı basıyor, olarak veriyorlar ama o para harcanmıyor. Yine yastık altı yapılıyor. Yine birikimlerde kalıyor veya borsalarda fikir işlemlerde kullanılıyor veya işte emlak vesaire gibi yerlerde kullanılıyor. Belli

11:50alanlara balon oluşturuyor. Bu da ne oluyor? piyasada dönmediği için, piyasadaki para miktarı değişmediği için enflasyona sebep olmamış oluyor burada.

11:57Yani paranın basıldıktan sonra nasıl kullanıldığı da önem arz etmiş oluyor.

12:02Ve şeye bakacak olursak burada mesela parayı miktarını artırdım ama aynı anlamda t'yi de t'yi biz reel üretim olarak eee söylemiştik. Yani piyasadaki mal hizmetler yani deminki verdiğim örnek 100 birim para 100 birim buğday.

12:17Ben T T T T T'yi artırdım. Yani mal hizmeti 200'e çıkardım. Parayıla da 200'e çıkarsam yine enflasyon olmaz.

12:23Çünkü eşitliğin iki tarafından da aynı oranda artırdığım için p yani price fiyat değişmeyecek. Dolayısıyla şu teorik cümleyi kurabiliriz. Eğer piyasadaki malı hizmet kadar para artarsa enflasyona sebep olmaz. Ama bu gerçekçi bir şey mi? Yani gerçek dünyada

12:35biz böyle bir şeyi gerçekten yakalayabilir miyiz? Çünkü bazı ekoller bunu savunuyor. Diyor ki para basmakla enflasyonun hiçbir alakası yok kardeşim.

12:42Para bastığınız zaman eğer onu fabrikalara, üretimlere malzemete götürürseniz ki zaten orada boşluk varsa bu para oraya akacaktır kendiliğinden.

12:49Sizin bir şey yapmanıza da gerek yok. bu enflasyona sebep olman diyorlar ama bunu gerçek hayatla sağlamak çok zor bir şey.

12:54Çünkü siz böyle kurallı bir şekilde paraya basamıyorsunuz. Parayı bastığınızda o adam istediğini yapma hakkına sahip. Japonya'daki gibi tasarruf da yapabilir. Yani o adamın zihnine giremiyorsunuz. Dolayısıyla bunun eee eğer mal hizmet de hala arzada

13:07açık varsa illaki arzı artırmaya yönelik yani fabrika kurulmaya yönelik gideceğini o paranın emin olamaz.

13:14Ülkenin fabrika ihtiyacı olabilir. Evet, siz para veriyor da olabilirsiniz ama hala oraya gidecek diye bir garanti olmayabilir. Ha ama eğer gerçekten giderse de bu enflasyona sebep olmayacaktır. Zaten Fredman'da piyasadaki mal hizmet kadar para olursa

13:26sorun yok diyor. Veya bizim Erbakan diğer videoda anlatmıştık. O da onların ekolde piyasada kullanılan paranın mal hizmet kadar olması gerektiğini söylüyorlar. Erbakan Adil Düzen Videoma bakacak olursanız orada selam akti ile

13:38zaten piyasada bir nevi para dönüyordu.

13:40Her şey sipariş üzerineydi. Bu neden de?

13:42Çünkü sipariş gerçek mal ve hizmete tekabül ediyordu. Efektif bir şey değildi piyasada gerçekten. Sizin siparişiniz üzerine o mal ve hizmet üretilecek. Dolayısıyla her bir sipariş aslında para yaratıyordu. Erbakan'ın sisteminde sipariş para yaratıyordu.

13:56Merkez bankaları veya normal bankalar değil. kişilerin veya tüzel kişiliklerin veya şirketlerin firmalarının siparişleri yaptıkları eee siparişleri para yaratıyordu. Dolayısıyla gerçek karşılığında mal hizmet olduğu için o

14:08oranda para yaratıldığı için siparişte aslında denge sağlanıyordu ve enflasyon olmayacağını söylüyorlardı. Eee doğru bir ilke olduğunu söyleyebiliriz. Tabii ki burada üretim yerine adam vaadinden vazgeçip üretmezse sorunlar olacaktır.

14:21Onun karşısında farklı önemleri vardır.

14:23Diğer videoyu eee detaylı anlattık orada. Zaten orada izleyebilirsiniz.

14:27Yani şunu söylemek istiyorum. Para miktarı arttı. Aynı oranda mal hizmeti arttı. Yine enflasyon olmaz. Şimdi Knezenler diyor ki biz piyasadaki para miktarını artıralım. Para miktarı artınca faizler düşecek. Yani borçlanma

14:40maliyeti düşmüş olacak. Neden? Çok fazla para var. E bir şey bollaşırsa o şeyi almak kolaylaşır değil mi? Ucuzlaşır.

14:47Yani faizler düşecek. Çok düşük faizde ben artık paraya sahip olabilirim. Çünkü bir sürü para arzı meydana geldi. Çok fazla para arttı. Artık düşük faizlerle o parayı alabilirim. bir kıtlık söz konusu değil. Faizler düşük olacaktır.

14:59Dolayısıyla insanlar eee tüzel kişer, fabrikalar eee düşük faizle paraya alacaktır. Bunu üretime yani arıza kaydıracaktır. Arz da aynı oranda artacağı için yani bizim formülümüzdeki

15:11T olmuş oluyor. T artacağı için bu aslında enflasyona sebep olmaz diyorlar.

15:16ideal bir senaryo. Gerçekten böyle işlese eee dediği gibi doğru olabilir ama gerçek hayat maalesef bu şekilde işlemiyor. Faizler düşük borçlanma maliyeti çok düşük olduğu zaman bu gerçekten üretime mi kayıyor veya

15:29günümüzde düşük faizli zamanlarda gerçekten üretime mi kayıyor? Hayır.

15:33Genelde ne oluyor? İnsan düşük faizde alıp belli bir yerlerde balon oluşturuyor. Yani işte borsada balon oluşuyor. Herkes borsaya koy veya işte emlakta balon oluşuyor. Herkes çünkü emlak satın aldığı için düşük faizden dolayı bir yerlerde balon oluşuyor.

15:46Bunun üretime giden kısmı çok az oluyor genelde. E bu da neye sebep oluyor?

15:50Parayı artırdım. Aynı oranda mal hizmeti artmadı. Daha az arttı. O zaman enflasyona sebep olacak. Deniz'in kaçırdığı nokta bu aslında. Mesela 2008 krizi sonrasında da devasa K yani Amerikan bankaları çok fazla para basmış

16:04oldu. Ama bu enflasyona sebep olmadı diyorlar yine de. Ama niye olmadı? Çünkü bu parayı alanlar fiktif piyasalara yani işte sanal türev piyasalara tekrar gitti, borsalara gitti, farklı yerlere gitti. Yani yine bu gerçek mal hizmete

16:16gitmedi ki. Dolayısıyla sen parayı bastın ama o ekonomiye girmedi. Ekonomi dışındaki farklı yerlere kanalize olmuş oldu. Oralarda balon oluşuyordu. Borsa şişti bir anda bir şeyler şişti. Yani paraya bastığı zaman başka bir yeri

16:26şişiriyorsun ama gerçek ekonomi şişirmiyorsun. Yani ekmek fiyatını vesaire şişirmiyorsun. Çünkü o para gerçek ekonomiler yerine farklı yerlere girmiş oluyor. E dolayısıyla ne oluyor?

16:35E senin enflasyonun o kadar artmamış oluyor. Çok fazla para basmana rağmen bir olaylardan bir tanesi bu. Bir de burada ikinci sebep de aslında Amerika dolar yani küpesel rezerv para birimi.

16:45Dolayısıyla doların eee enflasyonun olabilmesi için tüm dünyayı hacmi kadar bir para basması lazım. Ülke hacminden daha fazla basması lazım. Çünkü dolar biliyorsunuz tüm ülkelerde dış ticaret rezerv para birimi olarak kullanılıyor.

16:58Merkez bankalarında rezerv para birimi olarak kullanılıyor. Dolayısıyla benim dolarda enflasyon yaratabilmem için dünya çatında bir eee dolar basabilmem lazım. Ben çok devasa trilyon trilyonlarca basabilmem lazım ki eee enflasyon olsun. Ama Türkiye ölçeğinde

17:12öyle değil. Mesela Türk Merkez Bankası Türk lirası bastığı zaman çok eee daire safisin %5'i kadar sallıyorum. E hemen enflasyon olur. Niye? Türk lirası sadece Türkiye'de kullanılıyor. Başka ülkelerde veya dış ticarette kullanılmıyor.

17:23Amerikan doları öyle değil ama dolayısıyla orada enflasyonun azalmasının ikinci sebebi de bu. bir gerçek ekonomiye girmediği için, iki doların dünyada rezerv para birimi olmasından dolayı aslında asılan miktar dünya göre nispeten daha küçük kaldığı

17:38için eee bu 2008'den sonra basılan paralar enflasyona sebep olmamış oluyor aslında. Yani burada siz parayı basıyorsunuz. Mşir denklemi de neydi?

17:46Para çarpı hız eşittir çarpı üretim.

17:50Şimdi siz parayı arttırdınız ama bu sefer de hızı düştü paranın. Niye? Çünkü gerçek piyasalarda dolanmadı.

17:55Dolayısıyla bunu arttırdım, bunu düşürdüm. denge olmuş oldu. Price yani enflasyon o kadar artmamış olacak burada. Dolayısıyla parayı bastı ama 2008'den sonra paranın dolaşım hızı da düşmüş oldu. E düşük olunca da yine enflasyona sebep olmamış oluyor. Yani

18:08burada aslında bu noktaya dikkat etmek önemli diyor. He para bastım enflasyon olmadı o zaman istediğim kadar basarım demek doğru değil. Sizin şartlarınız ve sonrasında yaşananları çok iyi öngörebilmeniz gerekiyor bu noktada. Ve

18:20bu genelde imkansız bir şey. O yüzden para basmak genelde iyi bir yöntem değil. sabit fix olması her zaman para basmaya göre daha iyi bir yöntem. Biz baktığımız zaman para üç yere gidebilir.

18:29Bir aslında mal hizmet yani gerçekten üretime eee gidebilir. Eee iki varlık piyasalarına gidebilir. İşte hisse, tabil, kırko, şu bu yani herhangi bir yerde balon oluşturabilir. Eee şeylerde aset inflation dediğimiz varlık

18:44yiyalarında bir enflasyona sebep olabilir veya finans piyasalarına yani Turay ve Forex'e vesaire çok daha fik yerlere gidebilir. Bu da spekülasyonlara vesaireye sebep olabilir. Yani dolayısıyla eee paranın gerçekten

18:55enflasyona eee sebep olabilmesi için eee burada eee paranın gerçekten ekonomiye girmesi ve eee tüketimi artırması gerekiyor ki üretim de az kalmış olacak

19:09ve enflasyona sebep olmuş olacak. Ve genelde yaşadığımız tablo da bu oluyor.

19:13Eee nadir istisnalar dışında parayı arttır dediğiniz zaman siz genelde enflasyon artıyor. Neden? Çünkü bu insanların daha fazla e tüketmesine sebep oluyor ama üretim aynı oranda artmamış oluyor. Dolayısıyla enflasyon

19:27olmuş oluyor. Burada aslında en önemli şeylerden bir tanesi paranın dolaşım hızı. Yani eee çünkü parayı ne kadar artırırsanız artırın eğer dolaşımınız düşük olursa yine enflasyona sebep olmuyor demin bahsettiğim gibi. Veya

19:39para sabit olsun eee eğer dolaşımız aşırı artarsa bu bile enflasyon tek başına sebep olabilir. O yüzden sabit ekonomilerde de aslında yani sabit paralı ekonomilerde de fiyat artışları gözlenebilir zaman. Çünkü neden? Paranın

19:52hızı hızıyla alakalı bir durum.

19:53Dolayısıyla günümüzde bunu ayarlamak için ne yapıyorlar? Faiz. Merkez bankaları yani günümüz modern ekonomide eee bu paranın hızını kontrol edebilmek için kullanılan araç faiz. Neden faiz?

20:04Çünkü günümüzde eski videolarda anlattık. Para nasıl yaratılıyor?

20:08Bankaların kredi vermesiyle. Yani para krediyle yaratılabildiği için ben eğer faizi düşürürsem çok fazla para basmış olurum. Yani para miktarını arttırmış olurum. Ve V'yi de arttırıyorum aynı zamanda. Çünkü para çekildikten sonra

20:19genelde insanlar bunu ekonomide kullanacaklarını öngörüyorum. İşte orayı zaten kontrol edemediğim kısım o taraf.

20:25Sadece para arzını faizle kontrol edebilirim. İslam'da nasıl? İslam'da da şu şekilde sabit para ve ben e bir nevi merkez bankası olarak veya otorite olarak zekat ve kenz yasağını aslında araç olarak kullanıyorum. Yani faizin

20:38karşılığı zekat ve kenz yasağı olmuş oluyor. Zaten Kur'an-ı Kerim'de de hani faizin eee karşılığı olarak sadaka yani sadaka büyük bir kavram, geniş şem kavram. Altında zekat var biliyorsunuz.

20:50Dolayısıyla Kur'an'da da zaten bu şekilde geçiyor. Faizin karşısı zekat.

20:55Dolayısıyla İslami ekonomide de ben zekatı bir kontrol unsuru olarak kullanacağım. Neden? Çünkü zekatı artırırsam ne olur? Eee, dolaşım hızı artmaya başlar. Bu ne demek? Ben kenarda biriktirdiğim para zekata gideceği için

21:09eee, %2,5. O diyelim ki %5 yaparsam onu kida zaten hiçbir şey yok. Minimum %2,5'tur. Devamı eee, herhangi bir limit yoktur.

21:19Ben 2,5 4 yaparsam 5 yaparsam insanlar biriktirmek yerine ya ben bunu bari ticarette değerlendireyim boşu boşuna buradan zekat gidecek diyeceği için piyasaya sürecektir o parayı. Piyasaya sürünce de V yani paranın hızı artacaktır. Dolayısıyla durgun

21:32zamanlarda ben zekatı artırırsam piyasayı canlandırmış olurum. Yani velocity paranın dönme hızını zekat ile kontrol edebiliyorum. Kenz yasağında da şöyle bir şey vardır. İstem insanların böyle piyasada para çekip bir yerde bir

21:45kasada böyle bir odada biriktirmesini sevmez o zaman. Çünkü ne yapmış oluyorsunuz? Para miktarını azaltmış oluyorsunuz. Yani fikir denklemindeki Money'yi eee azaltmış oluyorsunuz.

21:54Piyasadan para çekmiş oluyorsunuz ve bir yerde bir kasada duruyor. Atıl bir şekilde duruyor. Yani piyasada bönmüyor o para. E dolayısıyla bu neye sebep olacak? O azaldığı için karşı taraftan bir şeylerin karşıda da bu sefer mesela

22:06fiyatlar azalacak. Bu da deflasyona sebep olacak. Deflasyon da kötü bir şeydir. Enflasyon da kötü bir şeydir. E deflasyonist baskıya karşı da ben Kenz yasağı ilkesini kullanaraktan biriktirenlere karşı bir ceza uygulayarak o biriken kısmı tekrar

22:18piyasaya sürülmesini sağlayacağım ve bu sayede de aslında deflasyonist baskıdan kurtulmuş olacağım. Yani İstanbul'da da iki tane kontrol aracı var. Bir zekat, bir kendi yasağı. eee günümüz modern ekonomis de faiz faizi yükseltir, faizi

22:30alçaltır. Bu şekilde de aslında kredi miktarı yani para arzını kontrol eder.

22:36Ama günümüzdeki faiz yasağının şöyle bir handikapı var. Diyor ki faizle düşürürüm diyor. İnsanlar kolayca kredi çeker, tüketimi arttırırım diyor. Ama insanlar irrasyonel. Yani insan böyle çok rasyonel bir şekilde hareket etmiyor.

22:48Faiz düşürdüğün zaman eee hala şey yapmayabilir. Fiyatların artacağı veya düşeceği beklentisine göre senin istediğin kararları vermeyebilir. Mesaj oyununda öyle oluyor. Faizler düşük ama yine de tüketmiyor insanları. Niye?

23:02Çünkü fiyatlar daha da düşecek.

23:04Enflasyonist baskı olduğu için bunun gibi. Yani siz eee aslında faizi ayarlayarak insanların yapacaklarını ayarladığınızı düşünüyorsunuz. knasen bir ekonomide, ana akım ekonomilerde ama insanlar maalesef irrasyonel davrandıkları için sizin düşündüğünüz

23:18gibi hareket etmiyor ve o kısımda kontrol etme şansınız yok ve genelde de insanlar irrasyonel hareket ettiği için sürekli enflasyon eee olmuş oluyor modern ekonomilerde. Şimdi tekrar eee teknik kısımlara gelecek olursak en az

23:32ekonomide eee bir kural vardır. Philips eğrisi denilen bir kural var aslında. Bu işsizlik ve enflasyon arasında ters ilişki olduğunu söylüyor. Mesela diyelim ki işsizlik %3 olsun. Yani düşük bir

23:45işsizlik olduğunu söyleyelim. İşçiler güçlü olmuş oluyor. Eee, bu sayede neden? İşsizlik düşük. Yani piyasadan böyle sürekli işçi arıyor fabrikalar.

23:53Dolayısıyla işçilerin eli güçlü.

23:55Dolayısıyla işçiler yüksek ücret beklentisi talep ediyorlar. Bu da maliyeti artırıyor. Maliyet artınca fiyat artıyor. E fiyat artınca da enflasyon artıyor. Dolayısıyla diyor ki düşük işsizlik varsa Philip seyircisini anlatıyorum. Düşük işsizlik varsa yüksek

24:09enflasyon vardır diyor. Neden? İşçiler daha fazla para isteyecek. Piyasada işçi bulunamadığı için ve işçilerin eli güçlü olduğu için o da maliyet artacak. O da enflasyonel. Yüksek işsizlik olunca ne oluyor? Yüksek işsizlik var. Bu sefer

24:20işçi bulmak çok kolay. Dolayısıyla işçilerin eli zayıf. Dolayısıyla burada ne oluyor? Ücret bastı yok. Eee, burada da enflasyon düşer diyor. Çünkü maliyet çok ucuz olmuş oluyor. İşçinin maliyeti çok ucuz olmuş oluyor. Millet iş

24:31buluyor. Yani millet ekmek karın topunda çalışmaya başlıyor. Bu sefer de enflasyon düşük olmuş oluyor. Yani işsizlik ve enflasyon ters orantılıdır diyor Pilip seyrisi. Ve diyor ki üretimde maliyetler arttığı zaman fabrikalar veya üreticiler diyelim

24:45üreticiler bunu fiyatlarına yansıtır.

24:47Maliyet arttığı zaman fiyatlarına yansıtır. Dolayısıyla bu da enflasyona sebep olur diyorlar. Bu maliyet artışları işçilik sebepli olabilir, döviz kur şoku sebepli olabilir veya petrol fiyatları sebepli olabilir. Yani petrol fiyatlarının enerji anlamında

24:58dünyada petrol çoğunlukla enerji için eee veya dağıtım için kullanılıyor. E dolayısıyla bu şoklar olduğu zaman diyor yine maliyet artar ve enflasyon artmış olur diyor. Eee dolayısıyla işsizlik, döviz kuru ve enerji maliyetlerini

25:13enflasyonun sebebi olarak eee görüyor bu pilip seyrisi ve knezen ekonomi. Ve diyor ki biz faizleri düşürürsek talep artacaktır diyor. Millet para alıp bir şeyler satın almak isteyecektir diyor.

25:24Talep artacaktır diyor. Talep artınca stoklar azalacaktır diyor. O zaman fiyatlar artar. Bir şeyin talebi çok artarsa, bir şey herkes bir sürü talep yaparsa onun fiyatı artar. Dolayısıyla eee enflasyonu artırırım. Faizleri

25:34düşürürsem enflasyonu artırmış olurum.

25:36Faizleri yükseltirsem de talep azalacaktır. Talep azalınca da insanlar satmak için eee fiyatı eee düşü düşürecektir. Dolayısıyla enflasyonu eee düşürmüş olurum. eee diyor. Yani bunlar bir nevi taleple e yönetmeye

25:50çalışıyorlar ekonomiyi. Bunu da insanların talebinin de faize bağlı olduğunu düşünüyorlar ve öyle söylüyorlar. Ama aslında biz demin dediğimiz gibi insan irrasyonel bir varlık. Siz faizi düşürseniz de insanlar piyasadaki beklentiye göre genelde

26:03hareket ediyorlar. Bu pilip seyrisinin ve patladığı bir nokta var. Stakulasyon dediğimiz bir olay gerçekleşti. Yani bunlar dediler ki aslında aynı anda hem yüksek işsizlik hem yüksek enflasyon olamaz. ters orantılı olduğunu

26:15söylemişlerdi ama bu yaşandı ve hem aynı anda yüksek işsizlik hem de aynı anda yüksek enflasyon oldu ve buna da stakülasyon deniliyordu. Orada da farklı bir şeyi gözden kaçırdıklarını söylediler. Orada da işte dediler ki ha

26:30biz bir şeyi öngörememişiz. Bir şok olmuş oldular zaten. Petrol krizinden dolayı oldular. Tamam. Hem işsizlik hem enflasyon ama farklı faktörler de var dediler. Philips eğrisi formülünü biraz daha genişlettiler. Demin bahsettiğim

26:42işte kur şokudur, petrol çöküdür bu tarz şeyleri de eklemeye başladılar. Yani aslında taneleri patlıyor, yeni formül ekliyorlar. Patlıyor, yeni formül ekliyorlar. İşte 2008'de de patladı.

26:52Yeni formüller eklediler. Der ki, "Ha, biz finansal piyasaları, borsa piyasalarını eee denkleme koymayı unutmuşuz. Şu anki zaten denklemleri 1000 parametreleri falan saçma sapan bir denklem olmuş oldu. Yani dolayısıyla bunlar hep deney anıl, deney deney anıl

27:04şeklinde gidiyor. Halbuki bizim isanda bizim elimizde şu anda olması gereken ideal sistem mevcut. Biz bunları uygulasak zaten direkt ortaya mükemmel bir sistem çıkmış olacak. Konuya geri dönecek olursak filipse yani aynı anda

27:17işsizlik ve enflasyonun ve faizde bunları dengelemenin eee olduğunu söyleyen bir ekol var. Diğer bir ekol ise diyordu ki büyük şirketler fiyatı belirleme gücüne sahipler. Dolayısıyla bu gücü aslında enflasyon yaratmak için

27:30kullanıyorlar. Çünkü fahiş zam yapıyorlar. E karlarını artırmaya çalışıyorlar. Tekel veya oligarkik yani kartel oldukları için eee fiyatları ellerinde tutarak fiyat artırarak enflasyona sebep oluyorlar. Yani görüş diyor ki aslında enflasyona sebep olan

27:43şey şirketlerin aşırı kar isteği, aşırı kapitalist eee isteği ve bunların fahiş kar elde etme, tekel olma, kartel olma durumundan kaynaklı piyasada enflasyon artıyor diyorlar. Buna da işte OPEC yani

27:57petrol biliyorsunuz dünyada petrol eee OPEC ülkeleri tat işte Suudi Arabistan'ın vesaire bulunduğu bir eee kuruluş var. Oradan arz meydana getiriliyor. Onlar bir tekel olduğu için petrol fiyatını ellerinde tuttukları için diyor petrol fiyatını artırırsa

28:11enerji maliyetleri arttığı için bu enflasyona sebep olur diyor. Diğer bir görüş de bu aslında ve sınıf çatışmasını aslında burada biraz bunlar mahsizme kayıyor diyebiliriz. Burada bir sınıf çatışması olduğundan bahsediyorlar.

28:21İşçiler diyor e ücret zammı talep ediyor diyor. E işveren de ücret zammını karşılamak için fiyatı artırır diyor.

28:28Sattığı malın fiyatını arttırır diyor.

28:30Dolayısıyla enflasyon olur. Hayat pahalılığı artar diyor. İşçiler pahalı olunca daha fazla zam isterler diyor. Bu sefer daha fazla fiyat artırlar. sonsuz bir döngede bu enflasyon artmaya devam eder diyor. Yani enflasyon sebebi olarak

28:41eee işverenleri, fabrikaları, üretim yapan yerleri gösteriyorlar ve diyorlar ki işte finansal piyasalarda ekran önünde spekülatif balonlar eee oluşturuyor. Enflasyon köklükler diyor.

28:51İşte hedgefonlar bu sürü işlemler yaparaktan e aslında bizim dediğimize benzer burada noktada söylediği şeyler eee mevcut. İşte piyasalarda işte Comex piyasasında buğday alır vesaire bir şey alır. Buğdayın fiyatını artırırlar. Yani

29:03bu büyük şirketler oligark şeklinde eee piyasada yüksek eee spekülatif işlemler yaparak da enflasyonun artmasına sebep olur. Eee diyorlar ve bu da vatandaşı mağdur eder. Eee diyorlar ve diyorlar ki işte zenginler eee para artışından

29:16pozitif etkilenir. Neden? Zengin olan adam daha krediye ulaşabilir taraftar.

29:21Çünkü eee dayanak varlık gösterebildiği için krediye daha hızlı ulaşacaktır.

29:24Dolayısıyla e o krediyle mal varlığını sürekli artırır. Yani bu işin kaymağını zenginler ediyor. Fakirler ise eee burada krediye tam ulaşamadığı için aslında enflasyonun gerçek mağduru zenginler değil fakirler olur diye

29:38enflasyon ortamda zenginler karını daha da artırır. Ama fakirler de fakirliğini daha da artırır olur. Enflasyon ortamda fakirden zengine bir servet transferi olduğunu eee söylüyorlar. Ve bunlar aynı zamanda diyor ki, eee, para basabiliriz.

29:52Dolayısıyla sorun yok. Bunların görüşlerini biraz daha detaylı inceleyeceğiz zaten. Daha yavaş yavaş yeni giriş yapıyoruz. Eee, parayı artırabiliriz. Çünkü zaten bizim arz limitimiz yani üretim, mal, hizmet, üretim limitimiz %100'de değil.

30:05Sanıyorum %70'te. Ben parayı basayım ki bu %100'e gidene kadar eee, dolayısıyla oficiser denklemindeki eee, denklem sağlanabileceği için fiyatlar artmaz diyor. Dolayısıyla para basmaktan korkmayalım diyor. Parayı basalım. Arıza

30:17gittiğinden emin olalım. eee yani mal hizmete gittiğinden emin olalım üretimine eee sorun kalmayacaktır ki gider o zaten mal hizmet üretimi %70 seviyelerinde daha %100e ulaşmadı diyor.

30:26Yani daha doyuramıyoruz lebi diyor. E dolayısıyla sorun olmayacaktır diyor.

30:31Eksik istihdam olduğunu söylüyorlar.

30:33İşte atıl kapasitede fabrikalar %70 çalışıyor vesaire diyorlar. İşsizlik var diyorlar. Dolayısıyla daha ben %70 civarlarındayım. Eee bir şeyler üretmek için diyor. Parayı basayım onu %100'e çıkarayım. Mis gibi ortam olsun diyor bu

30:45görüşte. Bu arada şeyden de bahsetmiş olalım. Merkez bankaları genelde eee sıfır enflasyon istemiyorlar. Dünyada en ideal merkez bankalarının istediği enflasyon %2. %2 enflasyon merkez bankaları için böyle eee mükemmel bir

30:58eee senaryo oluyor. Neden %2 istiyorlar?

31:00Çünkü sıfır olursa tüketimi tam eee dengeleyemeyeceğini düşünüyorlar. %2 olursa para biraz eriyecek insanların.

31:06Eee dolayısıyla insanlar harcamaya daha meyilli olacak. Ben onu harcamalarını kontrol etmiş olacağım. Dolayısıyla diyor elimde de faiz silahı var. Orada bir boşluk var. faiz artırıp azaltarak o %2'yi elimde bir eee boşluk olarak

31:18kullanabilirim diyor. Eee merkez bankalarının dünyada temel hedefi de %2 enflasyon. Yani sürekli %2'de ben enflasyon tutabilirsem harika mükemmel bir ekonomi yönetiyorum şeklinde düşünüyorlar.

31:29Eee, bu arada tekrar şeye gelecek olursak bu Pilips, eee, dengesini yani işsizlikle enflasyonun, eee, ters orantılı olduğu görüşünü, eee, gelecek olursak bunlar bunu söyledikten sonra çözüm en önerisi olarak da faizle

31:42dengelemenin zaten eee, ideal olduğunu eee, söylüyorlar. Yani ben enflasyonu faizle eee, kontrol edeb edebilirim diyor. Neden diyor? Ben işte faizi artırırım diyor. Faizi artırınca eee kredi almak pahalılaşacağından dolayı

31:56yatırım azalır, tüketim de azalır diyor.

31:59Tüketim yatırım azalınca da diyor talep azalır. Talep azalınca da eee enflasyon azalır diyor. Yani fiyatlar azalır.

32:05Neden? Bir mala talep olmazsa o malın fiyatı düşer. O yüzden dolayısıyla faizi artırırsam enflasyonu düşürürüm. faiz azaltırsam da enflasyonu artırırım dedikleri temel eee nokta bu aslında.

32:18İşte işsizlik için de aynı şekilde eee iş Merkez Bankası faizli düşürürse kredi ucuzlar, yatırım artar, fabrikalar artar. Fabrika artim artar. Üretim artınca da işsizlik azalır diyor. Yani işsizlik fazlaysa da ben faiz düşürürüm

32:31diyor. İşsizliği eee işsizliği bu şekilde azaltırım diyor. Yani baktığınız zaman böyle kağıt üzerinde, teori üzerinde çok mantıklı eee geliyor. Ama pratikte maalesef öyle olmuyor. Çünkü

32:45paranın nereye kanalize olacağını siz kontrol edemiyorsunuz. İnsanlar irrasyonel olduğu için piyasa nasılsa insanlar ona göre hareket ediyorlar.

32:52sırf faiz ucuz diye insanlar fabrika açmıyorlar veya faiz ucuz diye fabrika açıyorlarsa da onun karşıda bir talebi olmayabiliyor. Karşıda talebi olmuyorsa da bu fabrika boşa açılmış oluyor. Bu da ne demek oluyor? Fabrikanın aslında

33:05iflas etmesi demek, ölmesi demek, batması demek. E dolayısıyla ne oluyor?

33:09Bu gerçekten malz hizmete dönüşemediği için yine enflasyona sebep olmuş oluyor.

33:13Siz halbuki fabrikaçları ne güzel karşısında mal hücummet üretilir diyordunuz ama öyle olmadı. Çünkü insanlar icra sön karar veriyorlar.

33:19Dolayısıyla şu anki günümüzde de eee bu oluyor. Enflasyon işte düşsün diye.

33:24Türkiye'de enflasyon yüksek. Eee ne diyorlar? Enflasyon yüksek olduğu için eee faizi artıralım ki enflasyon düşsün diyorlar. E cumhurbaşkanı ne diyordu?

33:33İşte faiz tabi enflasyon sonuç halk diyordu. Ben faiz düşüreceğim eee yüksek enflasyon ortamda bile eee diyordu.

33:40Aslında temel çatışma buradan kaynaklanıyor. Ana akım iktisatçılar böyle düşünüyor. Faiz artırsan enflasyon düşer. Faiz kazarsan enflasyon artar.

33:46sebebi de demin anlattıklarım İslami bakış açısından ve genel bakış açısından bunların sorunlarına değineceğiz. Ama ilk önce eee karşı tarafın neler düşündüğünü, nasıl zihninden neler geçtiğini, teorilerini anlamaya çalışıyoruz. Eee bu biraz önce

34:00bahsettiğim işte büyük oligarklar yani enflasyonun sebebi şirketlerin faiş etmesi, işçilere hakkını vermemesi vesaire gibi eee diyen görüşün eee çözümü de daha aslında devleti merkeze alan, daha devletçi, daha otoriter bir

34:15çözüm olduğunu söyleyebiliriz. daha sosyalizme yakın bir çözüm olduğunu söyleyebiliriz. Tekeliği kırmak üzerine eee bir şey belirliyor. Maxim fiyat politikaları belirlenebilir diyor. Belli başlı sektörlerde kamu mülkiyetini eee

34:28söylüyorlar. Mesela Türkiye'de bazı şeyler özelleşiyor ya mesela onlar tam tersi bazı şeylerin kamuda olması gerektiğini dolayısıyla bunun enflasyonunu engelleyici bir faktör olacağını söylüyorlar. Örnek veriyorum işte elektrik şebekeleri,

34:38telekombinasyon veya farklı şeyler için de geçerli.

34:41eee, enerji sektöründe su hizmetlerine, toplu taşımada bunlar diyor devlet kamuda olursa diyor kar maksimizasyonu hedeflemez, faiş karlar yapmaz.

34:48Buralardan enflasyonu azaltabiliriz.

34:49Vatandaş bu hizmetleri ucuza ulaşabilir diyor. Yani daha dersli, daha sosyalist eee bir yapıya sahip olduklarını eee söyleyebiliriz.

34:59Bunların çözümü de bu. Şimdi biz birazdan İslami bir ekonomide bunlara eleştirilerini de dile getireceğiz ve ideal İslami ekonomide bu enflasyon durumunun nasıl olacağını, olduğunda nasıl dengeleyeceğini de bahsedeceğiz.

35:10Ama ondan önce tekrar enflasyonun ana tanımına gelecek olursak mesela Amerika'da 1980'lerden sonra enflasyonun formülü değişti. Şimdi enflasyon dediğimiz şeyin belli bir ölçme metodu yok. TÜ2'de mesela bir sepet yapıyor.

35:22Sepeti sonra değiştiriyor. Farklı şeyler ekliyor, çıkarıyor, formülü güncelliyor ki enflasyon e farklı hesaplanabilsin.

35:29Dolayısıyla bunun sabit evrensel bir formülü olmadığı için bu enflasyon hesaplamaları merkez bankaları tarafından veya o ülkenin enflasyonu hesaplayan kurumu tarafından güncellenebiliyor.

35:40Amerika'da da biz CPI endeks yani işte CPI demek enflasyon demek Amerika'da yani customer price index. eee bu CBI endeksin 80'lerden sonra değiştiğini görüyoruz ve bu şekilde şu an Amerika'da enflasyon düşük gözüküyor. Şu an

35:53Amerika'da %5 enflasyon varsa mesela 1980'lerden önceki hesaplamaya göre bu %5 değil %12 filan çıkabiliyor.

36:01Dolayısıyla şu an günümüzde aslında Amerika'da da görünenden fazla enflasyon var ama resmi rakamlarda düşük gözüküyor. Çünkü formülü değiştirdiler.

36:07Bu formülde nasıl mesela şeyler yaptılar? Bunu eee bahsedecek olursak mesela konut fiyatlarının satın alma fiyatları varken eskiden şimdi onu eee kiraya çevirmişler ve kirayı da işte belli başlı değişik hesaplara göre yapıyorlar. Dolayısıyla konut

36:22fiyatlarındaki balon enflasyonu o kadar artırmıyor. Eee dolayısıyla bir yerde konut almamız doğursa halbuki artırması lazım değil mi? Ama yeni formüle göre o kadar artırmıyor. Çarpanın çok daha düşük olmuş oluyor. Ya da kalite

36:32iyileşmesi işte bilgisayarın fiyatı arttı ama işte rami de arttı, diski de arttı. Dolayısıyla ben bunu enflasyon değil tam tersi fiyat ucuzlamış olarak göründü. Eskiden bilgisayar 500 dolarsa şimdi eee işte bilgisayar 1.000 dolarsa

36:44bunu enflasyon olarak görmüyor. Direkt kalitesi de arttı. Dolayısıyla kalite artışı enflasyondan saymıyor. Bu da bayağı bir düşmeye sebep oluyor. İkame etkisi denilen bir şeyi eklediler. İşte burada tüketiciler pahalı üründen ucuz

36:57ürüne geçer diyorlar. İşte et fiyatları arttı ama o zaman da tavuğa geçerler.

37:01Tavuk daha ucuz olduğu için normalde et fiyatları %100 arttıysa işte tavukta %10 arttıysa sallıyorum insanlar %10'a geçeceği için enflasyon eee işte %100 %10 normalde %80 eee civarı bir şey çıkmasını bekliyoruz belki değil mi?

37:14Öyle çıkmıyor. Eee %20 filan çıkıyor.

37:17Çünkü diyor ki insanlar tavuğa geçer.

37:18Ben en iyisi tavuğunkini enflasyon sepetine ekleyeyim. Bu tarz şeylerle, bazı alengeli yollarla Amerika'da CPI enflasyon hesaplama yöntemini de değiştirdikleri için enflasyon artık düşük çıkıyor. Eskiden işte aritmetik ortalama alıyorlardı. Şimdi geometrik

37:33ortalama alıyorlar. E geometrik ortalama alınca ne oluyor? Bir miktar daha birkaç puan daha düşürmüş oluyor derken yani şu an Amerika'da enflasyon %5 ise aslında gerçekte %12 15 civarlarında. Eee bunun da bilincinde olmamız önemli. Bunu niye

37:48yapıyorlar? Çünkü birçok ekonomik parametreye, birçok ekonomik denge, makroekonomik dengeler. Bu enflasyondur, faizdir. Zaten konuşan başka konu yok.

37:56İşsizliktir. Bunların açıklanmasına göre tüm piyasalar, tüm hareketlilik bunlara göre oluyor. Dolayıs düşük enflasyon gösterirseniz aslında sizin ülkeniz için ve dolar için çok daha iyi bir şey anlamına gelmiş oluyor bu. Ve burada bir

38:10sahtekarlık söz konusu. Bu arada demin bir de şeyden bahsetmiştik. Merkez bankalar %2 enflasyon hedefler diye.

38:17Bunu niye yapmak istiyorlar? Çünkü aslında reelde ücretleri azaltmak eee daha kolay eee olmuş oluyor. Çünkü işçilerin ücretlerini reel olarak düşebiliyorsunuz zam yapmayarak. Yani bu ne demek? Nominal diye bir şey var.

38:28Nominal ne demek? Ben şu an 100 lira alıyorsam işte gelecek yılda maaşım 150 lira olduysa 50 lira nominal bir artış olmuş. Yani hiçbir şeyde enflasyondan falan arınmış halde bakacaksınız. Direkt değere bakacaksınız. 100 150 50 lira

38:41nominal değerim var. Ama halbuki enflasyon eee %100 ise ben zarardayım değil mi? Reel olarak normalde ben 200 lira alsaydım anca geçen senenin 100 lirasına bu eşit. Çünkü %100 enflasyon var. Her şey iki katına çıkmıştım

38:56fiyatta. Benim maaşım da ik katına çıkacak ki benim maaşım sabit kalsın.

38:59Hiç zam almayayım. Yani zamsız olmuş olsun. 200 lira verirse bu sene bana zamsız devam etmiş oluyorum hayatıma.

39:05Çünkü her şeyin fiyatı 2 katı. Enflasyon %100. Ama bana bu sene 150 lira verdi sözde %50 zam yaptığını söylüyor. Ama enflasyon %100. O zaman benim aslında maaşım erimiş oldu. Türkiye'de de zaten yaşanılan şey bu. Dolayısıyla işçilerin

39:19reel ücretlerinin nominal değil reel ücretlerinin düşürmeye yarayan bir araç olarak da kullanılıyor bu enflasyon ortam. Merkez bankaları da bunu istiyor.

39:27Çünkü bazen işlerin ücretlerini azaltmanız gereken durumlar olabiliyor.

39:30Dolayısıyla diyor ki enflasyon olursa ben işçilere işte eee zam yapmış gibi gözüktüim ama reel bırak aslında onun ücretini azaltmış olurum diyor. Burada da böyle bir aslında kandırmacı durum söz konusu. Şimdi burada bazı grafikler

39:44göstereceğim. Eee, birinci grafik 1970'te belirde Los Newton şok olduğunu aslında doların arkasında altın bağının kesildiğini artık itibari olarak teorik olarak sınırsız havadan para basılabildiğini söylemiştik. Şimdi burada ki grafik aslında şunu

39:58gösteriyor. Productivity yani üretimi eee ve compensation yani aslında bedel eee demek oluyor. Zaten aşağıdaki notta şey demiş. compensation includes wages and benefits of production and non supervisory works. Yani işçi maaşları

40:10gibi düşünebiliriz bunu aslında.

40:13Dolayısıyla burada bakıyoruz işçi maaşlarıyla üretim paralel bir şekilde gidiyor. Yani üretim arttıkça işte işçinin maaşları da artıyor filan. Orada bir denge söz konusu. Bir birliktelik, bir paralellik söz konusu. 1971'de

40:24aslında doların altında bağ kesildikten sonra yani sınırsız bir şekilde dolar artık basılabildikten sonra bakıyoruz üretim artmaya devam ediyor. Aynı şekilde lineer. Ama işçi maaşlarının bu şekilde artık neredeyse sabite eee

40:38dayandığını görüyoruz. Bu aslında enflasyon. Siz parayı basıyorsunuz artık sınırımsız bir şekilde para basıyorsunuz. Enflasyonu hayvan gibi artırıyorsunuz ama işçi maaşlarını, mominazlarını yapıyorsunuz ama reelde düşürüyorsunuz. Veya işte enflasyon

40:49hesabınızı değiştirdiniz. 1980'den sonra normalde %20 enflasyon var ama sizin hesabınıza göre %10. İşçeye diyorsunuz ki %10 ben sana zam yaptım. Yani maaşın aslında değişmemiş olacak. Halbuki %10 reelde parasız değer kaybediyor. Bu

41:02şekilde yapa yapa yapa yapa aslında gerçek üretim ve işçi maaşları arasındaki fark neredeyse iki katına kadar gelmiş durumda. Şimdi diğer bir grafiğe baktığımız zaman da GDP yani ülke yurtçi kaysa safi milazla yani

41:16ülkede üretilen mal hizmet miktarı toplam bir yılda. Real wages dediği ücretler aslında. Buradaki e grafiğe baktığımız zaman da yine 1970'te bir şeyler oluyor. Şimdi bunlar ne demek?

41:27Eee gerçek eee bir ülkede GDP denilen bir yılda üretilen malz hizmet miktarı diye söyleyebiliriz. Şimdi gerçek GDP eee bu FTE dediği full time equivalent

41:40workers. Yani ben burada şu demek eee bu işi yapmak için gereken tam zamanlı işçi sayısı gibi bir eee anlam ifade ediyor.

41:49Eee burada da şunlarda e average real wage yani ortalama işçi eee maaşı. E bu da average real wage. CPI dediği de işte customer price index yani enflasyona e göre eee ortalama işçi maaşı. Bu da real

42:04median weekly earnings of full time worker CPI. Yani burada gerçek medyanı eee haftalık kazancı tam zamanda işçilerin haftalık kazancının gerçek medyan için bunların hepsi birbiriyle paralel paralel gidiyormuş. 70'ten sonra

42:17biz bir bakıyoruz ki eee GDP artıyor aynı yukarıdaki grafikteki gibi ama gerçek işçi maaşları neredeyse sabit kalmaya devam ediyor. E çünkü enflasyona işçi maaşları ezdirilmiş oluyor. Burada temel teori bu zaten. Enflasyonu

42:31artırayım, hesabını küçük yapayım eee böylece iççi maaşları rede düşürebilirim gibi bir modern ekonominin bize attığı bir kazık söz konusu. Aslında burada bir ilüzyon söz konusu. Çünkü neden? Havadan para basmak istiyorlar. Zaten adamların

42:45olayı ne? Havadan ben para basayım.

42:47Faizliyle geri bana ödendiği zaman ben yüksek miktarda para kazanacağım. İlk videolara gelecek olursak bankalar nasıl çalışır, Merkez Bankası nasıl çalışır, para nasıl yaratılır videolarında bunları detaylı anlatmıştık zaten. Benim

42:57amacım temelde eee düşük faizli de olsa bir şekilde parayı vermek ve faizliyle almak. Ben bu şekilde banka olarak eee paranın sahibi olarak her türlü karımı etmiş olacağım. Karşıın aslında ne yaptığıyla çok eee ilgilenmemiş

43:12oluyorum. Dolayısıyla ben düşük faizli de olsa parayı artırmış oluyorum.

43:15Piyasadaki para miktarını artırmış oluyorum düşük faizli yaparak o para geri bana eee ödendiği zaman ben zaten mal varlığımı arttırmış oluyorum. Bu düş faizde yaptığım zaman ne olacak? İşte işsizlik az olacak. Ekonomi daha stabil

43:28eee görünecek. Eee bu şekilde bankanın para verme işahı daha da artacak. Çünkü piyasa pozitif bir havaya e bürünmüş olacak. Dolayısıyla krediye boğuracaklar piyasayı. Para arzı artmış olacak. para arzı artınca da aslında eee tekrar bu

43:43sefer eee fiyatlar artmaya başlayacak.

43:45Enflasyona sebep olacak böyle bir döngü.

43:49Peki eee İslami ekonomide bu nasıl olacaktı? Şöyle olacaktı. Düşük işsizlik olan bir dönem düşünelim. Düşük işsizlik olduğu zaman şirketlerin karları eee artmış olacak. Çünkü neden? Eee işsizlik

44:02düşük. Piyasada olumlu bir hava var.

44:04İnsanlar eee artık cebinde parası var.

44:06İşsizlik az olduğu için ürün alacaklar.

44:09Bu da şirketlerin kararını artırmış olacak. Eee, peki şirketlerin karı arttığı zaman, şirketlerin malıkları arttığı zaman ne olacak? Zekat yükümlülüğü de yani %2,5 eee, artmış oluyor. Bir de İslami sistemde faiz yok.

44:21Dolayısıyla kar zarar ortaklığı var. O şirkete birileri kar, zarar ortaklığıyla ortak. Vatandaşlar veya yatırımcılar.

44:27Şirket kar ettiği zaman bu kar aslında doğrudan sadece şirket tarafından elde edilmemiş oluyor. Aynı zamanda kar zarar ortaklığındaki yatırımcıları da buradan pay alıyor. Dolayısıyla İslami sistemde faiz olmadığı için kar zarar ortaklığı

44:38olduğu için çok yüksek kar edilen ortamda sadece kapitalist yani fabrikatör veya üretici değil ona gelen yatırımcılar da pay almış oluyor.

44:46Dolayısıyla bu zenginlik tabana yayılmış oluyor. İslami zaten eee sistemin en önemli güzelliklerinden, özelliklerinden bir tanesi bu. Faiz yok. Bir de zekat var. zekat yükümlülüğü de artmış oluyor.

44:56Zekat şirket kar ederse, büyürse, varlıklarını artırırsa zekat miktarı da artacak. Zekat artınca ne olacak? E piyasadaki fakir fukara da bu şirketin büyümesinden faydalanacak, nemalanacak.

45:08Dolayısıyla İslami sisteminde bu tarz bir şey soruna dönüşmüyor. Kapitalist sistemde soruna dönüşmüş oluyor. Çünkü şirket faiş karını artırdığı zaman orada hepsi kendine kaldığı için ve zekat olmadığı vergi olduğu için zekatla

45:20verginin farklarını da zaten inceleyeceğiz. birbirinin tam tersidir normalde.

45:24Burada e para tabana yayılamamış oluyor ama İslam sistemde para şart tabana yayılmış oluyor. Dolayısıyla zenginden fakire doğru böyle bir smooth bir eee paranın yayıldığını görebiliyoruz.

45:35Dolayısıyla işçilerin gerçek manada alım gücü artıyor. Şirketler kar ettikçe normaldeki sistemler ne şirkete kar edince işçi şirketler kar edince piyasa iyi gözüküyordu. İşte bankalar faiz düşüyordu. Faiz düşürünce şirketler daha

45:45fazla kredi alarak daha fazla dengel oluyorlardı. Ama burada eee enflasyonu artırdığı için işçilerin maaşı reelde daha düşmüş oluyor. Yani bu kötü bir şey normal günümüzdeki ekonomik sistemde.

45:55Ama İslami ekonomide şirketlerin kar etmesi, onu kar zarar ortaklığıyla yayması, zekatla etrafa yaymasından dolayı aslında olumlu bir şekle dönüşmüş oluyor. Aradaki fark bu olmuş oluyor aslında. Dolayısıyla eee burada işte kar

46:08ettikten sonra eee işçiler de kar edeceğinden dolayı işçilerin böyle aşırı bir eee bize maaş ver, bize fazla daha fazla ücret isteriz gibi bir ücret artış baskısı olmamış oluyor. Bu da piyasayı

46:21her zaman dengede tutmuş oluyor. İslami ekonominin aslında güzelliği burada.

46:26Daha sonra mesela işte petrol fiyatları arttı. O yüzden enflasyon oldu gibi bir görüş olduğundan bahsetmiştik. Aslında eee öyle olmuyor. Dolar basıldığı için ve piyasada petro dolar dengesi olduğu için uluslararası sistemde

46:40alışverişler, ülkelerarası alışverişler ve petrol sadece dolarla alınıp satılabildiği için başka bir şeyle alınıp satılamadığından dolayı biz dolar bastığımız zaman petrolün fiyatı da artmış oluyor. Dolayısıyla sen dolar

46:53bastığın için petrolün fiyatı artmış oluyor. Petrolün fiyatı artmış olduğu için enflasyon olmuş oluyor. Dolayısıyla sen dolar basmış olduğun için aslında enflasyonu artırmış oluyorsun. Doların fiyatı arttığı için değil. Sade para

47:03sisteminde değiliz ve petrol sadece dolarla alınıp satılabiliyor. E sen doları arttırırsan petrolün fiyatı da artacaktır tabii ki. Çünkü dolar miktarını arttırıyorsun pızdaki petrol miktarı aynı olanda artmıyor. O zaman sen e enflasyona sebep olmuş oluyorsun.

47:18Veya işte eee düşük faizli ortamlarda işte krediyle para yaratıldığını söylemiştik. Çok fazla para yaratılıyor.

47:23Yani bir sürü kolay bir sürü krediler çekiliyor. E bu krediler nereye gidiyor?

47:27İşte MT'lara spekülasyon MTIA borsalarına gidiyor. Bu sefer de petrol vadeli işlemlerine gidiyor bu para. O zaman da orada patlıyor. Dolayısıyla petrol fiyatları orada da spekülasyona uğramış oluyor. Yani sistemin genelinde bir

47:40problem var. Ben düşük faizde para veriyorum adama. Adam gidip petrol vadeli işlendiğinde oynuyor bu parayı.

47:45Ben halbuki o fabrika yapmasını istemiştim veya talep eee yapmasını istemiştim. Tüketici olarak veya üretici olarak da üretmesini istemiştim. Bu ne yaptı? petrol vadeli borsalarını karıştırmış oldu. E sistemin kendisi

47:58böyle bir problemli haldeyken suçu petrolün fiyatları arttığı için enflasyon var normalde o olmaz. Hayır.

48:05Sistem havadan para yaratabildiği için ve bu para böyle fiktif piyasalara vadeli işlem vadeli işlem mesela borsa gücümuza gidin yemin her bir adımında problem var. Problemle problemli büyüte büyüte büyüte büyüte enflasyona sebep olmuş olsun. Bir

48:18havadan para basmış oldum iki vadeli işlem yapmış olduğum bunların hepsi hiçbiri helal değil. Hiçbir caiz değil.

48:23İslam sisteminde olan hiçbiri yok.

48:25Dolayısıyla problemi oluşturan şeyler bunlar aslında. Bunu görmemiz lazım.

48:29Yani işte eee teorilerine sürekli yeni şeyler eklemeye çalışıyorlar bu yüzden dolayı. Çünkü faizli sistemdeler. E fiktif işlemlere izin veriyorlar. Vadeli işlemlere izin veriyorlar. Havadan para yaratıyorlar ve böyle bir sistemin de

48:40doğru olduğunu düşünüp bunun kontrol edilebilir olduğunu da düşünüyorlar.

48:43İşte Pilip sevgisi bahsettik. staklasyon aynı anda hem işsizlik hem de yüksek enflasyon olamaz dediler. Oldu. Ondan sonra a biz beklentileri işin içine katmamışız aslında. İşte eee işsizlik artı beklentiler enflasyonla doğru

48:56orantılı diyorlar. E sonra o da olmayınca 2008'de ha bu sefer biz aa biz e hep gerçek piyasaya bakmışız. Borsa piyasalarına bakmamışız. A onlarını da eklememiz lazım falan filan. Yani nereye kadar gidecek bu? Sürekli yeni bir yeni

49:09bir kriz çıktığında da pilip seyir yine şeyecekler. Ha biz 1000 parametreli modelimizde şunu da unutmuşuz. Onu da ekleyelim. bari filan ya bu böyle gitmez. Yani sen burada bahane uyduruyorsun az. Yaptığın tek şey bahane uydurmak. Eee havadan para bastığını bir

49:22şekilde makyajlamak için onu güzel göstermek için ya bu aslında enflasyona sebep olmaz da o zaten mala hizmete gidiyor da biz şu parametreyi sadece unutmuşuz da falan diyerekten ortama bir makyaj yapmaya çalışıyorsun. Dünyanın

49:321970'ten beri 71'den beri dünyadaki ilk gelir adaletsizliğinin olduğu grafik ortada. Afrika'daki aşın olduğu şey ortada. Dünyada zenginliğin fakirden zengine seret transferi olduğu tüm grafiklerde, makroekonomik istatistiklerde ortada. Sen hala

49:47diyorsun ki yok bu enflasyona sebep olmaz. Yok havadan para basmanınla enflasyonun bilgisi yok. Yani gerçekçi değil. Ha işte diyorlar ki 2007'ye kadar pilip seyrisi çalıştı falan filan. İşte istatistiklere bakıyoruz. İşte resesyon

49:59azaldı. İşte enflasyon eee böyle volatalitesi yani oynaklığı düştü.

50:03İşsizlik dalgalanması azaldı. Filip eğris eğrimiz çalışıyor. Bak biz Filip evrisine göre faizleri falan ayarladık.

50:08güzel çalışıyor diyor ama diğer faktörleri eee görmezden geliyor. Mesela bir kere eee bizim tam bu pilip seyirsinde çalışıyor dediğimiz dönemde bir kere Çin diye bir gerçekliğimiz var.

50:18Çin'in tam yükselme dönemleri, üretim olma dönemleri. Bir kere Çin dünyada fiyatları düşürdü. Dolayısıyla eee bir üretim arz meydana getirdi. Tüm dünyada ama tüm dünyada arzı artırdı adam.

50:28Dolayısıyla sen burada eee tüm dünyada kullanılan doları artırdığın zaman arzla birlikte aynı anda arttığı için enflasyona daha az sebep olmuş oldu. Sen Çin'i görmeyip diyorsun ki ha bizim işte teorilerimizden dolayı biz parayı

50:41artırdık o yüzden enflasyon olmay diyorsun. Hayır. Dolar bir kere tüm dünyanın para birimi. Doları sadece Amerika için ülke içinde düşünmemek lazım. Dünya çapında bir para birimi.

50:50Sen doları bastın bastın bastın ama karşıda bir tane sürpriz oyuncu Çin'de arıza artırdı. arzı artırdığı için sen paran aslında arıza gitmiş oldu. BV e dolayısıyla burada bu denge söz konusu oldu. Enflasyon o yüzden atladı. Bunu

51:03dile getirmen lazım ama bu her zaman olmayacak. Çünkü Çin artık belli bir arz limitine geldi. Artık daha fazla artmayacak. Eee dolayısıyla sen para basmaya ama devam ediyorsun. Onu durdurmuyorsun. Durdurmayınca ne olacak?

51:13Enfon şişmeye devam edecek. Bunun hiçbir kaçar yolu yok. Yani çim faktörünü gözetmeden bunu söylersen yok bizim sistemimiz çalıştı vesaire dersin. Sonra teknoloji maliyeti, teknoloji değeri ya sen eskiden bir birim malı üretirken bir

51:27birim efor sarf sarf ediyordun ama 2000'lerden sonra teknoloji çok hızlı geliştiği için artık bir birim mal üretirken 05 birim efor sarf ediyorsun.

51:34Dolayısıyla bir adam şimdi iki kat mal üretebiliyor. Yani dünyada üretim hızı çok ciddi manada arttı. Bu teknolojiyle, makineleşmeyle birlikte, bilgisayarlarla birlikte, çiplerle birlikte. Dolayısıyla bunu da hesaba katmıyorsun. Diyorsun ki

51:46bilim serisi çalıştı. Biz hayvan gibi para bastık ama enflasyon olmadı. Yani neden? Çünkü sen aslında e daha verimli iş yapmaya başladın. Bir günde iki katı daha fazla mal üretebilmeye başladım.

51:57Arıza artırabildim. Dolayısıyla dolayısıyla artırdığım para arıza da bir nevi dengeye ulaşabildi. O yüzden enflasyon olmadı. Ama günümüzde de artık bunun bir limitine neredeyse ulaşmış durumda. O zaman yine aynı şey olacak.

52:08Yani sen bunları görmezden gelerekten bunu kendi formülüne, kendi ideolojine eee atfediyorsun. Diyorsun ki bizim ideoloğimizde bak film seyrimizde çalışıyor. Biz faizle enflasyon bak bunları ayarlayınca mis gibi sistem olur

52:20enflasyon olmaz diyorsun. Hayır sebep o değil. Sebep benim dediğim Çin teknoloji bunlarla alakalı durum ve bunlar akut o döneme özel bir şey artık olmayacak.

52:30Senin sisteminle, senin teorinle alakalı bir şey değil. Yani şimdi eee İslami ekonomide peki resesyonda eee ne olmuş olacak? Yani dayanmada ne olmuş olacak?

52:39Resesyon eee ne demek? piyasanın durgunlaşması demek oluyor. Piyasa eee durgunlaşınca aslında ne olmuş olacak?

52:45Sabit bir ekonomide olduğumuz için fiyatlar düşecek. Çünkü talep olmayınca insanları daha ucuza satmaya başlayacaklar. Alım gücü artacak. Alım gücü artınca da tasarrufta olan şeyler insanlar diyecekler ki a ya ucuzlamış bari alayım. Tiber onu dengelemeye

52:59başlayacağız.

53:00Tüketim artmış olacak. Karlılık biraz düşmüş olacak ucuza sattığı için ama eee bu da verimsiz firmaların elenmesine yol açacak. de kar zarar ortaklığı olduğu için burada faiz sistem olmadığı için eee buradaki eee verimsiz firmaların

53:13batması şeye sebep olmayacak. Yani tabana yayılacağı için böyle eee etkisi böyle bir eee büyük bir şok şeklinde olmayacak. İslam sistemin özelliği bu.

53:22Kar da böyle yayılıyor, yumuşak bir geçiş oluyor. Zarar da böyle yayılıyor, yumuşak bir geçiş olmuş oluyor.

53:27Dolayısıyla belli bir lokal bölgede patlamaya sebep olmuyor. Günüzdeki faizin sistemde kar da belli bir noktada patlıyor. Aşırı zenginliğe zarar da belli bir noktanın aşırı dibe yok olmasının çökmese sebep oluyor. Sen ekonomik kar zarak olduğu için böyle

53:40genele yayılıyor. Aynı basınç alanı gibi eee düşünebiliriz.

53:45yüzey alanını artırdığımız için sorun olmadan eee kötü bölgelerden geçebilmemizi sağlıyor. Fizik kuralı yani fizik bilenler ne demek istediğimi anlayacaktır. Dolayısıyla resesyon döneminde de eee kaynaklar verimli alanlara kayacağı için eee doğar

54:00toparlanma oluyor. Ha fiyat sisteminde yani sınırsız para sisteminde nasıl oluyor? Merkez Bankası resonyon döneminde hemen müdahale ediyor, faizleri düşürüyor. Para basımını artırıyor. Dolayısıyla kolay kredi çekebiliyor ki piyasa canlansın diye

54:11bunu yapıyor. Değil mi? Normalde eee bu sefer ne oluyor? Ben zombi bir firmaydım. Yani ne demek neredeyse batacaktım veya zaten çok doğru bir iş yapmıyordum. A hazırlık kredi imkanım geldi ucuza. Hemen yaşamaya devam ediyorum. Yani zombi firma ne batma

54:26gerek batması gereken bir firma verimli olmayan bir firma yaşamaya devam ediyor.

54:30Yani sen zorla o adamı yaşatmış oluyorsun. Ama bu yaşattığın adam aslında herhangi bir mal hizmet üretmiyor zaten. Sen bu adamı yapay bir şekilde makineye bağlı bir şekilde yaşatıyorsun para bastığı için. Ama sen parayı bastın. Bu adam eee zombi firma

54:44olduğu için üretimini o oranı da artırmadı. Çok az artırabiliyor veya neredeyse üretim etkisi yok bu adamın. O zaman ne olacak? Direkt enflasyona sebep olacak. Yani günümüzdeki aslında eee itibari paranın öngörmediği eee ya da

54:57bilerek yaptığı eee sorunlardan bir tanesi bu. Dolayısıyla kaynak tahsisin bozulmuş oluyor. Dolayısıyla sürekli müdahale ediyorsun. Mesela diyorsun ki ha öyle oldum faizini bir sefer düşüreyim. Tekrar şöyle faiz artırayım.

55:09Sonra ama şuradan şöyle bir sadece konutta artırayım. Sadece bilmem gıdada şöyle bir şey yapayım. Vergiyi burada bu sefer sıkmaya çalışayım falan filan.

55:17Saçmalayıp duruyorsun ama hiçbir şekilde düzeltemiyorsun. Çünkü baştan gömleğin düğmesi yanlış ilgilenmiş durumda.

55:24Devamı yine yanlış olacak. Çünkü genel ekonomik sistemin hepsinde hata var.

55:29Senin kullandığın araçların hepsi birbirinden sorunlu araç. sorunlar, badeni işlemler sorunlar ya hepsi birbirinden beter araçlarda sen çözüm bulmaya çalışıyorsun. Olmaz o şekilde.

55:40Şimdi işte bir takım vardı diyor ki talep bazlı enflasyonun olduğunu söylüyorlar. İşte insanlar çok fazla harcama yapadığı için enflasyon artıyor diyorlar. Niye? Hani bir şey eee talep artarsa fiyat artacağı için dolayısıyla

55:52fiyatlar artacaktır. Enflasyon artacaktır diyor. Halbuki gerçek bu değil. Yani insanlar niye talep ediyor?

55:57E çünkü para basılıyor. Yani ucuz kredide para var. İnsanlar alıp onu harcıyor. O yüzden yani böyle düşünmemiz lazım. Talep senin para yaratmanla alakalı bir mevzu. E dolayısıyla sen onu çok para yarattığın için eee talebi

56:10şişirmiş oluyorsun. Ama bazen de işte diyorsun ki para yaratayım ki talep arttım. O zaman da artmıyor. Yani tam eee talebin artması gereken yerde artmıyor. Artmaması gereken yerde de artıyor. Çünkü insan irrasyonel. Hem insanın beklentilerini, insanın

56:24dünyasını, doğasını, çevredeki ekonomik ilişkileri de hepsini böyle modelleyemezsin. Bu matematik sistemine sığmaz. Zaten bu e rasyonel olsaydı matematik hesaplayabilin irrasyonel farklı farklı sebeplere dayalı insanlar

56:37eee talep yönelimleri bambaşka olabiliyor. Bunu böyle yönetemezsin. Ama İslam sistemde bunu yönetmene gerek yok zaten. Çünkü İslam kendi içinde bir dengeye sahip olmuş oluyor. İşte bankalar ucuz kredi veriyor. Talep patlaması yaşanıyor. Ben normalde

56:51almayacağım bir şey durduk yere piyasada para arttığı için kolay krediye erişimim olduğu için kredi kartımda çok ucuz faiz olduğu için satın alıyorum. Normalde almayacağım bir şey. E normalde de üretilmeyecek bir şey. Yani yapay bir

57:01piyasa oluşturmuş oluyorsunuz. Orada da üretici antalet var bari ben de bu işe gireyim diyor. Normalde üretmeyeceği bir şey. Yani piyasanın doğal dengesini sen bozmuş oluyorsun, müdahale ediyorsun.

57:11Doğalda belli mallar istenir. Belli zamanlarda belli mallar üretilir. Bir dengesi vardır bunun. Sen faiz düşürerek insanların cebine para verecek bir şekilde yapay bir şeyler oluşturuyorsun.

57:22Yapay oluşturduğun zaman da bu sistem eee bozulmuş oluyor. Normalde almayacağım şeyi alıyorum. O normalde üretmeyeceği şeyi üretiyor. Güzel bir günlük gülistanlık küçük güneş açıyor ama sonra kara bulutlar tekrar geliyor

57:32ve güneşi kapatıyor. Ve ben durduk yere a ben bir şey üretmiyordum zaten deyip ben batıyorum getici olarak. Ya bu ben ihtiyacım yoktu. Şimdi duruk yere bunun faiz borcunu ödüyorum diyorum ben batıyorum. İki taraf da mahvoluyor

57:44gidiyor. Tek kazanan kişi var o da bankalar. Çünkü bankalar her türlü para yaratmış oldu. Birlik kasasını doldurmuş oldu. Y bu sistemin olayı bu.

57:52Dolayısıyla burada eee biz talebi faizle yönetemeyiz. Yani bunu anlamamız lazım. Bu e fşer denkleminde e İslam'da para sabit m sabit yani altın para örneğin altın zaten miktarı sabit

58:06değişiyor. Eee altınlar yeni altın kazıtıyor ama o nüfus doğru orantılı olarak gittiği için eee altın miktarı sağ tapı V'yi kontrol edebiliyorum. Yani paranın hızını kontrol edebiliyorum. Onu da demin bahsettiğim gibi zekat ve

58:18yasarıyla kontrol eee edebiliyorum.

58:22Dolayısıyla İslam'da da fiktif şeyler yasak olduğu için işte böyle gerçek mal ve hizmete dayalı olmayan her şey yasaktır. İşte böyle borsa vadeli işlem, kaldıraçlı işlemler, bilmem eee garip eee gerçek mal hizmet olmayan fik

58:35işlemler eee iddialar, bahisler, kumar bunlar hepsi yasak olduğu için bir kere para gerçekten malla hizmete gidecek.

58:41%100 yani diğer şeyler yasak ve caiz değil. O yüzden %100 gerçek mal ve hizmete gidecek. Ben burada faizken yasayla da velocityyi ayarlarsam eee ortadaki P'yi yani price'ı yani enflasyonu aslında kontrol altında tutabilirim çok

58:55kolay bir şekilde. İslam sistemde bu kadar basit ve sade. Aslında işlerin karmaşıklaşmasının sebebi her türlü faizli, kumarlı eee kaldırı açılı vesaire işlemlerin yapılabiliyor olması ve havadan para yaratılabiliyor olması

59:09ve bu ilüzyonun olması lazım. Normalde günümüzdeki sistemde ne oluyor?

59:13Resesonda daralmada işte faizi düşürüyorlar. eee, borçlanma ucuz işte ben, eee, şeyi V'yi, velosipyi artırabilirim diye düşünüyor. Ama ne oluyor? E, banka da faizli krediyi verirken Fakire'e vermiyor ki yine yine

59:26zemine veriyor. Yani zengini daha fazla zenginleştirmiş oluyorsun resesyonda ve gelir adaletsizliğini sen burada artırmış oluyorsun. Fakir bu sefer fakirin geliri daha da azalmış oluyor.

59:35Daralmada da azalıyor, genişlemede de azalıyor. Fakir her zaman burada kaybeden oluyor sistemde. Çünkü banka krediyi garanti bir şekilde veriyor.

59:43Karanın üretim biçimi yanlış burada.

59:44Yani İslami sistemdeyse eee öyle olmuyor. Resesyon döneminde demin bahsettiğim gibi zekat artacağı için eee Fakire'e transfer oluyor. Ve Fakir de eee biz bir önceki videoda anlatmıştık faiz videosunda. Fakir'in harcama

59:59hızıyla zengin harcaması aynı değil.

1:00:00Fakir'in çok fazla ihtiyacı olduğu için parayı hemen harcıyor. Dolayısıyla Velüt hızı çok hızlı artırmış oluyor. Ben zekat artırırsam fakire parayı verirsem V'yi çok hızlı artırabileceğim. Faiz gibi değil. Burada garanti bir şey söz

1:00:11konusun yani. Çünkü fakir çok hızlı harcayacak parayı. Bir süre ihtiyacı var. hemen bir sürü şey almak zorum. Bir çevresi de fakirden zengine doğru gideceği için e piyasada para hazır artmış oluyorum zekat. Çok basit denklem

1:00:21aslında. İslami denklem çok basit.

1:00:23Dolayısıyla borç yükü genel olarak tabda azalmış oluyor. Eee zengin yoksul dengesi de gözetilmiş oluyor. Adaletli bir sistem eee olmuş oluyor. Mesela işte Covid gibi şoklarda eee borç krizi

1:00:36olmuyor. Mesela fiyat para yani sınırsız parada günümüzdeki ekonomide ne oluyor?

1:00:41E bolca para bastılar. Merkez bankaları veya tüm dünyadaki merkez bankaları Covid döneminde hayvan gibi ya çok fazla devasa para bastılar. Yani para arzında M2 arzı artı çok ciddi miktarda artmış oldu. Ama bu aynı zamanda borç kredine

1:00:53sebep oluyor. Özellikle fakir kesim için. Neden? Çünkü bunlar faizli borç.

1:00:57Ben bunu veriyorsan krediyi veriyorsun ama eee az faizli de olsa faizli bir şekilde krediyi vermiş oluyorsun. Eee dolayısıyla burada borç yükünü artırmış oluyorsun parayı artırarak. Ama İslam'da faiz yasak olduğu için, kar zarar

1:01:07ortaklığı olduğu için ve para sabit olduğu için bu tarz şoklarda eee hep beraber yap zarar ediyoruz. Ama belli bir kesimde borç yükü olmamış oluyor.

1:01:18Sadece fakirlerde borç yükü olmuyor ya da sadece zenginlerde olmuş oluyor.

1:01:21Genel e kar zararı ortaklığında dengeli bir şekilde ilerlemiş oluyor. Zaten Covid nedir? Zor bir dönem geçirilecek ülkece bu geçirilecek. Herkese bu yayılmış oluyor. Dolayısıyla eşit şekilde geçirebilmiş oluyoruz. Herhangi

1:01:32bir yerde kriz çıkmamış oluyor.

1:01:34Ürettiğimiz şeyimiz yavaşlamış oluyor.

1:01:35Yavaş bir dönem sonra tekrar yükselecek.

1:01:38Çünkü faiz yok. Garanti bir şey yok.

1:01:41Çağara da ortak oluyoruz. Zarara da ortak oluyoruz. Ve gerçek mal hizmetlerden oluşan bir ekonomimiz var.

1:01:46Sadece diğer işlemler yok. Bu yüzden çok daha uygun ve bu tarz şoklara çok daha direnişli bir ekonomi olmuş oluyor. Ya işte faiz tartışması. Bir önceki videoda girmiştik ama burada da yine bir daha bilmemiz gerekecek. Şimdi faizi ne diye

1:01:59savunuyorlar? Ya işte faiz e zaman değeridir. Yani ben şu anda eee 1.000 liram var. 1.000 liramı harcamak yerine sana veriyorum. E sen bunu bana bir yıl sonra ödeyeceksin. Bunun bir zaman değeri var. Yani ben kendini de harcayabilirdim. Oy sana verdiğim için

1:02:12onu 11.100 lira olarak geri isterim. Bu benim hakkımdır. Yani benim olan bu şu an ben harcayacağımı sana veriyorum diyorum. Ben de diyorum ki haca verme.

1:02:20Ya madem senin için o 1000 lira şu an 1100 lira yapabileceğine inanıyorsun o parayı bir yıl içerisinde kendine güveniyorsun. Verme borç.

1:02:30Niye veriyorsun ki? Manyak mısın yani?

1:02:32Eee, git kendin değerlendir bu borcu, bu parayı. Ve madem kendin değerlendir parayı, e, sabit parada olduğumuzu düşünelim. Altın paran olduğu zaman da düşünelim. Harcama, koy oraya, bekle. E niye veriyorsun? Vermek zorunda

1:02:44değilsin. Artırmak istiyorsun. Artırmak istiyorsan da 100 lir da ek talebi ediyorsan da kendin madem bu konuda kendine güveniyorsun, kendin yap diyorum. Ya da hiç harcama diyorum.

1:02:53İkisine de gelmiyor. Garanti bir şekilde ben illa ondan 100 lira alacağım. Yani burada kendiyle çalışmış oluyor aslında zaman değeri konusunda. Sanki bir fedakarlık yapıyormuş gibi filan yapma.

1:03:02Kimse senden fedakarlık istemiyor.

1:03:03Zorunda değilsin yani. Borç vermek falan böyle devlet mecbur vereceksin falan diye kafana silah falan dayanmıyor kimse. Kendi rızanla yapıyorsun. Yapma.

1:03:11Ha yapıyorsan demek ki bu senin için avantajlı bir şey olduğu için yapıyorsun. O zaman buna yok zaman değeridir. Yok bu benim hakkımdır falan demi lüksün söz konusu değil.

1:03:21Dolayısıyla bunu bir kar zarar ortaklığı içerisinde değerlendirmen lazım. kesin garanti olan bir faiz şeklinde değerlendirmem doğru olmamış oluyor.

1:03:29Şimdi kaldığımız yerden devam edecek olursak burada sabit parayı da mesela sevmiyorlar. Çünkü diyorlar ki eğer para sabit olursa bu bir süre sonra deflasyona sebep olacak. Yani enflasyonun tam tersi bir durum.

1:03:43Fiyatlar düşmeye başlayacak. Yani piyasadaki para az olduğu için, sınırlı olduğu için para çok değerlenecek.

1:03:51Dolayısıyla şeylerin, malların fiyatı daha düşük olacak. Ama bunun sebebi aslında eee faiz yüzünden oluyor bu deflasyon. Çünkü sabit parada siz aynı zamanda faizli bir sistemde

1:04:04kurgularsanız biz ne demiştik? Faiz sürekli parayı kendisine doğru çeken bir mıknatıs gibidir. Dolayısıyla eğer benim piyasada 100 birim param var. Sen de faizli işlem yapıyorsan bir süre sonra piyasada 80 birim, 70 birim, 60 birim

1:04:19yani para sürekli faizli. iş yapan kişilere doğru akacak. E bu da dolayısıyla halkta daha az para olmasına sebep olacağı için, paranın sistemde azalacağı için deflasyona sebep olacaktır. Yani bunun sebebi aslında sabit para değil. Orada konulan teşhis

1:04:33yanlış. Bunun sebebi faiz olması. Yoksa faizsiz bir sistemde sabit parada deflasyon olsa bile etkisi faizli bir sistemdeki gibi böyle devasa borç krizleri, böyle batışlar halkın böyle yiyeceksiz kalması gibi sonuçlara yol

1:04:48açmaz. Çünkü faiz olmayacağından dolayı, her zarar ortaklığı olacağından dolayı bu deflasyon kısa ve geçici olacaktır.

1:04:56En azından bir borç krizi yaratmayacaktır. Dolayısıyla burada sabit para olması deflasyon olur argümanına da biz katılamıyoruz. Çünkü sabit para olacak ve kar zarar ortaklığı olacak ve faiz olmayacak. Dolayısıyla

1:05:10burada bir deflasyon olacağı zaman reel piyasadaki borçluların yükü artmamış olacak. Çünkü ortaklık var. Dolayısıyla halka yayılacağı için doğal bir dengeleme olacak. Yani bu faiz olayında mesela Aristo. Aristo diyor ki para

1:05:22sadece e takası kolaylaştırır. Kendisi mal üretemez. Yani faiz doğaya karşı gelmedi diyor. Mesela Aristo'nun kendisi felsefi açıdan faize eee karşı çıkan bir insan baktığımız zaman. Daha sonra Gesel denilen bir iktisatçı var. faizin para

1:05:36istifçiliğine teşvik olduğunu söylüyor.

1:05:40Dolayısıyla diyor ki e demorage denilen yani bir nevi para tutma vergisi aslında zekatı buluyor. Şimdi biz bunları çok iyi anlatamadığımız için batıya yani batılılar Kur'an'daki bu iktisadi terimlere hakim değiller. Dolayısıyla bu

1:05:53GESEL denilen iktisatçı kendi kendine diyor ki ya bu fail birilerinde paranın birikmesine sebep oluyor. Ben buraya para tutma vergisi koyarsam diyor yılda işte %2,5 neyse bir miktar söylüyor.

1:06:05Yani zekatı bulmuş oluyor. O zaman diyor bu parayı bu adam burada tutmayacağı için tekrar piyasaya yatırım olarak ortaklı olarak bir şekilde piyasaya parayı süreceği için piyasa daha dengeli bir şekilde ilerler diyor. Ya kendi

1:06:16kendine adam zekatı bulmuş oluyor. Aklın yolu bir aslında baktığımız zaman. Çünkü para sürekli dolaşacak. Bir yerde birikmeyecek. Bir böyle kasalarda yerlerde ken yasağı gibi de düşünebiliriz bunu. Aynı zamanda ikisini de birden içeriyor ve piyasada olacak.

1:06:30piyasada olan paraya da dönecek ve bu da aslında piyasanın rahatlamasını sağlayacak. Adamın teorisi bu aslında.

1:06:37Faiz diyor paranın dolaşım hızını düşürerek ekonomiyi sabote eder diye de bir teorisi var ve çok haklı. Yani mesela faize batılı iktisatçılardan da karşı çıkan insanlar olduğunu burada görebiliyoruz. Gesel gibi. 1930'lu yıllarda bu GESEL'in World deneyi diye

1:06:51bir deneyi var. Aslında küçük bir kasabada bir deney icra ediyor.

1:06:55Avusturya'da %1 demin bahsettiğimiz gibi para tutma cezası yani zekat. %1 oranında bir zekat belirlemiş oluyor.

1:07:03İsmine para tutma cezası diyor o tabii ki. Yani yılda bakacaksınız tuttuğunuz paranın %1'ini tekrar vergi olarak ya da işte neyse ceza olarak vermek zorundasınız. Bunu Avusturya Küçük Kasabasında deney olarak yapıyor. Acaba

1:07:14nasıl bir etkisi olacak toplumda? ve çok ciddi güzel etkileri oluyor. İşsizlik bir yanda dramatik bir şekilde düşüyor.

1:07:22Yerel ticaret çok fazla artıyor. Çünkü insanlar para biriktirmediği için ve sürekli piyasada ortaklıklar kurduğu için acayip ticarette bir artış meydana geliyor. Yani çok olumlu etkileri oluyor. Ama daha sonra Avusturya Merkez

1:07:33Bankası bu deneyi durduruyor. O çok uzun bir deney olmuyor. Birkaç yıl sanırım en fazla ilerleyebiliyor ve sonra deney durduruluyor ve sonlandırılıyor. Ama çıktıları çok pozitif ve olumlu. Deney neden durduruluyor? İşte merkez

1:07:45bankalarının aslında bu işine gelen bir durum değil. Ama biz bu GESEL'in yaptığı deneyden de anlıyoruz ki İslam'ın aslında önerdiği sistemle bu GESEL'in sistemi çok benzeşiyor ve adam kasabada uyguladığında hem işsizliğin düştüğünü

1:07:59hem ticaretin arttığını hem refahın arttığını gözlemlemiş. Ha deney diyorsak deney bilim diyorsak bilimle de bu aslında ispat edilmiş durumda. Şimdi burada tabii pek çok şey şu ana kadar anlatmış olduk. Ben bunları bir çizimde

1:08:14de tekrar eee üzerinden geçeceğiz. Yani akılda kalması için. Bazı bazı şeyler şu anda havada kalmış olabilir. Tam zihnimize yerleşmemiş olabilir ama çizim olarak gördüğümüz zaman birazdan çok daha iyi o plips eğrisi vesaire gibi

1:08:27şeylerin oturduğunu göreceğiz. Şimdilik biraz daha teoriden devam edeceğiz. Daha sonra çizim kısmına geçeceğiz. Şimdi işte ekollerden bazıları yani yine e üzerinden geçecek olursak işte eee devlet sınırsız para basabiliriz diyor.

1:08:40Daha sonra işçi para değer değersizleşecek. O zaman devlet çok para basacak diyor. Zam istiyor. Daha sonra firma maliyetim mi artık? İşçiler zam istemeye başladı deyip fiyatı artırıyor.

1:08:49Daha sonra enflasyon başlıyor.

1:08:51Dolayısıyla enflasyon psikolojik yani tamamen beklentiyle alakalı bir şey.

1:08:54Buara basacağız dediğin an beklentiler patlar. Enflasyon kontrol edilemez.

1:08:59Mesela eee bu şekilde bir ekol de var. E para basımı bir kere eşit dağıtılamaz.

1:09:04Finansal varlığı olan kazanır. Emeğ ile geçirenen kaybeder. Genelde bu böyle oluyor yani. Çünkü devlet parayı bastığı zaman böyle eşit topluma adilane bir şekilde maalesef dağılmıyor. Para zaten şu anki günümüz ekonomik sisteminde

1:09:17kredi yoluyla, borçlanma yoluyla, bankaların yaratması yoluyla basıldığı için bu bankalar da bu parayı geri borcunu ödeyebilecek zengin kesimi verdiği için paranın basımı yine zenginleri daha fazla zengin, fakirleri de daha fazla fakir olmasına sebep

1:09:32oluyor. Temel problemimiz de bu aslında bizim. Burada MMT monitary theory diye bir ekol de var. Onlar diyor ki devlet yani kendi parasını basarak aslında iflas etmez. Onlar devletin parasını e basmasında bir sorun görmüyorlar ama

1:09:46belli şartlar altında. E çünkü diyorlar ki bu arza gidecek zaten. Sen parayı bastığın zaman eğer senin arzın limitliyse o arz %70'te diyelim ki senin işte bir şeyler üretme kapasiten ülkece paraya bastığın zaman onu %100'e

1:10:00çıkarana kadar o pv = pevşir denkleminden diyor ki arzı da artıracağı için bu para enflasyona sebep olmaz diyor. Ancak realitede bu çok doğru bir eee durum değil. Eğer sen Amerika

1:10:13değilsen, para biriminde Amerikan doları değilse para basmak aslında ülkeyi kurtarmaz. Yani Türkiye için Türkiye'de TL'ye bastığı zaman çok bir bu enflasyona sebep olacaktır. Ama Amerika sen dolarsa senin para birimin tüm

1:10:27dünyada kullanıldığı için tüm dünya çok büyük bir ölçek olduğu için senin dolar, dünya parası hegomanya olduğundan dolayı sen dolar bastıkça bunun ülk etkisi çok minimumda kalacaktır. Çünkü tüm dünya senin paranı talep ediyor. Dolayısıyla

1:10:41Amerika için doğru bir seçenek olabilir ama küçük ülkeler için ya da orta düzey ülkeler için yani parası dünyada geçer akça olmayan uluslararası rezerv olmayan yani sadece Amerikan doları bu statüde zaten diğer ülkeler için bu geçerli bir

1:10:55durum değil. Yani bu noktada da dış borç, dış ticareti anlamak önemli.

1:10:59Birazdan zaten dış ticareti anlamaya çalışacağız. Günümüzdeki dünyada dış ticaret nasıldır? Onu da bir üzerinden geçeceğiz. Yine çizimlerle ve ülke bazlı değerlendirmelerle. Çünkü para dediğimiz zaman bu enflasyon, faiz, dış ticaret,

1:11:14vergi yani bunlar aslında hep birbiriyle bağlantılı terimler. Bunların her birini iyi anlamamız lazım ki total makroekonomik konsepti daha iyi bir şekilde anlayabilelim. Şimdi bu MMT ne diyor demiştik. Ya senin arzın %70 yani

1:11:28fabrika üretimlerin. Sen para basarsan diyor eee fabrika üretimlerini de artırırsın %100'e kadar ve bu aslında fisher denklemine göre enflasyona sebep olmaz diyor. Ama buna bazı eleştiriler tabii ki de getiriyoruz biz. Mesela ben

1:11:43gereksiz işçi alabilirim sırf para basıldı diye. Ben 5 işçiyle 100 araba eee üretiyorsam şimdi 5 işçi daha alırım. Örnek veriyorum yine 100 araba üretirim. Yani işçilerin verimliliği düşer. Ben tamam işsizliği belki

1:11:57azaltıyor olabilirim. Para basıldığı için daha fazla işçım ama bu üretimimin illaki artacağı anlamına gelmez. Yani işçi çalışan işçi sayısıyla üretilen mal miktarı her zaman lineer olmak zorunda değil. Dolayısıyla burada ben para

1:12:10basıldı, işçi aldım. Lineer aynı oranda da üretimim artık. Böyle olmak zorunda değil. hala aynı işçiyle işçiler performansı düşüreceğinden dolayı ay daha az üretim yapabilirim veya üretim aynı bile kalabilir. Ama ne oldu? Ben

1:12:24para basmış oldum. Para basmış olunca aslında eee talep 2x artmış oldu. Yani piyasadaki para miktarı arttı. Ama ne oldu? Ben 5 işçiyle 100 araba üretiyordum. Şimdi 10 işçiyle 100 araba üretiyorum. Piyasadaki para arttı ama

1:12:35araba sayısı aynı kaldı veya aynı oranda artamadı. Bu sefer ne olacak? Bu malın fiyatı artacak. E dolayısıyla enflasyon olacak. Yani dolayısıyla burada işçiler her zaman doğru yönlendirilebilir gibi

1:12:47bir ön kabul ya da işçiler her zaman aynı oranda çalışarak arzı artırır gibi bir ön kabul doğru değil. Çünkü dünya gerçekleriyle bağdaşmıyor. Diğer bir eleştirimiz basılan para her zaman ekonomiye eşit dağılmaz. Yani biz para

1:13:01bastığımız zaman işte bu düzgün bir şekilde her zaman arıza gidecek, işçilere gidecek filan gibi böyle doğal, güzel, adilane bir şekilde insanlara yayılacağı beklentisi bence çok gerçekçi ve rasyonel bir beklenti değil. Genelde

1:13:15paraya ilk ulaşanlar yani krediye ilk ulaşanlar daha zengin olup piramidin aşağısına doğru para el değiştirildikçe en aşağıdaki işçiler yine bundan en az faydalanacaklar. Yani para basıldığı zaman yine en az genelde işçiler

1:13:27faydalanmış oluyor.

1:13:29Şöyle ki şuradan teker teker aslında argümanlara bakaraktan bizim cevaplarımızı söyleyelim. Şimdi ne diyordu bunlar?

1:13:48Tam istihdama kadar para basılabilir.

1:13:51Enflasyon olmaz. Çünkü T üretim artar diyor. M paraydı. parayı artırırsam T de artacağından dolayı lineer olarak diyorlar. P yani price yani enflasyon artmaz diyor. Kaynak var diyor kullanılmıyor diyor. Devlet parasını

1:14:05basıp herkese iş verebilir. Enflasyon olana kadar yani T'nin limiti de olana kadar sorun yok diyorlar. Ama biz ne diyoruz burada? Şimdi deminki eee eleştiriye ek olaraktan aynı zamanda diyoruz ki ben gereksiz işçi alabilirim.

1:14:19İşte deminki örnek 5 kişi 100 araba üretiyordu. 5 kişiyi istihdam ettim.

1:14:23Yine 100 araba. Yani maaşlar iki katına çıktı. Çünkü para bastım, para arttı.

1:14:28Talep 2x ama hala yüzer rabam var. E dolayısıyla bu enflasyona sebep olacak.

1:14:31Bu birinci mesela bizim açıklamamız. E olabilir veya hizmet sektöründe büyütürüm. Üretim yine az olabilir.

1:14:36İrasyonel. İnsanı yönlendiremezsin ki.

1:14:38Yani parayı bastın, kredi çeken adama illa şunu yapacaksın diye bir eee yönlendirme zorla yapamayız. Yine bir ada deneyi düşünebiliriz. Bir adada 5 kişi olduğunu düşünelim. Bir tanesi yönetici, 4 kişi de işçi olduğunu düşünelim. Yönetici 2 lira maaş alacak.

1:14:51İşçiler de birer lira maaş alacak.

1:14:53Toplamda da 5 ürün üretildiğini düşünelim bu adada. Ardında 5 olduğunu düşünelim. Şimdi cin katsayısı denilen bir aslında katsayı var. Bu 0 olduğunda toplumda tam bir eşitlik olduğu anlamına geliyor. Yani ekonomik olarak toplum tam

1:15:07bir eşit olduğu anlamına geliyor. 0 olduğunda cinik katsayısı 0' la 1 arasında bir değer alır. 1 olduğunda ise tam bir eşitsizlik yani eee acayip bir gelir dengesizliği var demek oluyor.

1:15:18Yani bir kişi aslında tüm mala sahip olmuş oluyor. Dinlik kat sayısı 1 olduğu zaman da. Şimdi para basıyorum ben bu ülkede demin yukarıdaki adada bir para basıyorum.

1:15:28MMT'nin dediği gibi %100 üretime gideceğini düşünelim. Bu paran normalde %100 üretime gitmez filan ama memle diyor ki illaki bu %100 üretime gidecek.

1:15:36Öyle düşünüyorum. Tamam düşünelim. %100 üretime gitsin bu adada. Yani adada eee normalde bir tane patron vardı 2 lira 4 tane de işçi vardı 4 lira 6 lira para vardı. Ben bir 6 lira daha bastım adada. Yani para

1:15:49x2 oldu. Yani 2 katı kesada para olmuş oldu. Artık 10 tane ürün üretiliyor. 5 ürün üretiliyordu eskiden. Şimdi 10 tane ürün üretiliyor. Yani lineer arttığını da düşünelim. Yani onların varsaydığı her şey rasyonel olarak yani normalde

1:16:02gerçekte böyle olmuyor ama hadi öyle varsayalım biz. 10 ürün üretildiğini düşünelim. Maaşlar eee aynı oranda gitti. İşçiler 1,5 T yönetici 6 maaş alıyor. Çünkü para geldiğinde yönetici daha fazla zam yapar. Bu bir

1:16:15gerçekliktir. Yani bir şirkette, bir kurumsal firmada, bir fabrikada, bir yerde her zaman bir hiyerarşi vardır ve bu hiyerarşide gelen para hiyerarşiye göre oranlı bir şekilde alır. Yani üstteki payda patronlar, yöneticiler

1:16:29kendilerine daha fazla maaş yazarlar.

1:16:31İşçileri daha az zam yaparlar. Yani bu insanın doğası gereği bu böyledir.

1:16:35Dolayısıyla 6 lira maaşı olmuş oluyor.

1:16:37Çünkü daha fazla zam yapar. Hiyarşik zam gelir. Bu insanlığın bir doğası. Bu da cini katsayısının eskiye göre yani şuradakine göre cini katsayımız artmış oluyor matematiksel olarak hesapladığımız zaman. Dolayısıyla adaletsizlik artmış oluyor. O yüzden

1:16:50bunlar gerçek hayatta böyle işlemez.

1:16:52Para basmak doğru bir şey değil hiçbir zaman. Yani senin para bastığında %100 üretime gitse de o üretimde %100 lineer bir artış sağlasa bile hala cinik katsayısını artırıyor. Neden? Çünkü insanlar arası bir ilişki var, bir

1:17:05hiyerarşi var. Dolayısıyla basılan para yine hiyerarşik olarak üsttekilere daha fazla oranda gitmeye devam ediyor. Yani senin teorilerin hepsi tutsa bile sadece bu eleştiri bile yeter aslında bakıldığı

1:17:18zaman. Dolayısıyla para arz artışı artı üretim artışı bile ki normalde bu mümkün değil ama hadi öyle olduğunu düşünelim ideal dünyada yeterli olmuyor. Üretim doğru mal olmalı. Anlamsız bir mal üretilse bile satılmaz. Boşa gider. Yani

1:17:32şimdi para basıldı. Orada birileri krediyi çekti. saçma sapan toplumun ihtiyacı olmayan bir ürün üretti. Yani oyun hamuru üretti mesela bir sürü filan. O da satılmadı. Yani aslında fake bir sahte bir toplumun ihtiyacı olmayan,

1:17:46tamamen uydurmasyon bir üretim yapmış oldu. Yani bu doğal, kendi kendine gelişen bir süreç değil. Yapay bir süreç. Sen ittirmiş oluyorsun. Sen para basarak böyle zorlama bir şeyler çıkmasına neden oluyorsun toplum içinde

1:17:56iktisadi olarak. Ve bu sürdürülebilir değil. O fabrika batacak ve bu daha fazla bir adaletsizlik olmasına ve enflasyonun daha fazla artmasına sebep olacak. Aslında dolayısıyla eee kaynak israfı artı

1:18:10enflasyon artı krize bunlar eee yol çıkaracaktır. Eğer Amerikaysan senin paran eee dolar dünya rezervi ise MMT mantıklı olabilir. Amerika para bassın zaten. Niye? Çünkü onu etkilemiyor. Tüm

1:18:24dünyada kullanıldığı için ona minimum bunun bir etkisi var. Çünkü dünyanın parası. Ama Amerika değilsen bu teori maalesef çok mantıklı bir teori olarak karşımıza çıkmıyor. Daha sonra mesela bunlar ne diyor? SGK işte Sosyal

1:18:35Güvenlik Kurubu emeklilik açık verirse devlet parasını basar SGK'ya verir SGK'yı kurtarır. Bakan asıl emeklilik fonu özel sektörlerdir diyor. Şimdi böyle bir eleştiri getirmişler ama para arzı artınca yine enflasyon oldu. Yine

1:18:49aynı hesaba geliyor. Yani SGK'ya basılan para emekli harcıyor. Boş fabrikalar çalışıyor, üretim artıyor, enflasyon yok diyorlar bakıldığı zaman. Yani emekliye gittiği için doğrudan burada eee

1:19:03emekliler satın alacak bir şeyler. Satın aldığı için boş fabrikalar çalışmaya başlayacak. Çünkü üretim emekli bir şeyi talep edecek. Fabrikalarda bu sefer üretmeye başlayacak. Tekrardan üretim artacak. Enflasyona sebep olmayacak

1:19:12diyor pişir denklemine göre. E bakalım tekstil fabrikası atıl. Sebep Çin'den ucuz mal geliyor veya işte tekstilde ucuz olan işte Mısır'dan bunlar ucuz mal geliyor. Mehmet diyor ki parayı bas.

1:19:24işçi maaşı artınca e yerlisini alsın yani. Ama bakıyoruz ki gerçek işçi maaşı artınca niye illa yerlisini alacak ki?

1:19:31Yine gider Çinli olan ucuzunu alabilir.

1:19:34Dolayısıyla işçinin maaşı arttı diye hala yerli fabrikanın ürettiği bir şey alacak diye bir şey yok. E ne oldu?

1:19:39Üretim artırmadı. Yerli tekstili ben hala artıramamış oldum. Çünkü Kesad'daki mal artsa bile, işçinin maaşı artsa bile gitti yine Çin'dekini talep etti. E dolayısıyla eee ithalatı artırmış oldum ben sadece. hem enflasyona sebep olmuş

1:19:52oldum hem de e döviz krizine sebep olmuş oldum. Yani iki şey birden olmuş oluyor.

1:19:57Mesela şöyle bir örnek oluyor. Para basıldı emekliye verdi. Emekli harcadı.

1:20:01Talep arttı. Yani emekli piyasadan bir şeyler talep etmeye başladı. Fabrikalar stoklarını bitirdi. Yeni üretime başladı. Emekliler çünkü harcamaya başladığı için, paraları arttığı için üretim arttı. Ama aynı zamanda işte

1:20:12hammadde fiyatları da artıyor, enerji talebi de artıyor, döviz talebi de artıyor, beklentiler değişiyor, enflasyon başlıyor. Yani eee burada bunların istediği gibi sistem maalesef ilerleyemiyor. Mesela mühendis var. Eee

1:20:25ama aslında sizin topluma çiftçi lazım.

1:20:28Ya bunlar diyor ya işte parayı basalım işsizlik azalacak. İşsizlik azalacak ama hangi işsizlik? Benim belki çiftçiye ihtiyacım var, mühendiyacım yok. Yani burada doğru işçiyi doğru işe ve fake olmayan bir yere yönlendirmek. Yani bu

1:20:40aslında bir nevi komünizme, sosyalizme doğru gidiyor. Zaten genelde de bu MMT'yi savunanlar benim gördüğüm hem İslam camiasında hem de seküler camiada daha sosyalist, daha böyle komünizme yakın kişiler, o kafa yapısındaki

1:20:51kişiler MMT'ye yöneliyorlar. Post keynezen ekollere yöneliyorlar. Eee çünkü burada bir yönetim söz konusu olması lazım. Burada her şeyin belli. O zaman çiftçiye gitsin. Oradan onu üretsin, oradan bunu yapsın. Sen ama

1:21:05bunları belirleyerek yapılamayacağını zaten eee kapitalizm ve sosyalizmin farkını anlattığımız videolarda bunları anlattık. Sosyalizmin neden başarılı olamayacağını aslında o videolarda anlattık. Oraya gittiğiniz zaman bunlar

1:21:15neden planlanamayacağı aşikar.

1:21:19İşte İstanbul'da işsizler çok ama Van'da bu sefer ben iş yapıyorum. Mela coğrafya unsuzluk oluyor ya da basıfsız işçi var ama teknoloji şirketi bu sefer eleman arıyor. Beceri uyumsuzluğu var falan.

1:21:29Yani sen parayı bastıp işsizlik azalacak dediğin zaman işsizlik öyle azalmıyor yani. Çünkü işverenle işçi doğru oranda aynı paydada buluşacak diye bir şey yok.

1:21:38Sen bu sefer zorla bir sektör yaratacaksın. O sektör fake iş yapacak demin dediğin gibi. Bu sefer o da batacak. Ya aynı hesaba gelecek aslında bakıldığı zaman. Şimdi şey demiştik biraz önce. Eee bu plip serrisinden filan tekrardan hani hatırlamak amacıyla

1:21:52eee geri alalım demiştik. Orayı birazcık eee ilerlemek istiyorum ben.

1:21:58Şimdi Philips seyrisini çünkü görerek bazen tekrar etmek çok daha faydalı ve iyi oluyor. Philip seyrisi ne diyordu?

1:22:06Aynı anda işsizlik ve enflasyon olamaz.

1:22:07Yani işsizlik ve enflasyon ters orantılıdır diyor. Anstapülasyon olmuştu. Bu ayrı bir olay. Şimdi mesela diyor ki işsizlik %3, işçiler güçlü. Niye daha az? Aslında eee piyasada işçi aranıyor. İşsizlik az.

1:22:21Yani işçi bulmakta zorlanılıyor. İşçiler güçlü. Ücret artışı istiyorlar.

1:22:25Dolayısıyla e bu da maliyeti artırıyor.

1:22:27Dolayısıyla fiyat artıyor, enflasyon artıyor. Böyle diyorlar. İşsizlik %8 ise yani fazlaysa işçiler zayıf. Ücret baskısı yok. Yani ucuza çalışabiliyorlar. Dolayısıyla fiyatlar azalıyor. Enflasyon düşüyor.

1:22:38Enflasyon fazla ise diyorlar ki Merkez Bankası faizi artırsın. Kredi pahalansın. Yani kredi çekmek zorlaşsın.

1:22:46Yatırım azalsın. Yatırım azalınca tüketim de azalsın. Toplam talep azalsın. Enflasyon azalsın. Yani faizi artırırsam enflasyon düşer diyor.

1:22:54İşsizlik yüksekse diyor Merkez Bankası faizi düşürsün hemen kredi olabilsin.

1:22:58Yatırım olsun bu krediyi alanlar tüketimi artsın, istihdam artsın, işsizlik azalsın diyor. Ama işler öyle işliyor mu? Hayır. Niye? Krediyi alan illa fabrika yapacak diye bir şey yok.

1:23:10Gidiyor finansal piyasalarda bunu kullanıyor veya zengin zaten sadece kredi alabiliyor. Bu sefer girişimci kredi alabiliyor mu? Hayır alamıyor. Bu tarz sorunlar var. 1970'lerde stakflasyon oldu. Hem aynı anda yüksek işsizlik hem aynı anda yüksek enflasyon

1:23:23oldu. Yani film seyrisi çöktü. Bu sefer dediler ki ha biz beklentileri unutmuşuz. Aslında enflasyon bir beklentidir. Oraya bir beklenti formülü eklemeliyiz. Öyle düzeltt. Bu sefer 2008'de patladı. Bu sefer dediler ki ha aslında çekilen krediler finansal

1:23:35piyasalara, fiktif işlemlere, borsaya işte farklı Forex'e, FX'e, şuraya buraya gidiyor. Comex'e. Ha biz o zaman onları unutmuşuz. Formüle onları da ekleyelim.

1:23:431000 parametre saçma sapan bir formüle ulaştılar en son. Yani sürekli bir yerler patladıkça formülde şunu unutmuşuz, bunu unutmuşuz ama halbuki gerçekte bu böyle bir şey yok. Yani işsizlik, enflasyon ters orantılıdır. Bu

1:23:54çalışan bir şey değil burada. Yani e aslında dedikleri şey bu Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın da dediği iktisatçılar ne diyor? Enflasyon olduğundan dolayı faizler artıp azalıyor

1:24:09diyor. Erdoğan diyor ki faiz sebep enflasyon sonuç diyor. Aslında olay bu.

1:24:12Faiz sebep. Neden faiz sebep? Burada haklı olduğunu görebiliriz. Temele gittiğimiz zaman. Çünkü faizli sistemle para yaratılıyor. Şimdi enflasyonun temel biz nedeni ne demiştik? Paranın artması. Yani çünkü para artıyor, şey

1:24:25artmıyor. Üretim o derece artmıyor.

1:24:26Finansal piyasalara gidiyor, şuraya gidiyor, buraya gidiyor. Ya bu dünyanın gerçeği işte görüyoruz. Yani bunu yaşadık yani. Yaşanıyor. Dolayısıyla para nasıl artıyor? Faiz de artıyor.

1:24:34Faiz şu anki dünyada para nasıl yaratılıyor? Faizli, faizli krediyle bankalar yaratıyor parayı. Dolayısıyla fail bir sebep olduğundan dolayı bu para yarattığından dolayı o para yaratımı enflasyona sebep oluyor. Bu açıdan

1:24:47baktığımız zaman aslında onun daha doğru bir tanım olduğunu görebileceğiz. Daha kökten baktığımız zaman. Ama siz uzaydan hop şu anki günümüz ekonomik sistemine gelirseniz bir insan olarak o zaman ekonomistlerin dediğini doğru

1:24:58bulabilirsiniz. İşte enflasyondan dolayı faizi arttırmak zorunda kalıyoruz ki enflasyonu düşürelim diye. Ama niye ben bu sistemin içinde doğmuş gibi davranacağım? Yani ben başka sistemlerde yapabilirim. daha İslami bir sistem,

1:25:09daha faizsiz bir sistem, daha kar zarar ortaklığına dayalı bir sistem de yapabilirim. Yani buna zorunlu değilim ki. Kendimi buna şartlamak zorunda değilim.

1:25:18Sonra ne diyorlar? Sınıf çatışması ve teklerden dolayı enflasyon olduğunu söyleyenler var. İşçiler ücret zamı talep ediyor. İşverenler fiyat artırıyor. İşçiler maliyet arttırdığı için hayat pahalılığı artıyor. İşçiler daha fazla zam talep ediyor. Sonsuz

1:25:29döngüyle enflasyon artıyor diyor. Ha enflasyon fazla ise işsizlik var. Atıl kapasite var. Fabrikalar yani %70'te çalışıyor. Eksik istihdam var. Partlar çık ücret bas parayı diyor. MMT gibi. Bu zaten arıza gidecek diyor. Şuradaki

1:25:41işsizliği azaldır diyor. Şuradaki Apple kapasiteyi 70'ten işte 90'dan 100'e çıkarır diyor. Dolayısıyla mal artacağı için fiyatlar da düşecektir diyor. Ama demin öyle olmadığını biraz anlatmıştık.

1:25:50Ulaşım, telekom, su, elektrik gibi halkın temel ihtiyacı sektörleri kamuya ver diyor. Yani özelleştirme bunları diyor. Fiyatı ucuz tut. Yani sabit fiyat belirle. Zararına da olsa sen nasılsa devresin para basabiliyorsun. Ve para

1:26:00bastığında zaten enflasyona sebep olmayacağını yukarıda ben anlattım diyor. Halk faydalansın. Enflasyon düşsün diyor. Sınıf çatışıyor. Çünkü mevcut parasal düzen bunu gerektiriyor.

1:26:11E çünkü mevcut parasal faizli sistemde sınıf çatışır. Çünkü e hep birileri daha fazla zengin, birileri daha fakir olacak. Sistem karları ortaklığına dayanmıyor. Çünkü faize dayanıyor ve eee zekata değil vergiye dayanıyor. Zekatla

1:26:25vergi arasındaki farkı da anlatacağız.

1:26:26Ya bunlardan dolayı sınıf çatışır.

1:26:28Bunlarla çözemezsin. Sınıf çatışmasını daha kökten bir çözüm getirmen lazım.

1:26:31Faizi yok etmen lazım. Vergiyi yok etmen lazım. Onların yerine kerzar ortaklığı ve zekatı getirmen lazım. O zaman sınıf çatışması azalır. İşte İslami olacağından dolayı. Bu videolarda bunu anlatmaya çalışıyoruz. Faiz var. Kar

1:26:42zara ortaklı olsa bunlar yaşanmaz. Çözüm farklı yerde arıyorlar. Yani aslına bakıldığı zaman devlet para bastığında üretime gitmesi insan irrasyonel olduğundan garantili değil. Yani bunları anlatmaya çalışıyoruz. Gitse bile orada

1:26:54da adil bir dağılım olmuyor. Yine piramit sistemiyle para dağılıyor. Onu da deminki ada örneğinde vermiştik.

1:27:00Şimdi bunlar diyor ki işte devre sınırsız para basar. İşçi para değerleşecek diye yüksek ücret ister.

1:27:05Maliyet artacak diye fiyat artırır.

1:27:07Enflasyon başlar henüz kaynak tükenmeden enflasyon psikolojiktir. Basacağız dediğin an beklentiler patlar. Enflasyon kontrol edilemez. Para basımı eşit dağıtılamaz. Finansal varlığı bankır emle geçinden kaybeder. Biz bunu

1:27:18söylüyoruz aslında burada. Şimdi burada tekrar MMT'nin dediklerine doğru geliyoruz. Kendi paran varsa iflas etmezsin diyor. Egemen para. Ben diyorum ki egemen para değilsen, dolar değilsen aslında kendi paranı basmak seni

1:27:30kurtarmaz. Çünkü döviz rezervim biter.

1:27:32Bu sefer de iflas etmiş olursun.

1:27:36Burada C indeksi olan örneğimizi zaten anlatmıştık.

1:27:40Tek fabrikası. Burayı geçiyorum.

1:27:44Şimdi gerek gereksiz üretim işsizlikten daha kötüdür. Ha biz böyle düşünüyoruz.

1:27:49Yani sen sırf para basayım işte üretime gitsin bu işsizlik azalsın. Biz ben de diyorum ki gereksiz bir şey üreteceğime böyle hammı fabrikası yapacağıma mesela kimsenin ihtiyacı olmayan bunu örnek olarak veriyorum.

1:28:01eee onun yerine işsizlik olsun. Çünkü gereksiz bir şey ötmek daha kötü. Çünkü kaynak israf ediyor. Değer yaratmıyor.

1:28:08Yani adaletsizliğin daha fazla, borç gününün daha fazla artmasına sebep oluyor. Ama Keynde diyor ki mesela işsizlik sosyal çöküş yaratır. Gerekirse y gereksiz iş bile moral verir diyor.

1:28:19Keynz'in argümanı da bu. Ama o zaman gerekli iş bulalım. Niye gereksiz işi tercih edelim ki? Tamam iş bir moral sağlar ama niye ben gerekli iş bulmuyorum? Gereksiz iş bile olsa şey yapmış oluyorum. Şimdi senaryolara bakalım. Bir işsizlik durumu var. Bir

1:28:32gereksiz üretim var. Yani parayı basalım. Gereksiz de olsa üretim işsizlik azalsın. Bir de gerekli üretim var. Şimdi maliyet sıfır işsizlikte üretim de sıfır. Net sonuç sıfır.

1:28:43İşsizlik nötr dengesi. Yani gereksiz üretim yaptığımda bir maliyeti var bana.

1:28:47Bunun parayı yarattım çünkü. Üretim değeri ama sıfır. Niye gereksiz bir şey ürettim? Anlamsız yani. Bastığım para kadar değer yaratacak bir şey üretemedim. Yani bana zarar var.

1:28:57Görüldüğü gibi gerekli üretim yaptığımda 130 liralık yatırım yaptım. Daha katma değerli bir üretim yaptım. Çünkü gerekli bir şeydi bu benim için. Hem işsizlik düştü hem gerekli bir şey oldu ve net sonuç daha arttı. Ama bu ben kredi

1:29:09musuklarını açtım, paraya bastım. E o yüzden bunun hepsi gerekli üretime gidecek diye bir garantimiz yok. İnsan irrasyonel. Bu bu gerekli üretime gidecek diye bir bunu ayarlayamayız.

1:29:20Yani bu mümkün değil. Bunu başka mekanizmalarla ayarlayabiliriz. Sadece böyle para basmakla sadece kendiliğinden ayarlanamaz. Bu maalesef bizim getirdiğimiz eleştiri bu.

1:29:30Şimdi zekat ve vergi farkına gelmek istiyorum. Çünkü bir faizin karşılığı kar zarar ortaklığı demiştik İslami sistemde. Diğer fark da zekatın eee verginin karşılığı İslami sistemde zekat. Şimdi bunlar aslında her ikisi de

1:29:43bir yerden alınan para yani zenginden yani elinde varlık olan kişiden eee para kazanan kişiden alınan bir kesinti gibi gözükse de temelde çok ciddi farkları var. Hatta birbirlerinin neredeyse zıttı diyebileceğimiz kavramlar. Bunu çok iyi

1:29:56anlamamız lazım. O yüzden zekat ve vergi farkın. Şimdi bakacak olursak bunların özelliklerine.

1:30:04Bir kere zekat her sene toplam maldan, vergi ise kardan verilir. Yani zekat maldan, vergi ise kardan verilir. Şimdi bunlara bakacağız. Zekat 1 yıl sonra hep sıfırdan hesaplanır. Yani zekat 1 yıllık

1:30:18başlıyoruz. 1 yıllık geçmiş zekatta ödüyorum. Sonra tekrar bir yıl geçtiği zaman yani toplam malım her defasında son bir senedeki malım üzerinden zekat veriyorum ama vergide vergisi verilen para seneye muaf. Ben bir paranın

1:30:32vergisini verdiysem o para artık eee vergiden arındırılmış paradır. Onun bir daha vergisi hesaplanmaz. Zekatta öyle değil. Malım ne kadarsa bir sene öncesine kadar gerilene kadar buraya onun üzerinden verim. Önemli bir fark.

1:30:46Aktif üretimdeki şeyden zekat alınmaz.

1:30:48Yani böyle eee şu anda halihazırda işte fabrikanın içerisindeki makinelardan yani ticari hayatta aktif olarak yer alan şeyden aslında eee zekat alınmıyor.

1:30:59Fabrika binası, alet, şirket arabası ve benzeri. Ancak vergi alınıyor bunlardan.

1:31:03Çünkü fabrika binasının stopajı alınıyor. Aletlerin amortismanı, bilmem işte şirket arabasının bir şeyi, eee, ÖTV'si, KDV'si, bilmem bir şey ya sürekli bunlardan vergi alınır ama zekatta bunlar yok. Mesela değer artışı

1:31:17vesaire varsa kira ise eee stopaj ve benzeri. Mesela bunlar vergi değer artışı filan olduğu için araba aldık şirketin. Seneye o şirketin arabası değerlendi diyelim ki onun vergisi alınıyor mesela. Ver şeyde böyle bir şey

1:31:30yok. Ya da bina aldınız fabrika binası o değerlendi. Onun vergisini ödüyorsunuz ama zekatta böyle bir şey yok.

1:31:38Stok ticari maldan zekat var her türlü ama kar edene kadar vergi yok. Bir farkı da bu. Mesela ticari bir mal varsa benim elimde stoğun varsa o bir mal olduğu için onun zekatını veriyorum.

1:31:49Dolayısıyla bu neye teşvik ediyor beni?

1:31:51Malımı piyasada daha hızlı satmama sebep oluyor. Böyle stokçuluğu bir nevi engellemeye çalışıyor. Dolayısıyla piyasayı biraz daha rahatlatmaya sebep oluyor. Çünkü ben biliyorum ki bu mal bir sene sonra %2,5'u gidecek. O zaman

1:32:00diyorum ki lan fiyatı bari biraz daha ucuzlatayım da malı piyasaya süreyim en azından zekattan kaçınayım diyorum. Yani bu neye yapıyor? hem fiyatların daha ucuz olmasına sağlıyor, hem piyasanın daha dengelenmesine sağlıyor, hem de eee

1:32:12ticaretin daha fazla artmasına sebep oluyor paranın eee hızlı el değiştirdiğinden dolayı. Ama vergide nasıl? Stok malda vergi normalde alınmıyor. Yani eee böyle bir etkisi olmuyor. Dolayısıyla zekatın bu tarz

1:32:25aslında bazı önemli farkları var. Zekat her zaman üretiyi teşvik ediyor. Üretimi teşvik ediyor. Birazdan daha detay bakacağız ama vergi neredeyse üretimi baltalamak için var. Yani zekat üretime yönlendirir parayı. Hep

1:32:40mal artışını dengeler. Toplumdaki mal artışını dengeliyor. Sürekli üretimde tutmaya teşvik ediyor parayı. Aşırı serveti hedefler. Yani sen aşırı servet biriktirmeni, aşırı mal biriktirmeni hedefliyor. Zekim diyor ki oradan

1:32:52%2,5'unu vereceksin kardeşim topluma.

1:32:54Serveti hedefliyor. Vergi ise üreteni cezalandırır. Daha fazla vergi ödersiniz. Kazancı hedefler. Yani kazancın ne kadar fazlaysa daha fazla vergi ödersin. İşte demin dediğimiz gibi KDV'si, ÖTV'si, stopajı yani bir şirket

1:33:08açtığımız zaman bir sürü damga vergisi, şunu bunu yani bir şey üretmek istediğim zaman, bir şey kazanmak istediğim zaman bir sürü vergi biniyor bunun üzerine.

1:33:15Yani resmen üretim düşmanı vergi. Zekat ise üretmeye düşman değil. Üretimdeki mallardan bakın zekat alınmıyor. Stok, servet, servetim arttığı zaman benim zekatım artmış oluyor. Temel fark bu.

1:33:27Zekat maldan olduğu için kaçışın yok.

1:33:29Çünkü malın belli kaçışın yok ama vergi muhasebe hileleriyle kaçılabiliyor. İşte o eksiydi, orada şuradan aktiften pasif bilmem şöyle böyle bazı muhasebe hileleri var. İşte krediyle alıyorsun onu tekrar borç veriyorsun bir şeyler.

1:33:43Bir sürü zengin minimum vergi veriyor toplumda. Biz bunu biliyoruz. Bir sürü koca koca zenginler çok az vergi verebiliyorlar muhasebe hileleriyle. Ama zekatlı bir sistemde bunların kaçma şansı yok. Neden? Malı belli. Yani

1:33:53adamın malını saklayamaz. Han dolayısıyla o maldan bir şekilde vergi verilecek. Onunla da olsa, bunda da olsa vergi verilecek ama muhasebe hileleriyle vergiden kaçabiliyorsun.

1:34:09Zekat mesela üretimde ve tüketimde yok.

1:34:12Birikimde var. Sadece birikmiş malda zekat var yani. Ama üretilen malda veya tüketilen malda zekat yok. Vergi ise hem tüketimde var. İşte katma değer vergisi, eee, özel tüketim vergisi, KDV, ÖTV bunlar hep tüketicinin ödediği vergiler

1:34:25değil mi? Biz tüketiciyiz. Yani tüketirken bir kere vergi var. Üretirken de vergi var. E dolayısıyla hem üretimde hem tüketimde vergi var. Ama zekat üretimde de tüketimde de yok. Sadece birikimde var. Böyle farklar var bunun.

1:34:37Zekat parayı hızlandırır. Çarpan etkisi yapar. doğru yere kanalize eder.

1:34:42Stokçuluğu azaltır. Vergi ise parayı yavaşlatır. Bunun ters etkisidir. Yani bunlar aslında neresi birbirine kavramlar olmuş oluyor. Eee dolayısıyla daha özet bir şekilde söyleyecek olursak

1:34:55vergi kazananı vurur. Kazandıkça vergin artar. Çalışmayı azaltır. Zenginlik biriktirir. Eşitsizlik artır. Neden?

1:35:03Çünkü vergiden kaçabildiğim için zenginliğimi biriktirmiş oluyorum. İşte yok bankadan kredi şeklinde o eksi sayıldığı için o kadarlık şeyimi, karımı negatife çekebiliyor vesaire vesaire faizli şeyler mesela vergisi olmuyor

1:35:14gibi. Eee dolayısıyla vergi kazana kazananı vurur, eşitsizliği artırır.

1:35:18Zekat ise biriktireni vurur. Yani sen bir şeyi sürekli biriktirip piyasadan çekip böyle eee servet yaratırsan o servetten 2,5, bu vereceksin. Yani çok fazla da değildir bu arada zekat. Vergi mesela %30'lar, 40'lar, Almanya gibi

1:35:32yerlerde %60'lara varan vergiler var.

1:35:34dolaylı vergiler falan katarsak 7080'lere kadar vergiler olduğunu görüyoruz ama zekat %2,5.

1:35:40Yani böyle bir fark var. Neden? Çünkü çok etkili bir ara. Vergi gibi pasif bir araç değil. Yani bir kullandığın zaman aşırı etkili oluyor. Tüm toplumda kullanıldığı zaman zekat biriktireni vurur. Çalışma artar,

1:35:53zenginlik dağılır. Eşitsizlik azalır.

1:35:56Zekatla verginin farkı da bu. Bunu da şuradan görebiliyoruz aslında.

1:36:00Türkiye'deki vergi kompozisyonuna baktığımız zaman ya da servet vergilerinin çok az olduğunu görüyoruz.

1:36:05Kazanç vergileri, gelir vergisi, kurumlar vergisi, harcama vergileri.

1:36:09Bakın Türkiye'de verginin birçoğu tüketiciden. Yani böyle bir şey olabilir mi ya? Tüketiciden vergi alıyor. Hayvan gibi yani. KDV'si, ÖTV'si, BSMV'si, gümrüğü, damgası, harcı, şunu, bunu

1:36:23tüketici bir sürü vergi öüyor. Halbuki gerek yok. zekatlı bir sistemde maldan alınacak bir durumda bunların hiçbirine gerek kalmayacak. Hem daha az olacak hem de daha efektif ve verimli olduğu için toplumdaki refah daha fazla artmış

1:36:36olacak. Servetten çünkü alınıyor zekat.

1:36:39Bunun farkı da bu aslında.

1:36:42Vergi çoğunlukla tüketimden alınıyor.

1:36:45Burada bunu görüyoruz şu an günümüzde.

1:36:46Halbuki tüketimde hiç vergi alınmaması lazım. Mesela zekatimde de üretimde de alınmıyor. Sadece birikimde alınıyor.

1:36:55Şimdi bu zekat ve vergi olayında işledikten sonra yavaş yavaş dış ticaret noktasına gelelim. Dediğim gibi enflasyonu, faizi, parayı anlayabilmemiz için dış ticareti de anlayabilmemiz lazım. Sonuçta biz kapalı bir

1:37:09ekosistemde yaşamıyoruz. Komşularımız var. İthalat yapıyoruz, ihracat yapıyoruz, alıyoruz, veriyoruz. tüm dünyada bir ticaret dönüyor. Dolayısıyla dış ticaretin aslında ekonomiye etkisinin nasıl olduğunu da iyi

1:37:23anlamamız ve özümsememiz gerekiyor ki doların buradaki mahiyetini ve sınırsız basılabilen itibari doların aslında bu sistemi nasıl değişik bir yere sürüklediğini daha net bir şekilde

1:37:36görebilelim.

1:37:39Şimdi burada A ülkesi düşünelim. A parası kullanıyor. B ülkesi düşünelim. B parası kullanıyor. İki ülkenin de Merkez Bankası rezervleri var. Burada da Amerika var. Amerika'nınki de dolar.

1:37:52Şimdi ilk başta basit dış ticaretten başlayalım. Mesela A ülkesi B ülkesine bir ihracat yaptığı zaman yani mal sattığı zaman B ülkesi buna nasıl ödeme yapacak? Bir B parası verebilir. Yani B

1:38:06ülkesinin parasını verebilir. A ülkesi bunu ne yapacak? Yani A ülkesinde BP geçmiyor. Ne yapabilir? Yani kasada tutabilir. Yarın bir gün B'den mal alacağında, mal satma değil de yani ithalat yapacağında, B'nin sattığı o şeyi alacağında B'ye kendi parasıyla

1:38:20ödeme yapar. Yani onu bir kasada tutur.

1:38:23B'ye kendi parasıyla ve ondan bir şey alacğan onu öder. Bu birinci seçenek.

1:38:26İkinci seçenek B ülkesi A'ya kendi parasıyla ödeme yapabilir. Ya A ülkesi malı satar. kendi para cinsinden eee para almış olur. Eee deminki dediğim senaryonun aslında tersi gerçekleşmiş

1:38:38oluyor. Veyahut altınla ticaret yapmış olabilir. A ülkesi AB kullanıyor, B ilkesi BP ama diyorlar ki biz uluslararası kardeşim güvenilir para kullanmak zorundayız. Ben öyle senin para birimin yarın öbür gün bir şey olur falan de öli olur. E itibari bir para

1:38:53sistemiyse hele ki bu kağıt para sistemiyse enflasyonun ne olacağını ben bilemem. Senin döviz değerinin kambiyo değerinin ne olacağını bilemem. bir türlü hali var. Ben güvenemem. Ya altınla ticaret yaparım ya da diyor ki

1:39:06Amerikan dolarıyla ticaret yaparım.

1:39:08Niye? Şu an dünyada Amerikan doları dış ticarette kullanılan rezerv para birimi. Altınla ticaret çoğunlukla yasak olmuş oluyor. Ya niye yasak olsun? A ülkesi B ülkesinin altında niye alışveriş yapamıyor? Şu

1:39:22yüzden Amerika diyor ki bakıyor Amerika dünyanın jandarması. Adam diyor ki altınla sen bir şey alırs mesela petrolü sadece dolarla alıp satabilirsin.

1:39:30Değilse sana bir sürü baskı yapıyorlar.

1:39:31Sınırlamalar getiriyorlar. Ondan sonra senin ülkenin bir sürü ithalat edip başka ülkelerin bir şey satmasını engelliyorlar. Yani seni mahvediyorlar.

1:39:38Altınla bir şey yapmaya çalış. Bu sefer seni Swift sisteminden atıyorlar. Swift sistemi ne demek? Şu an tüm dünyada bankaların kullandığı uluslararası para gönderme sistemi. Yani ben işte Türkiye'den Amerika'ya para göndereceğimde işte başka ülkeye

1:39:49Almanya'ya göndereceğim de oradan bana para geleceğinde Swift sistemi kullanılıyor. Ve bu Swift sistemini Amerika diyor ki ben seni kapatırım. O zaman elin kolun bağlanıyor. Niye gemilerini sigortalı ayarlıyorsun? Diğer bir konu da sigorta. Şimdi dış ticaret

1:40:00nasıl dünyada ticaret ülkeler dönüyor?

1:40:03%90 gemi ticareti değil mi? Gemiler limanlardan limanlarına mal taşıyorlar ve bu gemiler sigortalı. Yani gemilere sigorta yapılmak zorunda değilse o gemiler neredeyse hareket edemiyor diyebiliriz. Amerika diyor ki bu sefer

1:40:13ben senin gemilerini sigortada yapmam. E bu sefer senin ülkenin ticaretin tamamen bitiyor. Yani Amerika'nın elinde bir sürü güç var. Dolayısıyla diğer e finansal piyasalardaki durumları hiç anlatmıyorum bile. FX borsalarında

1:40:23yapabileceği manipülasyonlar, senin borsanda yapabileceği yabancı miktarı fazla borsanda oradaki spekülasyonlar, manipülasyonlar yani bin bir türlü sana zarar verebilecek durumda şu an Amerika.

1:40:34Dolayısıyla sen altınla ticaret yapmaya kalktığın an tüm bu ambargolara maruz kalırsın. Dolayısıyla ülkeler korkuyor.

1:40:41Altında ticaret yapamıyorlar. Şu an bir ikisi diye işte bu Rusya'nın, İran'ın, Çin'in filan olduğu ülkeler kendi aralarında acaba biz başka bir para birimiyle alışveriş yapsak mı falan diye denemelerde çalışıyorlar. Ama Amerika'nın bu noktada ciddi bir baskısı

1:40:53söz konusu. Dolayısıyla dünyada şu anda bu Amerikan baskısı yüzünden dış ticaret sadece dolarla yapılabiliyor. Altınla bile yapılamıyor. Zaten petrol de çok büyük bir enerji. Eee, dünyadaki enerjinin çok büyüğü petrolden

1:41:07sağlandığı için petrol de dolarla satıldığı için şu an merkez bankaları aslında rezerv para birimi olarak bir altın tutuyorlar. O niye? Hani zor dostu çünkü Amerikan doları aslında rezer itibari bir para. Havadan yaratılan bir

1:41:20para. karşılığı olan bir para değil. Bir de Amerikan bonosu diyorlar. Yani devlet tahvili olmuş oluyor. Şimdi de o sisteme biraz bakalım isterseniz.

1:41:31Eee, diyelim ki A ülkesi, eee, Amerika'ya mal satıyor. Amerika ona dolar veriyor. Doları nasıl kazanmıştı Amerika? Havadan bastı. Havadan Amerika parasını basıyor. A Gezden istediği kadar bedavaya mal alıyor. Yani başkalarını bu şekilde sömürebilmiş

1:41:46oluyor. Ya da Amerika B'ye eee mal sattığı zaman B ona kendi para biriminden eee ödüyor. Amerika'da onu aslında sınırsız dolar Merkez Bankası rezervinde Fed'te zaten sınırsız para

1:41:59var. Eee Amerikan tahvili şeklinde çeviriliyor mesela.

1:42:04Yani durum bu. Şurada dolar vermek yerine mesela işte Amerikan tahvil vermiş oluyor. Sözde faizli işte 5 yıllık, 10 yıllık neyse faiz var bir de ama zaten havadan basıyor ki faiz olsa ne olacak ya? Bu şekilde Amerika aslında

1:42:16tüm dünyayı ticari olarak sömürüyor.

1:42:19Çünkü dolar tüm dünyada hem A ile B ülkesi arasında hem de Amerika'yla olan ilişkilerde dolarla alışveriş yapılıyor.

1:42:25Burada Amerika'nın nasıl bir eee gücü elinde tuttuğunu aslında net bir şekilde görebiliyoruz.

1:42:34Yani Amerika işte Japonya'dan arabalar alıyor, dayanak tüketimi, elektronik e elektronik malzemeler alıyor.

1:42:40Almanya'dan bir şeyler alıyor, Rusya'dan alıyor. Hepsinde dolar öüyor. E ne oldu?

1:42:44Pavadan basıp basıp ödeyebildi. Bu sayede çok fazla zengin oldu. Bu sayede çok fazla aslında aynı zamanda da kırılgan oldu. Neden? Çünkü üretimi hep dışarıda olmuş oldu. Mesela iPhone Amerika'nın içerisinde üretilmiyor.

1:42:55Amerika'nın içerisindeki üretim çok azalmış oldu. Tam şu an bunu işte tersine çevirmeye çalışıyor. Niye ya?

1:43:00Ben Amerikan dolarını havadan basıp dışarıdan istediğim gibi mal alabiliyorum. Niye bunu kendi içimde üretmek için uğraşayım ki? Yani gibi oldu. Eee çünkü Amerikan dolarıyla istediği gibi her şeye erişimi sağlıyor.

1:43:10Dolayısıyla Amerika'nın çok ciddi miktarda dış ticaret açığı var mesela.

1:43:14Yani her yıl trilyon dolar galiba artıyor. Dolayısıyla burada bir kırılganlık da söz konusu. Ama havadan basabildiği için kendi dolarını şimdilik bir sorun olmuyor. Ama nereye kadar gideceği bir soru işareti. Bu sistem bir

1:43:27yerde patlayacak. Yükü sürdürülebilir değil. Şimdi Merkez Bankası'nı düşünelim. Benim elimde dolar e rezervi var. Ben eğer dolar rezervimi satarsam ne olacak? Kendi para birimim

1:43:40değerlenecek.

1:43:42Daha değerli bir para birimim olacak. Ha eğer satmazsam dolar rezervim sürekli artarsa da bu sefer ne olacak? Kendi para birimim değersizleşecek. Burada aslında eee Çin'i biraz anlamaya çalışacağız. Çin dünyaya ucuz mal

1:43:56satıyor. Aslında dünyanın üretim üstü diyebiliriz. çok ucuz bir şekilde tüm dünyaya mal satıyor. Yani ihracat yapıyor. Karşılığında da tüm dünyadan dolar alıyor. Rezerv para birimi olduğu için bu dolarlarda ABD tahvilini bonoya

1:44:09yatırıyor. Yani fail bir şekilde 5 yıl 10 yıl şekilde doları daha fazla artsın diye. Dolayısıyla Ç şu an dünyanın üretim üsü olarak devasa tüm ülkelere ve Amerika'ya çok ciddi bir ihracatı da Amerika'ya satıyor ve bir sürü şu an

1:44:22elinde Merkez Bankası'nın trilyonlarca doları var Çin'in. Ama bu dolarları satıp da yuan'ı yani kendi para birimini değerlendirmiyor. Yani e nasıl diyelim?

1:44:331 dolar eee 10 yuansa normalde Çin bir sürü ticaret yapı bir sürü doları oldu.

1:44:38Şu an 1 dolar 10 yuan yerine 1 dolar 1 yuan yapabilir. Ya 1 lira 1 dolar gibi.

1:44:43Bu bunu yapma şansı var. Çünkü Merkez Bankası'da o kadar rezervi var aslında ama bunu yapmıyor. Bilerek bu tahvleri asla halka vermiyor. Bozdurmuyor.

1:44:51Parasını hala değersiz tutuyor. Parasını değersiz tuttuğu zaman çünkü Çin'de işçilik ucuz oluyor. Halk bundan negatif etkileniyor. Doğru. Ama Çin devlet olarak komünist bir devlet olduğu için aslında devlet olarak bunu düşünüyor.

1:45:04Ben devlet olarak güçleneceğim. Tamam halkım biraz daha ezilmiş olacak. halkın biraz daha kötü şartlarda yaşamış olacak ama bu geçici bir süreç gibi düşünüyor.

1:45:12Dolayısıyla yuanı hep değersiz kılıyor.

1:45:14Parayı aldığı tüm dolarları, trilyonlarca doları Amerikan tahvili şeklinde, Merkez Bankası'a tutuyor.

1:45:19Parasını asla değerli hale getirmiyor.

1:45:21Mesela Çin şu anda elinde devasa Amerikan tahvili var. Mesela bir satslayacak. Yani şu an Çin böyle kırılgan bir balon gibi. Dolayısıyla burada bir ikilem de söz konusudur.

1:45:30Çünkü Çin'in Merkez Bankası'a eee 23 trilyon belki 4 trilyon eee dolar var.

1:45:36Ama bu kadar şeyi piyasada satamaz.

1:45:39Çünkü o zaman fiyatlar çöker, her şey altüst olur. Ama aynı zamanda ABD Çin'e karşı şu an bir savaş halinde neredeyse gizli bir veya şu an açıklan ticaret savaşları da başladı. E Amerika e Çin'e

1:45:50savaş açacağı zaman bu sefer eee dolar ciddi sıkıntıya girerse Çin'in tüm neredeyse zenginliği dolar üzerinde olduğu için dolardaki herhangi bir değer oynaması Çin'i çok ciddi etkileyecektir.

1:46:04Çünkü şey gibi düşünün siz yani yastık altında dolar tutuyorsunuz. Doların değeri bir anda düştü. Ne oldu? Sizin zenginliğiniz bir anda eriyecek. Yani Çin'in Merkez Bankası'a da böyle dolarlar dolu. Yani Çin'in yastık havı

1:46:17dolar dolu. Dolayısıyla düşün devlet olarak e dolardaki herhangi bir değişim Çin'in çok ciddi bir zarara uğramasına sebep olacak. Dolayısıyla hem bir yandan bağımlı hem bir yandan onu istemiyor.

1:46:28Çok değişik eee kompleks bir durum içerisindeyiz. Şimdi diyor ki ya ben bu paraları bari en azından bir şeylere harcayım kendim en azından bir vizyon eee çizeyim. gidiyor. Çok devasa altyapı projeleri yapıyor. Parayı yani çünkü e

1:46:41halkına da vermediği için gidiyor mesela stratejik noktalardan bunun bir kuşak bir yol diye bir projesi var. Mesela stratejik limanları, stratejik havaalanları. Mesela bizim 3 köprü.

1:46:51Çin'in çok büyük bir ortaklığı var.

1:46:52Hatta en son galiba %13 cüneye devredildi diye biliyorum. Oralara kredi veriyor. Limanlara kredi veriyor.

1:46:57Otoyollara, demir yollarına, ülkelerdeki çeşitli 20 milyar dolar kredi açıyor mesela çok ucuza. Zaten elinde bir sürü dolar vardı ya. Bunları ne yapacağını diye düşünüyordu böyle. En azından kendi ideolojilerini yaymak için bunu

1:47:08kullanıyor. Gidiyor işte Afrika'daki ülkeleri çok güzel limanlar ve tesisler, alkap projeleri yapıyor. Çok ucuz kredi veriyor milyarlarca dolar. Ama üzerinde aynı IMF gibi, aynı Dünya Bankası gibi Çin de aynı Amerika gibi kendi düşünce

1:47:20setini, kendi emperyalistliğini o ülkelere, kredi verdiği ülkelere uygulamaya çalışıyor. Şu an Çin'in parayı harcama yöntemi bu bu. Bir de ülke içerisinde çok devasa böyle görürsünüz. Çin şöyle büyük, dünyanın en büyük barajını yaptı. Çin en büyük demir

1:47:33yolu bilmem köprüsünü yaptı. bir şey yaptı falan filan. Şu an altyapıya harcıyor yani parasını. Ama o para bitecek gibi değil. Çünkü dünyanın fabrikası. Yani Çin elinde devasa bir dolars o yüzden Çin de aslında artık dış

1:47:44ticaretin dolarlı olmasını istemiyor.

1:47:46Rusya da dünyanın en büyük MT ihracatçısı. Yani Rusya böyle petrol olsun, diğer MTlar olsun dünyada çok ciddi bir para, paranın çoğunu Rusya MT'dan kazanır. Mesela bu 1X denilen ülkeler işte Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin, Güney Afrika Cumhuriyeti, Mısır,

1:47:59Etiyopya, Endonezya, İran ve Birleşik Arap Emirlikleri. Acaba biz kendi aramızda ticareti en azından mesela Rusya işte Çin'e enerji satarken ya da İran petrol satarken bunlardan birisine ya da Çin işte ona mal satarken acaba

1:48:11altın kullanabilir miyiz? Veya biz kendi aramızda 1X ülkeleri olarak bir para birimi çıkaralım. En azından o para birimiyle alışveriş yapalım. Yani dolarla bağımlılığımızı azaltalım yani.

1:48:19Çünkü bu bizi çok kırılgan bir hale getiriyor diye bir şeyler denemeye çalışıyorlar. Ama dediğim gibi Amerika dünyanın jandarması ve buna çok izin verecek gibi bir durumu da söz konusu değil. Çünkü bu doların ve Amerika'nın

1:48:29geleceğini çok büyük bir tehdittir. Yani mesela Çinli şirketler eee Çin devleti komis devlet olduğu için mesela e yuanın değerlenmesini istemediği için o zaman çünkü üretim azalacak. eee, üretim azalmasını istemiyor. Yuanı değersiz

1:48:41tutmak istiyor. İşçilik, işçilik fiyatlarını azda tutmak istiyor. Yurt dışına banka hesabı açması yasak, Çinli eee şirketlerin işte 50.000 dolardan fazla kasasında tutması yasak. 30 gün içinde ihracat yapıp aldığı doları 30

1:48:53gün içinde Merkez Bankası'ndan yuana çevirmek zorunda. Ondan sonra Merkez Bankası sistemi dahil edilmek zorunda.

1:49:00Döviz kontrolleri falan çok sıkı. Y dolayısıyla Çin burada bir baskıcı bir eee devlet rolünde olduğunu da söyleyebiliriz. Şimdi diğer bir ülke olan mesela Almanya'ya geçelim. Almanya biliyorsunuz otomobil ve ağır sanayi

1:49:13işte eee diğer endüstriyel sanayide filan çok güçlü bir devlet ve eee Avrupa Birliği'nin en büyük ihracatçılarından bir tanesi. En büyük üretim merkezlerinden oranın üretim merkezi diyebileceğimiz bir ülke Almanya. Şimdi

1:49:25Almanya'da aslında Volkswagen'i sattığı zaman arabaları eee dolarla eee dolar alıyor aslında dünyadan. E 2022 yılı krizinde mesela eurola doların dengesi var ya euro dolar işte 1.20'den 05'e

1:49:38düştüğü zaman bir anda Volkswagenin e stokları dolar cinsinden olduğu için dediğim gibi demin dediğim gibi bireysel gibi düşünün. Yastık altın Volkswagen dolar vardı. E 1.20'den 095'e düşünce ne oldu? %20 Volkswagen'in şeyleri serveti

1:49:51eridi yani bir anda. Dolayısıyla bu bir kılganlık yaratıyor ülkelerde. Ülkeler bundan bir şeyler bulmak istiyorlar.

1:49:57E sadece 23 milyar e dolar orada Volkswagen'in mesela bir kaybı olmuş oldu. Eee o bu da neyi etkiliyor? Onun hisse değerlerinin düşmesine sebep oluyor niye şirketin aslında parası azalmış oluyor? Orada ciddi bir Almanya

1:50:12borsasında da bir etkiye sebep olmuştu bu mesele.

1:50:15Ama Almanya Çin gibi değil. Neden? Çünkü Avrupa Birliği denilen bir sistem var.

1:50:20Almanya aslında Avrupa Birliği'nin kaymağını yiyor. Çünkü Avrupa Birliği'nin hepsinde euro geçiyor.

1:50:26Avrupa Birliği'nde de en büyük ihracatçı kim? Almanya. Şimdi 19 tane ülke var orada. Almanya fazla veriyor ama eee şöyle bir şey var. Yani Almanya aslında dış ticaret fazlası veriyor. Yani ne demek? Çok fazla ihracat yapıyor. Ama

1:50:38İtalya mesela açık veriyor 20 milyar euro. İşte İspanya açık veriyor. O da 20 milyar sallıyorum. Fransa açık veriyor 100 milyar. İşte Yunanistan açık veriyor 30 milyar euro filan. Dolayısıyla tüm Avrupa Birliği totalde düşünürsek

1:50:49Almanya fazla veriyor. Bunlar da açık verince ve hepsi Euro para birimi kullandığı için Almanya bunların açık vermesinden faydalanmış oluyor. Yani aslında riskini eee azaltmış oluyor.

1:50:59Çünkü Euro belgesi toplamda dengeli olmuş oluyor. Ne ticaret fazlası ne açığı sıfıra yakın bir noktalara gelmiş oluyor. Almanya buranın aslında kaymağını yemiş oluyor. Eee Almanya'nın fazlası ve diğerlerinin açığı birbirini

1:51:11e kapatmış oluyor. Aynı parayı kullandıkları için oluyor bu. Çünkü bir arasında euro kullanıyorlar. Örnek veriyorum Almanya İspanya bir şey sattı ama euroyla para alıyor artık. Dolarla değil. Çünkü orası bir Avrupa Birliği

1:51:22sistemi içerisinde.

1:51:24Yani riski Almanya dağıtmış oluyor.

1:51:26Aslında buna doğrusu Avrupa Birliği değil Almanya Birliği bile denilebilir.

1:51:29Çünkü sadece Almanya'nın işine yarıyor bu sistem. Ama ne oluyor? Yunanistan baktığı zaman da büyük abisi Almanya ona yardım ediyor. Almanya'da böyle bir garantörlük vermiş. Yani ülkelerden birisi bir finansal sıkıntıya girdiğinde

1:51:39tamam ben sizden ekmek yiyorum.

1:51:41Dolayısıyla size bir şey olduğu zaman ben de size yardım edeceğim diye kendi aralarında da böyle bir aslında sistemi kurmuşlar. Japonya baktığımız zaman yine en kırılgan e ülkelerden bir tanesi Japonya. Japonya bir kere eee mesela

1:51:54Amerika'ya gidin en fazla Toyota işte Honda bu tarz Japon araba markaları kullanılır. Bir de dünyada en fazla dış ticaret genelde enerji ve otomobilden oluyor. Dolayısıyla Japonya Amerika'ya

1:52:07çok ciddi otomobil sattı ve çok ciddi eee tüketici elektroniği sattı ve eee bayağı bir ihracat yapmış oldu Amerika'ya ve elinde çok ciddi miktarda dolayısıyla Amerikan tahvilleri var.

1:52:19Çünkü dolar aldığı zaman onu faizle Amerikan tahviline, devlet tahviline çeviriyor, bonuyona çevirdiğini söylemiştik. Dolayısıyla elinde birkaç trilyon yine Japonya'nın da Amerikan tahvili var. Ve eee şey gibi değil yani

1:52:30Merkez Bankası'nın rezervi bu sefer Japonya'nın neredeyse tamamen Amerika'nın tahvili. Yani Amerika %100 bir bağımlılık Japonya'da söz konusu. O yüzden çok kırılgan bir ülke aslında.

1:52:40Çünkü tüm yumurtaları tek sepette.

1:52:42Diğerlerinde en azından Çin'de altın maltın da var. Sürekli Merkez Bankası mesela haberlerde görürsünüz. Çin Merkez Bankası altın rezervlerini işte bu ay 100 ton daha artırdı falan filan gibi.

1:52:51Japonya'da öyle değil. %90 üzeri yumurta var. Tek septe Amerikan tahvili var sadece Merkez Bankası'ın. Yani bir şey oldu mu Japonya Allah rahmet eylesin diyebileceğimiz bir konumda. Yani uluslararası ilişkileri bu tarz ticari

1:53:03dengelerden de dış ticaretten de anlamamız önemli. Mesela yani eee Kaddafi biliyorsunuz yani halkı resmen onu eee linç ederek öldürdüler. Mesela Kaddafi neyi denemişti? Kadfi bir kere eee Libya'daki petrolü acaba ben altınla

1:53:18satabilir miyim? Bunu ciddi ciddi gündemde böyle konuşmaya filan başladı.

1:53:22Hatta burada adımlar atmaya başladı.

1:53:24İşte Venezueler yine eee şu an çok kötü bir halde biliyorsunuz. Neyi denedi?

1:53:28Acaba ben kripto parayla petrolü satabilir miyim? Ya Amerika buna izin verir mi? Amerika petrol sadece ve sadece dolarla satılmasına izin verir.

1:53:35Eee dolayısıyla burada bunlar engelleniyor. Şimdi bir de altın olayı var. Dünyada aslında tüm ülkeler ve herkes biliyor ki gerçek para altındır.

1:53:44Diğer paralar aslında itibari paradır. E peki bu altınlar nerede? İşte çoğu Merkez Bankası'ın altını aslında Bank of England veya işte e İngiltere'deki bazı eee lisanslı depolarda bir kısmı da Amerika'daki lisanslı depolardı. Mesela

1:53:57Venezuela'nın İngiltere'de Bank of Engl'da e altınları vardı Merkez Bankası'nın emaneten orada durdukları.

1:54:03Türkiye'nin de hatta büyük bir kısmı İngiltere'deydi ama %70'ini falan getirtti diye biliyorum Merkez Bankası'nı. Bir kısmı hala orada. Bunu niye yapıyorlar? Hızlı ticaret olabilsin diye. Diyelim ki işte Türkiye olarak ben

1:54:14e sallıyorum Japonya çok borçluyum.

1:54:16E bir şekilde altınla bir şeyleri vermek durumunda kaldığım zaman bunu buradan kargolamak, şey yapmak falan e yerine Bank of Engl diyor ki tüm merkez bankaları getirsin bana altınlarını. Ben onları böyle raf raf dizeceğim. Eee siz

1:54:27aralarınızda bir altın bir şey yapacağınız olacağı zaman onun rafındaki altını alıp sadece buraya koyacağım böyle. Dolayısıyla siz böyle devasa hem riskli hem de lojistik şeylerle uğraşmayacaksınız diye bu şekilde bir sistem yani kendince kurmuş. Dolayısıyla

1:54:38merkez bankaları eee bazı rezervlerini orada tutuyordu. Türkiye çekti ama Venezuela çekmemişti. Venezuela ben kriptoyla doları satacağım dediği anda Bank of Prinant Venezuela'nın altını vermiyor. Mesela Venezuela diyor ki ben

1:54:49şu an ekonomim çok kötü durumda. Param çok ciddi devalasyonla girmiş durumda.

1:54:54Bana hemen altınlarımı gönder dedi.

1:54:57Benopin glut yok işte sen şu suçtan dolayı şöyle olduğundan dolayı böyle olduğundan dolayı e bir şeyler uyduruyorlar hukuki olarak ve şu an Venezuela mesela altınlarını alamadı.

1:55:05Yani burada aslında böyle bir dünyada oligarşi de söz konusu. Altın stokçuluğu oligarşjisi. Yani belli lisans depoculuklarda ben City of London'da bu altınlar tutuluyor ülkelere ve keyfine göre vermeyebiliyorlar bu altın.

1:55:20Dolayısıyla her ülkenin kendi sınırları içerisindeki altının sahip olduğu altındır. Bank of England her an o altını çökebilir veya vermeyebilir.

1:55:26Venezuel örneğinde gördüğümüz gibi Afganistan'ın da mesela yine aynı şekilde altınları var ama göndermiyorlar. işte terörle bağlantılı grup kara parayla aklama, bilmem şöyle terör faaliyetlerinde kullanma, şöyle ya bir hukuki bir şey buluyorlar ve

1:55:39altınlarına çöküyorlar yani ülkelerin.

1:55:42Dolayısıyla hem dünyada dolar hegemonyasına sahipler bu paranın sahipleri hem altın eee stoklarına neredeyse sahipler. Çünkü Merkez Bankaları dediğim gibi orada tuttuğu için. Şimdi çok kısa deflasyondan da bahsettikten sonra bir deney

1:55:55anlatacağım. Kenya'da yapılan ve onu argüman olarak kendilerine sunabiliyorlar. Eee ondan bahsedeceğiz.

1:56:01Şimdi deflasyon aslında deflasyondan çok korktuklarını söylemiştik. Neden? Çünkü deflasyonda eee fiyatlar düşüyor.

1:56:08Fiyatlar düştükçe borçların reel değeri artıyor. Dolayısıyla burada şirketler ve çiftçiler borçlarını ödeyemeyip iflaslar hızlanıyor. Çünkü piyasada para bulmak eee zorlaştığı için bu ilk başta işte çiftçileri ve borçluları yani borçlu

1:56:22olan bir kimse deflasyonda tamamen eee borç y çükü çok ciddi miktarda artmış oluyor. Dolayısıyla 1929'da filan mesela eee işsizlik oran %3ken bir anda %25'e eee çıktığını biz biliyoruz.

1:56:36eee işte yoksulluk artıyor, barınma sorunları artıyor, gıda sıkıntıları basıyor. Dolayısıyla Merkez Bankalarının biz e %2 enflasyonu hep hedeflediğini söylüyoruz. Deflasyondan çok korkuyorlar ama deflasyondan korkmalarının sebebi

1:56:46itibari fiyat para sisteminde olmaları, faizli sistemde olmaları. Bu sistemde tabii ki deflasyondan korkacaksın. Çünkü defleksiyonun etkisi bu sistemde budur.

1:56:55Ama biz faiz çıkarıp yerine kar zarar ortaklığı getirdiğimiz zaman, zekatı getirdiğimiz zaman, kendi zar yani İslami kuralları getirdiğimiz zaman burada deflasyon olsa bile aslında bu çok fazla büyük bir etkiye, sınırlı para

1:57:05olduğu zaman bu çok büyük bir etkiye sebep olmayacaktır. Biz bunu eee görebiliyoruz aslında. Mesela bunu da nerede görüyoruz? Amerika'da işte 1870190'da büyük deflasyon diye, depression diye eee bir zaman dilimi yaşandı 20 yıl

1:57:18filan. Ama bu zaman diliminde mesela ne var? gayri safi e büyüme %4 artıyor. Ya deflasyon var, büyüme artıyor.

1:57:26Sanayileşme hızlanıyor. Hayat standardı artıyor. Allah Allah. Deflasyona uyumlu olmayan şeyler. O zaman Amerika'da altın standardının olduğu dönem yani altın paranın kullanıldığı dönem mesela sınırlı paranın kullanıldığı dönem eee

1:57:37ürekkenlik artabiliyor. Yani ik sanayi devrimi falan deniliyor hatta o dönemlere. Dolayısıyla eğer eee biz fiyat paradaysak, sınırsız basılabilen paradaysak deflasyondan korkmalıyız. O yüzden enflasyonu hedefliyor merkez

1:57:48bankaları. Büyük bir ilüzyon içerisindeyiz aslında. Ama halbuki ben sınırlı paradaysam, İslami sistemdeysem deflasyondan korkmama gerek yok. Çünkü deflasyon olacaksa bile bu hem tabana yayılacak, borç yükünü artırmayacak hem

1:57:59de tarihte gördüğüm kadarıyla sınırlı parada deflasyon olduğu zaman bu bazı pozitif etkilere bile sebep olduğu durumlar olabiliyor. Dolayısıyla bundan korkmamızı gerektirecek bir durum yok.

1:58:10Şimdi bir tane bir e yine YouTube'da görmüştüm. Bir deney yapmışlar.

1:58:15Kenya'nın köylerinde eee bir deney yapmışlar. Deneyin ismi General Equilibrium Effects of Cash Transfer, Experimental Evidence from Ken.

1:58:27Yani eee aslında para transferinin ekilibri çok da değiştirmediğini, enflasyona sebep olmadığını ve Kenya'daki bir bölgede bunu deneylediklerini söylüyorlar. Yani para artışı enflasyona sebep olduğu deneyle ispat ettiklerini eee söylüyorlar. Nasıl

1:58:41bir şey bu? Aslında para basmak enflasyona sebep olur mu? un cevabını bu deneyde arıyorlar ve çok ciddi burada akademisyenler eee çalışmış. Max Plankens'den ve Berkeley'den akademisyenler var. Yer Kenya'da işte

1:58:56600 kadar eee köyü içeren 300.000 kişinin olduğu bir bölge yani Kenya'nın içerisindeki bir köyler bölgesi gibi düşünebiliriz. Eee ve 10.000 tane filan hane var. Eee her bir haneye 1.000 dolar nakit veriliyor. Yani 10 milyon dolarlık

1:59:09bir bütçe ayrılmış. Her 10.000 hanenin her haneye 1.000 dolar veriyorlar. 10 milyon dolar bir etki yapıyorlar. Ama bu o köylerin yani o bölgenin e aslında GDP'sinin yani üretiminin %15'i büyüklüğünde yani o bölgenin

1:59:23ekonomisinin %15'i kadar bir enjeksiyon yapıyorlar. Para arzını artırıyorlar bölgede 10 milyon dolar enjekte ettiği için havadan herhaneye 1000 dolar verdikleri için diyorlar ki biz şimdi para arzında %15 artırmış olduk bölgenin

1:59:33ekonomisine göre bakalım ne olacak?

1:59:35Enflasyon olacak mı? Bunu gözlemledik bu bilimsel makalemizde diyorlar. 2014 ile 2017 arasında bu deneyi gerçekleştiriyorlar.

1:59:44eee ve bakıyorlar sonuçlar ne acaba diye. Eee bakıyorlar ki fiyat artışı olmuyor. Aa enflasyon olmuyor. Para arzı %15 artmıştı zaten. Eee bölgedeki.

1:59:56Dolayısıyla diyorlar ki yani o zaman biz bu kadar para verdik bunlara eee ama fiyatlarda gözlemledik. En son 2 yılın sonunda fiyatlar artmamış. Demek ki para arzının artması enflasyona sebep olmuyor. Başka bir şey diye kendilerince

2:00:09bir eee şey düşünmüşler. diyorlar ki işte hatta eee şey attılar diyor. Tüketim %50 artmış işte ondan sonra firmaların gelirleri %1520 artmış istihdam %2,5

2:00:22artmış eee filan bunları da söylüyorlar.

2:00:25Diyorlar ki dolayısıyla bir yere para vermek bu deneyde de gördüğümüz gibi Kenyan deneyinde eee enflasyona sebep olmaz diyorlar. Tamam. Güzel. Peki biz böyle bir deneye mesela nasıl yorum yapabiliriz? Biz böyle bir deney

2:00:38yapıldığında bizim buna yorumumuz ne olur? Şöyle olur. Aslında olayı eee doğru anlamak lazım. Bir kere Kenya kocaman bir ülke. Siz bir kere kocaman bir ülkenin içerisinde bir köyler bölgesini seçmiştiniz. Önce bunu net bir

2:00:50şekilde anlamamız gerekiyor. Deney tüm Kenya ülkesinde yapılmıyor. Kenya ülkesinin içerisindeki küçük bir bölgede yapılıyor. 700 köyün olduğu bir bölgede yapılıyor aslında. Dolayısıyla o bölgede geçen para birimi ne? Normalde Kenya

2:01:05Şilini yani tüm Kenya ülkesinde geçer para birimi o köylerde de kullanılıyor.

2:01:08Yani Kenya Şilini kullanılıyor o bölgede de. Ve bunu bu Kenya şehrinde Kenya'da merkez Nairobi'de başkentte Merkez Bankası ve bankalar dosyapsın. Bunu anlamamız önemli. Bir kere onlar kendileri ayrı bir devlet değiller. O

2:01:22köy bölgesi. Dolayısıyla 700 köy bağımsız bir devlet değil. Çok önemli.

2:01:27Transfer ne kadardı? 10 milyon dolar.

2:01:30Kenya'nın GDP'si ekonomik büyüklüğüne 63 milyar dolar. Ya onlar şöyle söylüyor deneyde 700 köyler bölgesinin büyüklüğünün %15'e kadar biz para bastık. Halbuki Kenya'nın

2:01:42binde 1,7'si kadar yani binde bir'i kadar tüm Kenya'nın binde biri kadar bir eee para arzı artırmış oldun. Sen niye köyler bölgesinin ayrı bağımsız böl sınırları olan bir yer gibi düşünüyorsun ki? O da Kenya para birimini kullanıyor.

2:01:55Kenya'nın içerisinde. Kenya'ya binde bir para enjeksiyonu yapmış oldun. Yani bu enflasyon olacaksa bile binde bir zaten enflasyon yapacak. Yani zaten gözdenlenebilir bir şey değil. Yani burada bir aldatmaca söz konusu. Çünkü

2:02:08Kenya Merkez Bankası aslında eee para basmadı. Give directly diye bir yardım kuruluşu var. Bu aslında e deney biraz da onlarla yapılıyor. İşte give dir directli insanlar bağışta bulunuyorlar.

2:02:1810 milyon dolar bağış ulaşıldıktan sonra bu bilimsel deney gerçekleştiriliyor.

2:02:22Eee online insana bağış yapıp o bağışı işte burada her haneye 1000 dolar şekini vermişler. Give directly diye bir şey.

2:02:27Mobil bankers kullanıyorlar. Dolayısıyla bu para zaten Kenya ekonomisinde yani sadece köyler bölgesinin ekonomisinde gibi düşünmememiz lazım. Çünkü bağışçılar dolar veriyor. İşte Amerika'dan insanlar give directly'ye para veriyor. Örneğin. Daha sonra e bu

2:02:40parayı ne yapıyor? Give directli Kenya Merkez Bankası'na veriyor. Merkez Bankası bunu Kenya Şilinine çeviriyor. E dolayısıyla Kenya ülkesi gidip o köyler bölgesine 700 bölgedeki herhaneye parasını veriyor. Yerel para birimi

2:02:51Kenya Şirinini vermiş oluyor.

2:02:53Dolayısıyla bunu sadece o bölgede olan bir şeymiş gibi düşünmek değil. Tüm Kenya'da yaşanan bir olay. Yani Kenya ülkesiyle ilgili bir durum. Kenya ilkesinin Merkez Bankası'ı ve ekonomisini ilgilendiren bir durum aslında bu. Öyle düşünmemiz lazım bizim.

2:03:05Ya bölge kapalı değil. Çünkü böyle sınırları çevrilen bir bölge değil. Eee bu para bu bölgeye geldiği zaman etraftaki insanlar tarafından bu duyulacak. Çevreciler gelip diyecekler ki ya Allah Allah burada bir para artışı

2:03:16oldu. Millet eee malını ürününü alan köy pazarında yer açmaya çalışacak. Niye? O köylü zenginleşti. Ona mal satmaya çalışacaklar. Bakın 700 köy dışındaki çevredeki uzaktaki Nairobi'deki adamlar bile gelip burada mal satmaya çalışacak

2:03:28mesela. Doğru mu? Yani arz üretim yani T fişir denklemindeki MV= PT T mesela illa içeride 700 köyün içinde olacak diye bir şey yok. Dışarıdaki adam da gelebilir.

2:03:38Arz dışarıdan gelebilir. Dolayısıyla sen hem para veriyorsun bölgeye aslında hem de mal vermiş oluyorsun. Niye? 700 köye dışarıdan hem para geldi hem de ama Narob'den şuradan buradan da mal da gelmiş oldu. Dolayısıyla sen hem parayı

2:03:50artırıyorsun hem malı artırıyorsun. E tabii ki enflasyon olmayacak yani. Ama bu mal bu bölgede kendiliğinden gelmedi.

2:03:55Dışarıdan gelenler var çünkü. Böyle düşünmemiz lazım. Burada bir aldatmaca söz konusu. Çünkü bu bir ülke değil.

2:04:01Yani bu bir köyler bölgesi. Kenya'nın içerisindeki makalede diyor ki, "Cash transfer don't cause inflation." Yani doğrudan paranın artması bir bölgede enflasyona sebep olmaz. Ya bunu aslında eee şey yapmak için, desteklemek için böyle bir şey

2:04:15yapmışlar. Ama ben de eleştirilerimi getiriyorum ve gayet de mantıklı olduğunu düşünüyorum bu eleştirilerimin.

2:04:21Ama doğru yorumu şu olmalı bence. One time cash transfer in small open economies with idle capacity and external price settings do not cause immediate CPI inflation in two years.

2:04:33Böyle olması lazım mesela. Yani türkçesi şu bir seferlik eee açık ekonomideki küçük bölgedeki eee yere para transferi eee enflasyona sebep olmaz olması lazım.

2:04:44Ama bunlar ne diyor başlığa? Para transferi enflasyona sebep olmaz. Hayır senin şartların şeylerin farklı. Sen evrensel bir iddiada bulunuyorsun.

2:04:51Halbuki yaptığın deney lokay sınırlı bir deney yani. Yani köylüye 1000 dolar veriyorlar. Köyle harcıyor. Yerel satıcı stoklarını düş düşürüyor. Daha sonra dışarıdan ar geliyor. Nary buradan şuradan bundan millet burada olan para

2:05:02var millette deyip mallarını satıyor.

2:05:05Olay bu yani. Çünkü Kenya geneline düşünmemiz lazım. Sen Kenya'nın binde bii'i kadar para vermişsin. Enflasyon bind artacaktır. O da zaten gözlemlenez.

2:05:13Olay bu. Yani açık ekonomi. Çünkü köylünün üretmesine gerek yok o para artışını olduğu kadar.

2:05:21Daha sonra verilerde bazı şeyler olduğunu da fark ettim. Bu makaleye baktığım zaman köylüye 1000 dolar veriyorlar. Köylünün bir kısmı harcıyor bunu. Bir kısmı da varlığa gidiyor.

2:05:29Arazi alıyor, inek keçi alıyor, demir çimento alıyor, bir şeyler alıyor, bina yapıyor falan. Biri de mesela aset, aset increased by eee işte 422 dolar percip household yani hane aşı başına asetler.

2:05:41Yani aset dediği işte arazi şu bu yani varlık eee 422 dolar civarında artmış.

2:05:49Mesela varlık fiyatları artmış baktığın zaman mesela ev fiyatları örneğin bakacağın zaman arazi fiyatları yani varlık fiyatlarının arttığını aslında küçkün gözlemliyor. Çünkü insan o kadar para bulunca bir yerde de gidin mesela

2:05:59işte baraj maraj yapılacağı zaman mesela köylere çok ciddi para veriyorlar ya arazilerinden taşınıyorlar köyleri falan. Onlar gidip hemen bir ev alıyor, arazi alıyor, bir şey alıyor. Orada bir enflasyona sebep oluyor mesela. Bu

2:06:07gözlemlenir. Burada da aynısı biraz olmuş. Eee ama bu varlık fiyatları CPI'ya dahil edilmemiş. Aynı Amerika'daki gibi. Amerika'da ne yapmışlardı? işte varlık fiyatlarının artış için işte yok şu kirasının bilmem neyinden düşüyorum oradan morgından

2:06:19falan filan deyip normalde %20 ev fiyatları arttıysa enflasyonda bu %2 olarak gözüküyordu mesela burada da aynı şekilde aynı CPI hesabını yani enflasyon hesabını kullandığı için varlık fiyatlarının orı buradaki enflasyon

2:06:31hesabına mesela dahil edilmemiş. Halbuki o lokal bölgeyi ilgilendiren bir şeydi bu. Yani varlık fiyatı özeliğinde bir enflasyon olduğunu burada biz görebiliyoruz. Mesela mesela daha sonra diğer bir şey. Ben baktım aynı dönemde e

2:06:43Kenya ülkesinin eee enflasyonu %56 civarındaymış. Allah Allah. Diyorum ki tüm Kenya'da yani Kenya ülkesinin hesaplanıyor sonuçta bu Merkez Bankası tüy iyiyim müyim. %56 iken bu köyler bölgesinde enflasyon nasıl sıfır çıktı?

2:06:57Yani en azından Kenya ülkesiyle aynı çıkması lazım. Eee 5 6 %5 çıkması lazım.

2:07:02Kenya ülkesinde 5 ise burada da %5 ise enflasyon. Ben derim ki, eee, buraya para verdik. %15'i kadar ekonomisinin enflasyon sıfır değişmedi. Yani Kenya ülkesiyle aynı kaldı. Kenya ülkesinden daha fazla artmadı mesela yok

2:07:16bölgeninkinerim ama sıfır çıkmış. Yani Kenya ülkesinden bile düşük çıkmış. E demek ki burada enflasyon hesabında CPI hesabında deminki varlık fiyatlarının dahil edilmemesi falan gibi konulardan bir hinlik var. Eee, burada mesela bir

2:07:29dikkat edilmesi gereken bir mesele.

2:07:30Diğer bir mesele ise göç olayı.

2:07:33Makalede göçe dair, nüfrüze dair denilen şey işte başlangıçta bir kontrol grubü varmış. Or bölgede yaşayan 700 köyde yaşayan şey. E deneyin sonunda %90 nüfus dışarıya göç etmemiş. Öyle bir bilgi koymuşlar oraya. Tamam da olay sadece

2:07:46yani bu mu? Yani orada geçen insanlar dışarıya göç etme. Olay sadece bu mu?

2:07:50Zenginlikten dolayı içeri göçü olmuş olabilir ki illaki olmuştur yani. Çünkü bölgede bir zenginlik artışı söz konusu olacak. Orada bir nüfus artacak. E biz biliyoruz ki nüfus ile artan para zaten enflasyona o kadar da yol açmaz.

2:08:01Yani eee bu bayağı bir kısmını sönümlemiş oluyor. Çok manipülatif küçük bölgesi olmasın dolayısıyla. Yani biz ne diyoruz mesela? Eee nüfus arttığı zaman aynı oranda parayı artırırsanız enflasyona sebep olmayabilir. Çünkü bu

2:08:13böyle yani mesela bölgede para olduğunu görenler oraya yaşamaya başlarsa bunu da gayakalede veri yok mesela. Yani bu tarz makaleler genelde yanlı makaleler oluyor. Her zaman bir açığını bulabiliyorsunuz bunda işte para basmak

2:08:26enflasyona sebep olmaz diye bakıyorsunuz makalenin detaylarında benim gibi 78 tane itiraz getirebiliyorsunuz bu noktada. Ha bu tarz şeylerde de dikkatli olmak gerekiyor. Şimdi yavaş yavaş toparlayacak olursak aslında bizim demek

2:08:39istediğimiz şey İslami sistemin nasıl olması gerektiğini tekrardan eee açıklayalım. Bir kere sabit bir para olacak. İşte altın olabilir, Bitcoin olabilir vesaire. Yani sabit bir para olacak. Nasıl basılabilen itibari bir

2:08:50para olmayacak. Faiz olmayacak sistemde.

2:08:53Kar zarar ortaklığı olacak herkes için bu. Çünkü herhangi bir şokta, dalgalanmada topluma yayılmasını, dolayısıyla o şokun etkisinin az olmasına, borç krizlerinin vesaire olmamasına eee yarıyor. Faizin olmaması.

2:09:05Tam rezerv bankacılığı olacak. Zaten önceki videolarda onu bahsetmiştik.

2:09:08Kısmi rezerv olduğu zaman aslında para arzını artırabilmiş oluyorsunuz keyfinizce. Dolayısıyla burada tam rezerv bankacılığı olacak. türevdir, CDS'tir, forex'tir, kaç'tır, vadeli işlemler vesaire gibi şeyler yasak olacak. Çünkü bunların her biri bir

2:09:20kumar, bir manipülasyon, bir spekülasyon ve gerçek reel mal hizmet sektöründe negatif etkisi olan şeyler. Dolayısıyla bunlar da olmayacak. Vergi yok. Onun yerine zekat var. Nedenlerini zaten biraz önce işledik. Kens yani biriktirme

2:09:32eee yasağı var. Piyasadan para çekme yasağı var. Çünkü sizin piyasada sınırlı para var. Siz o parayı alıp bir yerlerde bir depoda tutarsanız piyasadan para ardını parayı azaltmış olursunuz. Bu da deflasyona sebep olabileceği için eee

2:09:44paranızı yine piyasada değerlendireceksiniz. Para size ait olacak. Yine güzel olacak. Ama belli bir miktarın üzerinde piyasadan para çekip böyle depolarda, hazinelerde, topak altında bir yerlerde saklamak eee ekonomiyi negatif etki edeceği için

2:09:55Kur'an'da da zaten kendi yasal olarak bu bildirilmiş. Kend minarşik bir devlet olacak devlet sadece belli gösteren olup minarşik daha serbest piyasa daha açık bir piyasaya eee olması gerekiyor ki dengeler doğal bir şekilde kendini

2:10:07bulun. Öteki türlü biz şunu yapalım parayı basalım oradan işte üretim artar.

2:10:11veya doğru yere gideceğini, doğru yere olacağını gerçekten ihtiyaç olup olmadığını bilmiyorsun. Minarşik olacaksın. Herkes dengesini bulacak.

2:10:18Sosyal işler, hastane, okul, yardım ve benzeri eee rekabet eden vakıflar ile yapılacak. Yani bu sosyal işleri devlet değil vakıflar yapacak. Bu vakıflar da birbiriyle rekabet halinde olacak ki orada da bir serbest piyasa işlesin.

2:10:29Yani aslında hayırda da yarışacaklar.

2:10:31hayırda bir serbest piyasa eee yarışı içerisine girecekler ve en iyi şekilde bu hizmetleri yerine getirecekler.

2:10:37Fiktif eee şeyler, soyut şeyler işte bu eee hepsi yasak. %100 gerçek mal hizmet eee ekonomisi olacak. Serbest piyasa olacak ama kara borsa ve tekel, kartel gibi şeyler yasak tabii ki. Yani serbest piyasa sayı eee rekabeti düzenleyici bir

2:10:50unsur olarak belirledi. Orada müdahale etmesi gereken de edecek. Neden? Çünkü bu rekabeti engellediğinden dolayı serbest piyasaya engelleyici unsurlar oncak. Kara borsadır, tekeldir vesaire.

2:10:59minimum regülasyon ve kural olacak ki o kurallar örfe göre çünkü her milletin, her devletin kendine göre bir yaşayış biçimi var, bir tarzı var, bir örfü var.

2:11:07O örfe göre minimum regülasyonlar eee daha eee common law dediğimiz daha ortak bir akıl çerçevesinde gerçekleşecek İslami sistemde aslında bu. Şimdi çok uzun tabii ki bir eee video olmuş oldu bu. birçok şeyi işlemiş olduk ama hepsi

2:11:22birbiriyle bağlantılı bakıldığı zaman eee enflasyon dediğiniz şey işte faizle bağlantılı o dediğiniz dış borçla dövizle merkez banka şeyle bağlı eee o dediğiniz zaman vergiyle zekatla bağlantılı oluyor vesaire.

2:11:36Dolayısıyla burada bu konseptleri anlamamız için her birini detaylı bir şekilde anlamamız gerekiyor. Ve modern biz aslında neye bakmış olduk bu videoda? Ekoller ne diyor? Biz İslami bir cevap olarak o ekollere nasıl cevap

2:11:47veriyoruz? Eee bunları görmüş olduk.

2:11:49Temelinde en özet anlayacağımız şey ise şu. Şu an günümüzde bulunulan ekonomik kara sistemi olarak düşünmememiz lazım.

2:11:57Çünkü biz uzaydan gelip aa böyle demek ki düzen bu ben buna bir çözüm bulayım dersek o zaman zokayı yutmuş oluruz.

2:12:04Öyle demeyeceğiz. Diğiz ki ya şu an sen yanlış şeyi tartışıyorsun. Sen şu an çok aşırı yanlış şeyi tartışıyorsun. Bir kere enflasyon mu faiz yapılır? Faiz mi enflasyon? Ya bu tartışma hatalı. Neden?

2:12:14Çünkü faiz niye var ya? Bir kere faizin olmaması lazım. faizine kar zarar ortaklı olması lazım. O zaman zaten enflasyon diye bir şey kalmadığını kendimiz göreceğiz. Ya bu GESEL'in deneyini gördük. İşte kasabada zekat %1 eee varlık vergisi koymuş. 2 sene sonra

2:12:27ne yani oradaki Merkez Bankası zorla deneyi sonlandırdı ama çok pozitif etkileri olduğunu görüyoruz.

2:12:33Yani bu dünyada şöyle güzel bir uygulansa bu İslami sistem demin bahsettiğim çerçevede zaten ne kadar pozitif etkileri olduğunu göreceğiz.

2:12:40Yani şu anki bir sistemin içerisinde tartışmalara girmememiz lazım. İşte para basmak enflasyona sebep olur mu? İşte o onu azaltır mı? paranın değişim hızı şuna sebep yap. Anlamı yok. Faizli sistemde anlamı yok ki.

2:12:53Vergeli sistemde anlamı yok ki. Bu kalemlerin değişmesi lazım. Merkez bankalı sistemde, doların dünyada hegemon para olduğu sistemde. Ya bu anlamsız bu tartışmaların dereyi yok yani. Ama yine de biz konseptleri iyi bir şekilde anlayıp bunlara doğru

2:13:07cevapları verebildiğimizi düşünüyorum.

2:13:10En azından eee bu video için.

2:13:12Dinlediğiniz için de teşekkür ediyorum.

2:13:14Hayırlı günler diliyorum. Yeah.