Paranın Gerçek Hikayesi

Para; takastan, borç kayıtlarından ve mal paradan altın-gümüşe, oradan bugünkü karşılıksız itibari paraya uzanan bir tarihe sahip. İmam Gazali ve Aristo'nun işaret ettiği gibi para amaç değil araçtır; ekonomi ise birbirine borçlu insanlardan oluşan bir çemberdir. Medici ve Rothschild ailelerinden Nixon Şoku'na ve petrodolara uzanan süreç, iyi bir paranın taşıması gereken özellikleri de ortaya koyuyor.

Para nedir: takas mı, borç mu?

Paranın içine doğuyoruz ama mahiyetini hiç sorgulamıyor, yalnızca onu nasıl çoğaltacağımıza odaklanıyoruz; bu hatalı bir bakış. Küçük bir toplulukta bile alışverişe ihtiyaç vardır: biri buğday eker, diğeri ok yapar.

Paranın kökenine dair iki görüş var. Birincisine göre ilk dönemlerde para yoktu, yalnızca mal ve hizmetlerin değiş tokuş edildiği takas (barter) vardı. İkincisi, David Graeber'in Borç: İlk 5000 Yıl kitabındaki görüş: para eşittir borç. Birinin tarlasını süren kişiye karşı taraf borçlanır; para da bu karşılıklı borçların kaydından ibarettir. Ertesi gün o kişi de karşılığında ok yaparsa iki borç birbirini siler ve hiç alışveriş olmadan hesap kapanır. Karşı tarafın tam ihtiyaç duyduğu malı bulmanın zorluğu düşünülünce bu ikinci görüş daha makuldür. Borç kayıtları kil tabletlere yazılabilir, ortası delik taşlar gibi nesnelerle de simgelenebilir.

Para araçtır, amaç değil

İmam Gazali, Aristo ve Graeber paranın kendiliğinden değeri olan bir varlık değil, insanlar arasındaki ilişkilerde kullanılan bir araç olduğunu düşünür; en doğru görüş de budur. Günümüzde ise para, iyi niyetle bile olsa ("çok kazanıp çok zekât vereceğim") bir amaca dönüşmüş durumda.

İnka örneği bunu gösteriyor: Avrupalı kolonistler orada bol altın buldu ama İnkalar altını "tanrının gözyaşları" sayıp süs eşyası olarak kullanıyor, alışverişte tuz ve kakao gibi mallar kullanıyordu. Demek ki altına değeri biz yüklüyoruz. Altın ve gümüşün tarihte öne çıkmasının sebebi ise kalpazanlığı engellemek: ceviz yaprağı para olsaydı herkes toplayıp haksız yere zenginleşirdi. Para, üretilmesi ve kopyalanması zor bir şeye dayanmalıdır.

Mal paradan altına

Babil, Asur ve Sümer'de maaşlar arpa, buğday ve bira cinsinden ödeniyor, ay boyunca yapılan harcamalar kil tabletlere borç olarak yazılıyordu. Roma'da tuz (İngilizce salary kelimesinin kökeni), Çin'de çay, Amerika'da kakao, Virginia kolonisinde tütün mal para olarak kullanıldı. Ancak bu mallar bozulabiliyordu ve farklı devletler arasında ticaret yapıldığında ortak bir ölçü gerekiyordu; bu da herkesin kabul ettiği altın ve gümüşe geçişi doğurdu. İdeal paranın dayanıklı, taşınabilir, bölünebilir, homojen, arzı ölçülü ve kabul edilebilir olması gerekir.

Hapishanelerde sigaranın para yerine geçmesi, insanların koşullarına en uygun aracı kendiliğinden para olarak seçtiğini gösteriyor. Bugün doların uluslararası geçerliliği de aynı mantıkla açıklanabilir: kimse TL kabul etmez, herkes en risksiz para birimini ister.

Döngüsel ekonomi ve kenz yasağı

Ekonomi, milyonlarca insanın birbirine çapraz borçlandığı bir çemberdir. Bir otel resepsiyonisti hikâyesi bunu iyi anlatır:

1. Bir turist odayı görmek için resepsiyoniste 100 lira kapora bırakır.
2. Resepsiyonist bu parayla pastaneciye olan borcunu öder; pastaneci berbere, berber seyyar satıcıya, seyyar satıcı da otele olan borcunu öder.
3. Turist odayı beğenmez, 100 lirasını geri alır ve gider.

Hiçbir para üretilmediği halde 400 liralık borç kapanmıştır. Buradan çıkan ders, paranın ne kadar hızlı dolaşırsa o kadar çok borcun kapanacağıdır. Pastaneci parayı "haftaya öderim" diye kenara koysaydı zincir kırılırdı. İslam'daki kenz (altın, gümüş ve parayı yığarak biriktirme) yasağının hikmeti de budur: amaç paranın ekonomide dönmesini sağlamaktır, ev ya da araba için birikim yapmak değil.

Lidyalılar, kağıt para ve enflasyon

Paranın Lidyalılar tarafından bulunduğu söylenir ama para her zaman bir ihtiyaçtı. Lidyalıların katkısı, Akdeniz ticaretinde tartma zahmetini ortadan kaldıran standart gramajlı sikkeler basmaktı; Herodot da onları altın ve gümüş sikke kullanan ilk insanlar ve perakende ticaretin mucitleri olarak anar. Bakara suresindeki borç ayetinin borçların yazılmasını emretmesi de "para eşittir borç" fikriyle uyumludur.

Bankacılıkla birlikte altına dayalı banknotlar ortaya çıktı; bunlar bankanın sahibine olan borcunu gösteriyordu. Zamanla bu sistem suistimal edildi ve bugün hiçbir karşılığı olmayan itibari para (fiat money) kullanıyoruz. Bu, ceviz yaprağını para olarak kullanmaktan farksızdır:

Birisi orada matbaadan basıyor ve sen onun için bir ay uğraşıyorsun.

Roma'da ve Osmanlı'da sikkelerdeki maden oranının düşürülmesi (tağşiş) enflasyona ve yeniçeri isyanlarına yol açmıştı. Almanya'daki hiperenflasyon ise paranın araziye bağlandığı Rentenmark ile durdurulabildi. Sonuç: paranın sınırlı bir varlığa sabitlenmesi gerekir.

Mediciler ve Rothschildlar

1. yüzyılda Floransa'da yükselen Medici ailesi, aristokrat kökenli olmamasına rağmen çift kayıtlı muhasebe ve poliçe sistemiyle Avrupa'nın en zengin ailelerinden biri oldu. Londra, Brugge, Roma ve Napoli'deki şubeleri sayesinde tüccarlar altın taşımak yerine borç kağıdı taşıdı; aile kur farkından büyük komisyonlar kazandı, Michelangelo ve Leonardo da Vinci'yi finanse ederek Rönesans'ın yolunu açtı. Ancak İngiltere Kralı Edward'a verdikleri büyük kredi ödenmeyince likidite krizine girip gözden düştüler.

1760'lardan itibaren beş kardeşini Londra, Paris, Napoli, Viyana ve Frankfurt'a yerleştiren Rothschildlar ise aynı bankacılık modeline bilgi asimetrisini ekledi: haberleri rakiplerinin 1,5 gününe karşılık 6 saatte iletebiliyorlardı. Waterloo'da Napolyon'un yenildiğini ilk öğrenip piyasada ters yönde spekülasyon yaparak büyük bir arbitraj kazancı elde ettiler; bu, bir tür ilk yüksek frekanslı işlem sayılabilir. 1815 sonrasında devlet borçlarının yarısını kontrol ettiler, savaşları finanse ederek siyasete nüfuz ettiler. Yine de paranın hep Yahudilerin elinde olduğu yönündeki komplo anlatılarına itibar etmemek gerekir; akıllı ve yenilikçi olan kazanır. Müslümanlar da bir topluluk olarak kendi paralarını oluşturup yönetmelidir.

Bretton Woods'tan petrodolara ve iyi paranın özellikleri

1944-1971 arasındaki Bretton Woods sisteminde ABD, 35 doları bir ons altına sabitledi. Altın talepleri hazineyi zorlayınca 1971'deki Nixon Şoku ile dolar-altın bağı kesildi; 1973'te petrolün yalnızca dolarla satılabildiği petrodolar sistemi kuruldu. Doların bugünkü gücü bu sistemden geliyor.

Dijital paraların ortaya çıkışıyla birlikte enerjinin para birimi olabileceği gibi teoriler de konuşuluyor. Bitcoin'e dair ayrıntılı değerlendirmeyi ayrı bir konuya bırakıyoruz. İyi bir paranın taşıması gereken özellikler şunlardır:

• Sınırlı olmalı, aksi halde enflasyon doğar.
• Özgür olmalı: Haris Irfan'ın Gazze'ye para gönderememesi ya da gurbetçilerin sınırda paralarına el konulması gibi engeller olmamalı.
• Sahipsiz olmalı: altın gibi tek sahibi Allah olmalı, merkez bankaları değil.
• Manipüle edilememeli: borsalarda spekülasyonla değeri oynatılamamalı.

Sıradaki konu, kısmi rezerv bankacılığı ve bugünkü paranın nasıl üretildiği.

00:07Selamünaleyküm.

00:09Rabbi yessir ve la tuassir. Rabbi temvin bil.

00:14Allah'ım zorlaştırma, kolaylaştır.

00:17İşlerimi hayırla konuşlandır.

00:20Şimdi artık yavaş yavaş konuşacağımız konseptlere geçiyoruz. İlk konuşacağımız konsept elbette ki para. paranın ne olduğu, paranın tarihteki evrilme

00:32süreçleri ve günümüzde nasıl bir hale geldiği, para nedir? Aslında kolay gibi görünen ama gerçekten cevaplaması zor bir konu ve bu konuda da itilaflı

00:45düşünceler var. Paranın ne olduğuna dair birçok farklı kişi değişik yorumlar yapmış durumda.

00:52Biz önemli olanlardan bahsedeceğiz şimdi. Kim para hakkında neler söylemiş?

00:57Bu konuda bazı detaylar vereceğim. Daha sonra paranın tarihte nasıl evrildiğini ve günümüzdeki kağıt haline nasıl geldiğini de anlatacağım. Burada aslında temel olarak günlük hayatta biz parayı

01:10kullanıyoruz. İşte alışverişlerimizde dükken çocukluktan itibaren işte bayram harçlığıyla ebeveynlerimizden, akrabalarımızdan, dedemizden vesaire aldığımız harçlıklarla, bunlara harcamayla aslında paranın içerisine

01:22doğuyoruz. Bir kültür gibi aslında bu.

01:25Ama çoğu zaman paranın mahiyetini, anlamını düşünmüyoruz. Ya bu para, bu kağıt nasıl bu kadar değerli olabiliyor?

01:34Bu acaba ne anlama geliyor? Geçmişte nasıldı? Bu gerçekten formu hep böyle miydi? Vesaire gibi sorular çoğu zaman aklımıza gelmiyor. Daha çok parayı nasıl daha fazla çoğaltabilirim, nasıl yatırım yapabilirim, işte nasıl zengin

01:48olabilirim tadında sorular aklımıza geliyor. Yani parayı kabullenmişiz.

01:53paranın ne olduğunu, ne amaçla kullanıldığını ve nasıl üretildiğini kabullenmişiz. Bunları okey tamam demişiz. Sadece artık onu çoğaltmaya odaklanmış durumdayız. Ama bence bu

02:05hatalı bir bakış açısı. Biraz geriye sarıp paranın tam olarak ne olduğunu anlamamız gerekiyor. Şimdi dilerseniz bu kısma girelim.

02:17Para dediğimiz mefhumun aslında ortaya çıkmasının sebebi ilk insanları düşünelim.

02:22İlk insanlar şu an dünya nüfusu 7-8 milyar civarında giderek artıyor. Ama ilk zamanlarda, ilk insanlarda küçük topluluklardı. Biz inancımız gereği Hazreti Adem ilk insan olduğunu düşünüyoruz. İnanıyoruz buna. E

02:37dolayısıyla onun topluluğu küçük bir topluluktu. Her ne kadar yavaş yavaş büyü büyüse de yüreyip çoğalsalar da yine de aslında küçük bir topluluk diyebiliriz ama küçük bir topluluk içerisinde bile paraya bir ihtiyaç var.

02:50Neden? Ya sen kuzeninle bir alışveriş yapmak zorundasın illaki. Sen buğday ekiyorsun. O da diyelim ki ahşaptan bir ok yapıyor. O zaman sen biraz buğdayını vereceksin. O da sana okunu verecek

03:03gibi. Yani ilk başta aslında bir görüş diyor ki para takas yöntemiyle vardı.

03:09Eski çağlarda. Yani herhangi bir altın formu veya kağıt formu yoktu. Sadece barter denilen takas yöntemi vardı.

03:18Bende bir ürün var. Sende de bir ürün var. Bu zanaat olabilir, yiyecek, içecek olabilir. Herhangi bir şey olabilir.

03:25Aslında bir hizmet bile olabilir.

03:28Sonunda gelirsin, örnek veriyorum, bana bir omuz masajı yaparsın. Ben de sana 1 kilo buğday veririm gibi. Bu da bir takas çeşidir. Bu şekilde de olabilir.

03:38İki ürünün birbiriyle takası da olabilir.

03:42Şimdi burada ilk başta takas olduğunu iddia eden bir görüş var ve aslında paranın hiç olmadığını iddia eden bir görüş var.

03:51Eee, ikinci bir görüş ise takasın olduğunu kabul etmekle birlikte aslında bir borç kağıdı olduğunu da iddia ediyor. Örneğin diye bir bilim insanı

04:05var. Bu adamın yazdığı bir kitap var.

04:07Borç, 5.000 yıllık para tarihi şeklinde bakarsınız. Orada paranın borç olduğundan bahsediyor. Para eşittir borç diyor. Bu ilk başta anlaması zor bir kavram. Yani kelimeler kolay ama zihine oturtması zor oluyor. O yüzden biraz

04:21örneklemek istiyorum. Para eşittir borç.

04:24Hım. Ne demek? Yani şu demek. Para dediğimiz şey normalde biz ne biliyoruz?

04:29Kağıt para, altın sikke, işte demir para vesaire bu şekilde şeyler biliyoruz.

04:34Çek, senet. Neyse. Şimdi bunun borç olduğunu düşünüyor. Bu da şundan geliyor. Diyelim ki ben geldim sizin tarlanızı sürdüm. Tarlanızda iş yaptım.

04:44Eee, yarım gün boyunca çalıştım. Siz bana borçlandınız. Günümüzde ne yapıyor?

04:49YM'i veriyor adam bana. Günlük ya da yarım günlük yem neyse bana onu veriyor.

04:531.000 L.

04:56Reer diyor ki aslında hizmeti alan kişi ya da ürünü alan kişi karşı tarafa borçlanır. Dolayısıyla para aslında bir borç konseptidir.

05:07Herkes birbirine bir şeyler alır, verir, alışveriş olur, hizmet alışverişi olur.

05:11Herkes birbirine borçlanır ve aslında bu borçların bir kayıdıdır para dediğimiz şey. Ben o anda da tahsil edebilirim.

05:22yaptığım alışverişin neticesini veya ileri bir vadeye de erteleyebilirim. Bir hafta sonra ödesen de olur diyebilirim.

05:30Her halkarda bu şu demek. Sen bana borçlusun. Borcunu ödediğin an defterden kaydı siliyoruz ve tertemiz bir sayfa ortaya çıkıyor. Gabber bu diyor. Borç.

05:39Dolayısıyla Graber aslında demek istiyor ki tarihin ilk anlarından itibaren borç kayıtları var. Yazılıyor bir şekilde kil tabletleri ya da farklı metotlarla da yazmış olabilir ama borç kayıtları var.

05:50Sürekli takas yok. Yani hani ben senden bir hizmet alacağım ya da ben senden bir malzeme alacağım. İlla böyle takas edecek bir şeyler bulmak zorundayım.

05:57Senin ihtiyacın olan bir şeyler denk getirmek zorundayım filan gibi bir konseptin olmadığını zaten bunun çok zor olduğundan bahsediyor. Ki bana da bu görüş biraz yakın geliyor. Çünkü her zaman karşı tarafın ihtiyacı olan bir

06:07takas ürünü ve yaptığınız hizmetin veya sattığınız malın karşılığına tam olarak denk gelecek bir ürün bulmanız gerçekten de zor. Dolayısıyla aslında bir borç karşılıklı bir borçlanma. Daha sonra siz diyelim ki bana o an ödemediniz.

06:20Karlarınızı sürdüm. Yarın da benim eee başka bir şeye ihtiyacım oldu. Örnek veriyorum benim ok yapımına ihtiyacım oldu. Siz de geldiniz yarın yarım gün bana ok yaptınız. E dolayısıyla ben de size borçlandım. Diyoruz ki senin

06:35borcunu siliyorum. Sen de benim borcumu siliyorsun. Bakın hiç alışveriş olmadan aslında borçları kapatmış olduk.

06:40Dolayısıyla paranın borç olduğu konseptini bir kere aklımızda bir kenara yazmamızda fayda var. İlk zamanlarda da illaki takas yöntemleri gerçekleşiyordu.

06:49Bu gerçekleşme anlamına gelmiyor. Ama yine de bir ortada borç konsepti var. Bu borç konsepti de yazılarak veya işte sözlü olarak ya da zihinde tutularak ya da işte şey anlatılıyor. Eski dönemlerde böyle çeşitli farklı olan objeler eee

07:02değişik şekiller yer şekilleri işte böyle taşlar ortal ortası delik doğal taşlar vesaire hani gidiyormuş bu taş artık benim borcumu simgeliyor vesaire.

07:11Daha sonra siz borcunu ödediğiniz zaman o taşı yerinden oynatıyorlar gibi. Yani böyle farklı konseptler var. İlla yazıyı bulmak zorunda değil. Ya da illa böyle bir kağıt ya da parşömen ya da başka bir şey bulmak zorunda da değil. Bir objeye

07:21atfedebilir bunu. Bir yaprak bulabilir vesaire. Birçok yöntemi var. O zaman da illaki insanlar kendilerince bir yöntem bulmuşlardır. Bunu keşfetmişlerdir.

07:28Şimdi paranın konseptini biraz anlamaya başladığımıza göre ikinci bir konuya geçeceğiz. paranın amaç mı yoksa araç mı olduğunu tartışmamız gerekiyor. Burada aslında baktığımız zaman klasik görüş

07:43İmam Gazali mesela paranın araç olduğundan bahsediyor. Yani aslında kişiler arasındaki ilişkilerde kullanılan bir metadır. Herhangi bir amaç değil. Yani kazanmayı hedeflenilen, kendisi kendiliğinden bir değeri olan

07:57bir varlık olmadığını iddia ediyor.

07:59İnsanların kendi aralarındaki ilişkilerden kaynaklanan bir çeşit borçlanma. Onun eee bahsettik onda. Bu tabii ki o kitabında borçlanma demiyor ama bir araç olduğundan bahsediyor.

08:11Aristo da aynı şekilde araç olduğunu düşünüyor. İlk başta bahsettiğim Graberde yine araç olduğunu düşünüyor ki bence de zaten en uygun olan görüş paranın araç olduğu konusu. Yani bizim ihtiyacımızı gideren eee bir meta

08:24aslında bir amaç değil. Yani biz günümüzde biraz bunu amaçlaştırmış durumdayız. Konuşmamın ilk başında bahsettiğim gibi. Çünkü biz para kazanmak istiyoruz. Ya amacın ne diliyor? deniliyor. Örnek veriyorum.

08:38Diyor ki para kazanmak, zengin olmak. Ya bu menfi de olabiliyor, müspet de olabiliyor. Mesela çok para kazanacağım, çok zekat vereceğim, çok yardım edeceğim. Ama para her zaman bir amaç noktasına gelmiş durumda günümüzde.

08:50Halbuki klasik düşünceye göre para bir araçtır. Yani kendiliğinden değeri olan bir meta değil. Yani şurada bir şey duruyor da o böyle olduğu için bir değer, orada böyle durduğu için o bir değer ve ben onu elde etmek zorundayım

09:03ya. Böyle bir şey yok. Bunu da birazdan anlatacağım zaten. Mesela İnka. Inkalar Amerika keşfedildikten sonra inkalara gidiyorlar. Eski bir e medeniyet onlarda. İmparatorluk biliyorsunuz. Eee Güney Amerika'da İKalarda mesela altın

09:17var. Mesela gidenler o zaman altın para, gümüş para kullanıyorlar. Avrupa'dan giden kolonistler Inka'da altın buluyorlar ama İnkalılar altını para olarak kullanmıyor. Onların para olarak kullandığı şey bambaşka. Ha

09:30burada aslında demek istediğim şey şu.

09:32Altın kendiliğinden böyle değeri olan böyle içten, öz benliğinden gelen bir değer yaratan bir şey değil. Biz insanlar olarak ona bir değer yüklemiş durumdayız. Yani o bir araç aslında.

09:42Bugün altın olur, yarın kağıt bir şey olur. Yarın dediğim gibi bir taş olur, bir yaprak olur. Ya sen neye atfedersen atfet. Burada önemli olan şey konsept.

09:50Ben karşıdaki kişiye borçlandığım zaman bunu bir şekilde ifade etmem lazım. Yani para bir ifade ediş biçimi aslında.

09:58İfade ediş biçimi olduğu için de bu değeri bir yerde saklamamız gerekiyor.

10:03Unutmamamız için. Çünkü anında alışveriş her zaman gerçekleşmiyor. Çoğunlukla sonra ödeme, vadeli ödeme, karşılıklı mahsuplaşma gibi şeyler yaşanıyor.

10:12Bunlar her zaman tarihte olan şeyler.

10:14Dolayısıyla benim bu emeğimi, borcumu, yaptığım alışverişi bir yerde kaydını tutmam lazım. Daha sonra mahsuplaşmak için. Bu kaydı nasıl tutarsanız tutun altın olarak da tutabilirsiniz. Başka bir şey

10:28tutabilirsiniz. Ha neden para altın formunda eee daha çok tarihte kullanıldı, neden gümüş formunda kullanıldı gibi sorular akıla gelebilir.

10:37Bunun sebebi de çok basit. Kalpazanlığı engellemek yani kopyalanmasını engellemek. Amaç bu aslında bakıldığı zaman. Yani ben eğer ki diyelim ki ceviz yaprağını para olarak kullanmaya

10:51başladım. Ya bir ceviz üretmek basit, cevizi yetiştirmek basit. Birisi gider bir sürü ceviz yaprağı alır gelir.

10:58Kalabalık bir toplumda herkesin birbirini tanımadığı toplumda artık 10.000 kişilik bir köy olduğunuzu düşünün. Herkes birbirini o kadar iyi tanıyamayacak. Dolayısıyla ben gidip ceviz yaprakları aldığım zaman pazarda eğer ceviz yaprakları para olarak

11:09geçiyorsa, bort senetleri olarak geçiyorsa kalpazalık yapmış oluyorum.

11:13Durduk yere kendimi haksız yere zengin etmiş oluyorum. Dolayısıyla aslında kopyalanması zor, üretilmesi zor, elde edilmesi zor bir değer üzerine paranın yapılması gerekiyor veya çok özel eee yazı notlar şeklinde yapılması

11:27gerekiyor. Ama tarihin ilk dönemlerinde eee yazı veya kağıt vesaire gibi şeyler olmadığı için kağıt biliyorsunuz için de çok sonradan bulunan bir şey. Parşöneri vesaire gibi şeyler de böyle bulmak çok fazla onların üzerine yaz yazmak gibi

11:38şeyler de çok mümkün değil. kil tabletler kullanılıyor. Babil, Asur, Tümer gibi devletlerde ilk zaten paranın borç kayıtlarının olduğu kayıtları tarihte biz oralarda görüyoruz. Ama kil tablet bile olsa eee yine de meşakkatli

11:51şeyler. E dolayısıyla yazmak bazen çok mümkün olmayabiliyor. Pratik değil daha doğrusu ve herkesin erişebileceği bir imkan da değil. E ne yapacaksınız? e bir zor üretilen bir meta üzerinden bunu eee değerlendirmeniz gerekiyor. E

12:04dolayısıyla altın doğada sınırlı sayıda bulunuyor. Zor üretiliyor, zor bulunuyor. Birisi gidip a işte hemen bir sürü ceviz yaprağı gibi altın toplayıp gelemez. E dolayısıyla bu tarz nedenlerden dolayı altın ve gümüşe doğru

12:17gelmiş. Zaten onu da şimdi birazdan daha detaylı incelemiş olacağız. Eee şimdi tarihi para sistemlerine baktığımız zaman mesela Babilur şehir devletleri var. Şehir devletlerinde örnek veriyorum bir yönetici var. Zaten her şey

12:29yöneticiye ait. O da kendi rüştünü tanrıdan aldığını iddia ediyor. Herkes çalışıyor. Herkes devlete çalışıyor ve maaşlar aylık ödeniyor. Babilur devletinde nasıl oluyor? Eee, buğday arpa cinsinden ödeniyor maaş. Mesela

12:44ilginç. Eee, burada para niyetini eee, arpa, buğday gibi, eee, şeyler kullanılmış. Eee, bira gibi içecek olarak da bira olarak mesaplanmış. Sizin örnek veriyorum. Bir aylık maaşınız 10

12:57kilo buğday. 10 L bir örnek veriyorum.

13:01Devlet her ay ödüyor bunu. Ay başında ödüyor. E siz ay başına kadar alışveriş yapmanız lazım. O nasıl olacak? İşte o zaman da kayıt tutmanız gerekiyor zaten.

13:10O yüzden tarihte ilk kil kayıtlara yani borç kayıtlarına, kilden borç kayıtlarına bu Babil Asur Devletlerinde rastlıyoruz biz. Tüm harcamalar çünkü hesaba yazılıyor. Daha sonra da bira arpa veya buğday cinsinden taraflar

13:23birbirlerini ödüyorlar. Bunu mesela para olarak kullanmışlar.

13:28Çünkü insanın bir yandan da temel ihtiyacı para olarak bana verdiği zaman benim de karnımı doyurmuş oluyor. Ya bir nevi y kölelik gibi de düşünebiliriz. Ya bana para verse de gidip zaten buğday alacağım bir alacağım. Başka bir şey

13:38alamayacağım. Çok fazla böyle günümüzdeki gibi çok bir çeşitlilik böyle markete gideyim manavlar vesaire gibi şeyler yok. Zaten insanlar temel e yiyecek içecek maddeleri belli. 3 be tane. E biri arpa, buğday gibi şeyler.

13:50Eee ömrünün sonuna kadar aynı şeyleri yiyerek geçiriyor hayatını. Dolayısıyla bunu maaş olarak veriyor devlet. Yani dolayısıyla para olarak da bu kullanılabiliyor.

13:59Ha burada sorun ne zaman ortaya çıkıyor?

14:01Ben başka bir devletle uluslararası bir alışveriş yapacağım. Ticaret yapacağım.

14:06O başka bir madde kullanıyor olabilir para olarak. Örnek veriyorum Romalılarda tuz olarak maaşlar ödediği bir dönem var. Tuz olarak sen maaşları ödüyorsan, ben de bira olarak ödüyorsam ben gelip seninle uluslararası alışveriş yapm sana

14:17bira vereyim diyemiyorum Roma devletini.

14:19Dolayısıyla aslında biraz da bu insanlar, komüniteler birbiriyle haberleştikçe ve ticaret ihtiyacı doğdukça burada şey ortaya çıkmaya başlıyor. Altın, gümüş gibi daha tüm dünyada geçer, herkesin kabul ettiği, kopyalanması zor paralar ortaya çıkmaya

14:34başlamış oluyor. Dolayısıyla bu işte Bab, Sümer'deki bir arpa mal para deniliyor bunlara. Maldan aslında para yapılmış oluyor. Eee, burada değişim aracı olarak kullanılıyor. Mesela işte ne dedik? E, arpa kullanıldığı var.

14:48Mezopotamya'da mesela Çin'de biliyorsunuz çayın eee memleketi tüm dünyaya çayın yayıldığı eee yer Çin'dir.

14:56Çin'de çay aynı şekilde Roma'daki tuz gibi, Babil'de şey Sümer'deki gibi.

15:02Orada da çay kullanılıyor. Mal para olarak bunlara mal para deniliyor.

15:06Neden? Çünkü işte hafif taşınabilir, uzun süre dayanabiliyor. Bunların da kendilerine göre handikapları var. İşte arpa buğday bozuluyor bir süre sonra.

15:13Çok fazla saklama imkanı yok. Ben bugün altını koyduğum zaman 10 sene sonra da para olarak bunu değerlendirebiliyorum.

15:17Ama bana marş olarak verdiğin çayı, buğdayı, tuzu ya tuz bir nevi bozmaz da çayı, buğdayı koyduğun zaman bunlar bir senelik ömrü var maksum. Yani 2 sene olsun çok iyi şartlarda sakladığın zaman. Yani bunu harcamam lazım.

15:29Ekonominin içerisine katmam lazım. Zaten yeni yiyecek yyecek maddesi yani bu tarz dezavantajları da var. Eee tabii ki baktığın zaman. O yüzden aslında biraz da bozulmayan mal paradan yavaş yavaş gümüş ve altına doğru da bir geçiş söz

15:39konusu. Kakao kullananlar var. Eee ya her yörenin kendisine ait ana üretim maddesi, tüketim maddesi neyse onu kullanmaya çalışıyorlar. bakıldığı zaman tütün kullanan aynı şekilde mesela o da Virginia kolonisinde eee

15:53kullanılıyormuş. Yine Amerika taraflarında olması lazım. E Roma'da işte tuz kullanıldığını zaten söylemiştik. Hatta salar maaş diyoruz ya İngilizce salary var. Maaş. E salt da tuz. Yani salary saldan yani tuzdan

16:07geliyor aslında Roma'da tuzdan maaş verildiği için öyle de bir terminolojik köken var. Bundan da kısaca bahsetmiş olayım. ideal mal paranın özelliklerini serecek olursak işte dayanıklı olacak, taşınabilir olacak, bölünebilir olacak,

16:18homojen olacak işte çok fazla bulunmayacak, çok az da olmayacak, orta düzeyde bir arzı olacak. Eee, kabul edilebilir olacak. Herkes bu parayı para olarak kabul edebilecek. Ya bunlar aslında genel olarak paranın da şartlarını içeriyor. Yani dayanıklı

16:31olması, taşınabilir olması, bölünebilir olması. Çünkü parçalara göre küçük alışveriş de yapabilmem lazım. İşte e arzının ne çok fazla ne çok az olması.

16:38Yani para dediğimiz şeyin aslında bu özellikleri yavaş yavaş taşıyabiliyor olması lazım. Dolayısıyla konsept olarak da buna yakınlaşabiliyoruz. Şimdi mesela şeyi düşünelim. Para girmeyen Amerika'da vesaire para geçmeyen ya hapishaneler.

16:49Sigara mesela eee günümüzde bile modern dünyada bile hapishanelerde sigara para niyetine geçebiliyor.

16:55Bir hizmet alacaksınız, bir şey alacaksınız. İşte hapishanede bir işinizi gördüreceksiniz, bir şey yapacaksınız. Sigara oradaki para birimi sigara. Mesela 5 dal, 7 dal. E, bir pakete yaparım, iki pakete yaparım gibi bunlar olabiliyor. Dolayısıyla insanlar

17:08doğal olarak eee bulunduğu şartlardaki en uygun şeyi para olarak seçiyor. Çünkü paranın kendisi bir amaç değil. Kendisi kendiliğinden içten bir değer yaratan bir şey değil. Benim işimi görmesi için bir araç o. Ben en uygun aracı

17:20bulacağım. Bakacağım çevremde şu an şartlarım, imkanlarım ne? Bu, bu, bu kardeşim. Ha benim şu anki şartlarımda en uygun görünen para yani e biriyle yaptığım alışverişte takas olarak kullanabileceğim bir eee borç senedi olarak kullanabileceğim en uygun şey ne?

17:34İşte hapishanede bakıyor adam sigara bal yine evlerinde tükletilen bir şey olduğu için en uygun şeyi insanoğlu seçiyor.

17:41Paranın doğası bu aslında. Y anlatabildiğimi düşünüyorum. eee az çok İNK'dan bahsetmiştik. İşte İnka'da mesela e altın tanrıdan gelen kutsal değeri olan tanrının gözyaşları denilen yani süs eşyası olarak kullanılıyor.

17:54Zihnet eşyası olarak kullanılıyor. Böyle bir herhangi bir maddi değeri yok.

17:58Herhangi bir para değeri onunla bir alışveriş yapılmıyor. Mesela eee onların gerçek para birimleri mal para. Mesela işte tuzu kullanıyorlar, kakaoyu kullanıyorlar vesaire. Yani çeveki şeyleri para olarak kullanıyorlar.

18:08Altını para olarak kullanıyor. Hatta işte kolonistler gidince şaşıyor. Allah bu adamlar altını para olarak kullanmıyorlar. ne kadar saçma falan diye. Ya aslında büyük bir zenginliğin üzerinde oturuyorlar. Çünkü Avrupa'da o

18:16sırada altın gümüş para olarak kullanılıyor ama İMKA'da kullanılmıyor.

18:19Ya tuhaf işte. O yüzden de ilk başta eee ortalarda bahsettiğim uluslararası ticaret, uluslararası ilişkiler gelmeye başladığı zaman ki modern dünyada da bu böyle. Mesela dolar neden uluslararası para birimi gibi görülüyor gibi. Buradan

18:31da şeyi vermiş olayım. Fleyi eee uluslararası ilişkiler geldiği zaman herkesin kabul ettiği en risksiz en dünyada geçen şeyi para olarak kabul etmeye çalışıyor şu an. Eskiden bu gümüşlüğü altındı. Mesela günümüze

18:44gelecek olursak mesela dolar. Dolar ne oldu da ya dolar ne? Kağıt parası değil mi? Amerikan Bankası istediği zaman istediği kadar basamıyor mu bu paradan?

18:50Basıyor. E neden tüm dünyada bu para birimi geçer? Akçe olarak altın gibi işe yarıyor. Siz bugün dünyada istediğiniz ülkeye gidin. Doların geçmeyeceği bir ülke var mı? Yok. Uluslararası alışverişler dolarla oluyor. TL ile

19:02oluyor mu? Verin TL'yi. Kimse kabul etmez. Bana daha geçerli bir para birimi ver. daha güçlü bir para birimi var gibi. Uluslararası ilişkiler ortaya çıktığı zaman, e, ticaret ortaya çıktığı zaman paranın özellikleri daha da önem

19:13kazanmaya başlıyor.

19:15Dolayısıyla paranın kültürel olduğu, insan içinde bulunduğu ortamdan ve doğasından, veşatlar ve imkanlarından etkilendiğini de burada görmüş olduk.

19:23Şimdi para, ekonomi, parayı biraz anlattı, anlatabildiğimi düşünüyorum, anlayabildiğimizi düşünüyorum. Yavaş yavaş ekonomiye geld.

19:32Hım. Şimdi insanlar arasında da bir ilişki söz konusu. Bunu da iyi anlamamız lazım. İşte sen bana borçlanıyorsun, ben ona borçlanıyorum. Parayı ben ona veriyorum, o bana veriyor vesaire.

19:42Aslında ekonomi dediğimiz şey kocaman böyle binlerce kişiden milyonlarca dünya çapında yaparsak da milyarlarca kişiden oluşan bir çember aslında. Bir borçlanma çemberi. Herkesin birbirine böyle çapraz borçlanmalar olduğu bir circular economy

19:57deniliyor. Yani buna dairesel, çembersel bir ekonomi söz konusu. Bunu anlayabilmemiz için de bir düşünce deneyi yapmamız lazım. Bunu da ben otel eee bir resepsiyonist eee hikayesi diye bahsedebiliriz burada. Yani

20:11şimdi paranın nasıl ekonominin aslında paranın ekonomi içerisinde gerektiğini, herhangi bir yerde bir aksaklık olursa ne tarz sonuçlara yol açabileceğini bu küçük örnekten biz anlayabiliyoruz.

20:22Şimdi bir yerde bir otel olduğunu düşünelim. Orada resepsiyonist var.

20:25Turistin birisi geliyor. Resepsiyonist de diyor ki ben otelde kalmak istiyorum ama odanızı önce görmem lazım. Odayı gösterebilir misin? Resepsiyonist diyor ki 100 lira ver. Eee kaporo olarak ver.

20:38Anahtarı vereceğim. gidip bakarsın.

20:40Beğenirsen 100 lira bende kalır.

20:42Beğenmezen gelirsin kaporanı alır gidersin. 100 lira kapora istiyor.

20:45Turist de diyor ki tamam al sana 100 lira kaporanı verdin. Anahtarı veriyor resepsiyonist turist gidiyor. Daha sonra resepsiyonist bu 100 lirayı rehine aldı ya aslında resepsiyonistin karşıdaki pastaniye e 100 borcu var. Hemen gidiyor

20:58o kaporo parayla pastaneye 100 lira olan borcunu ödüyor.

21:03Pastaneci de 100 lirayı aldı ya. Yan tarafta berber var. Berbere 100 lira borcu vardı. sonunda hemen gidiyor. 100 lira geldi. Berber sana borcum vardı.

21:11100 lira ödemiş oldum. Hemen o da berbere olan borcunu ödüyor. E berber de oradaki seyyar satıcıya borcu varmış. O sokakta genelde geçen seyyar satıcıya borcunu ödüyor. E seyyar saçı da bir gün otelde bir günlüğüne kalmış. E geçmişti.

21:24Resepsiyoniste 100 lira borcu var. O da geliyor hemen 100 lira resepsiyoniste borcunu ödüyor. Resepsiyonistin elinde 100 lira. Tam o sırada da 10 dakika sonra civarında turist aşağı iniyor.

21:35Odayı beğenmedim. Paramı alabilir miyim?" diyor. Resepsiyonist biraz önce daha bir dakika önce seyyar satıcının getirdiği 100 lirayı turiste veriyor.

21:43Tabii ki efendim diyor. Gidiyor. Ne oldu? Bir turist geldi 10 dakikalığına bir para bıraktı. Parasını geri aldı gitti. Hiçbir şey değişmedi ama tüm borçlar kapandı. 400 liralık bir

21:56transaction deniliyor ingilizcesine.

21:58İşte türkçesi de alışveriş gibi bir şey.

22:00Yani 400 liralık borç kapandı.

22:04Resepsiyonist artık borçlu değil.

22:05Hastaneci artık borçlu değil, berber borçlu değil. Ve seyyar satıcı borçlu değil. Herkesin borcu kapandı. E ne oldu? Bir para mı üretildi? Bir şey mi oldu? Yani turist gelmeseydi, otelin içine girmeseydi, yoldan, sokuttan devam

22:19etseydi, herkesin birbirine böyle borcu vardı. Herkesin canı sıkkın olacaktı.

22:22Turist öylesine bir girdi odaya baktı, çıktı. Para da vermedi. Yani herkesin borcu kapandı. İşte bu düşünce deneyi aslında ekonominin nasıl işlediğine dair bize birçok noktada farklı ipuçları veriyor. Dolayısıyla ben aslında olmayan

22:37bir şeyden 400 liralık ödeme yapabildim.

22:40Yani 100 liralık küçük bir kaporadan ki onu da almadım. Yani sadece elimde bir 10 dakikalığına elimde durdu. 400 liralık ödeme yapabildim. Çünkü neden?

22:49Ekonomi böyle circler. Herkes birbirine borçlanıp borçlanıp borçlanıp yine ana kişiyi başlangıçtaki kişiye tekrar gelirse o zaman aslında kimsenin birbirine borcu yoktu diyor. Yani o turist gelmeseydi, ben bu adamların

23:02hepsinin birbiriyle iletişimim olsaydı yine borcumuz yoktur deyip defteri silebilirdik. Ama normal ekonomilerde bu mümkün olmayacağı için 1000 kişilik bir daire düşünün, 10.000 kişilik bir daire düşünün. 100.000 kişilik, 1 milyon

23:14kişilik bir daire düşünün. Yani sizin 100 liranızın 1 milyon kişiden böyle dolanıp dolanıp dolanıp dolanıp aslında en son size de borcu olan birinin olduğunu düşünün. Normalde o para aslında e silinmiş olması lazım. Yani

23:24aslında kimsenin kimseye oradaki dairede birbirine borcu yok. Sadece bir turist gibi birine gelip 1 milyon kişilere dolaşıp size geldiğin zaman borcu silinebiliyor. Çünkü çok büyük olduğu için, devasa olduğu için bunu keşfetmek,

23:36eee, bu dairesellikleri eee, bulmak çok zor. Dolayısıyla parayla iş yapmak zorundas. İşte paranın, ekonominin doğası çok ilginç. Bu düşünce deneyinde birçok farklı dersler çıkarabileceğimizi ben düşünüyorum. Yani dolayısıyla para

23:50ne kadar dolaşırsa, ne kadar ekonomi içinde dolaşıyor diyor ya böyle ekonom herkes birbirine alver. İşte bu örnek buradan da önemli. Ne kadar dolaşısa o kadar çok işlem yapılır. O kadar çok borç kapanır aslında. Dolayısıyla

24:01paranın piyasada dolaşması, piyasada böyle paranın elden ele elden ele gitmesi, piyasanın canlı olması, alışverişlerin çok olması, hareketliliğin fazla olması aslında iyi ve olumlu bir şey. Neden? Çünkü borçlar kapanıyor. Circle'lar birbirini bulmaya

24:14başlıyor yavaş yavaş ve borçlar kapanıyor. Borçlar kapandıkça da eee insanlar mutlu olmaya başlıyor. Ama para dolanmazsa, para bir yerlerde sekteye uğrarsa, yavaşlarsa, alışveriş yavaşlarsa borçlar kapanamayacak. 1 milyon kişinin 500 b000den artık yavaş

24:29gitmeye başlayacak. Çok hızlı gidemeyecek. Bana gelemiyor bir türlü yani dairesel yerde. Dolayısıyla burada ekonominin hareketliliğinde ne kadar önemli olduğunu anlayabiliyoruz. Burada aslında olay biriktirmek. Şimdi ben eğer

24:42pastaneci örnek veriyorum bu hikaye hemen gidip borcunu ödemeseydi berbere deseydi ki 100 lira iyi ya ben bunu şu köşeye bir saklayayım ya belki haftaya öderiz berbere borcunuzu kaçmıyoruz ya falan deseydi ne olacaktı zincir

24:56kırılacaktı o 4 kişilik 5 kişilik zincir kırılacaktı yani turist aşağı indiği zaman resepsiyona param nerede eee falan yapacaktı resepsiyonist gelmeyecekti çünkü ona para ama 10 dakikada hızlı bir

25:10eee ekonomi hıp hızlı döndüğü için parayı verebilmişti. Yani dolayısıyla birikim yapmak yani sistemden parayı çıkarıp kenarda tutmak, onu harcamamak, tekrar sisteme sokmamak çok iyi bir şey değil. İslam'da da biliyorsunuz K yasağı

25:23var. K yani biriktirmek yasağı. Onlar işte altınlar, altınları, gümüşleri, paraları böyle yığak halinde biriktirenleri eleştiriyor. Kur'an-ı Kerim'de ayet var buna dair. Bu neden olabilir diye düşündüğü zaman bu

25:36örnekten bunun hikmetini anlayabiliyoruz aslında. Çünkü sen parayı ekonomiye sokmazsan, kenarda tutarsan, çekmecende tutarsan, orada burada tutarsan, ekonomiye sokmazsan ne olacak?

25:48Bu circle tamamlanamayacak.

25:50tamamlanamayacağı zaman da e borçlar kapanamayacak ve bu kötü bir şey.

25:54Dolayısıyla paranızı ekonomide tutmak, yatırım yapmak, e sürekli dairenin içerisinde tutmayı İslam eee öngörüyor.

26:00Bunu farklı birileri farklı anlıyor.

26:02Sanki işte birikim yapmak, işte ev almak için adam para biriktiriyor, araba almak için para biriktiyor, başka şeyler için para biriktiyor. Bu bu gibi bahsediyorlar. Ama olayın bununla ilgisi yok. Bunu ileriki videolarda biraz daha

26:12açıklayacağım. Kısa sıfla vermiş olayım.

26:14Sadece buradaki olay paranın ekonomide dönmesini sağlamak. Yani kapalı kutularda, odalarda parayı saklamayacaksın kardeşim. ekonomide duracaklar.

26:22Dolayısıyla paranın evrimsel şeyine baktığımız zaman işte takas, borç senedi, mal para, daha sonra da altın, gümüş gibi insanların, ulusların birbiriyle alışverişinden ötürü günümüzde de artık kağıt paralar kullanıyoruz. Yani kağıdın hiçbir değeri

26:36yok. Al çöpe at. Venezuela'da mesela enflasyon tavan yattı. Herkes yakacak olarak kullanmaya başladı yani kağıdı, parayı. Dolayısıyla günümüzde de aslında itibari fiat money dediğimiz itibari

26:48para var. Günümüzdeki parada olay şu. Normalde altın gümüş para olarak kullanılıyordu tarihte. Daha sonra bankacılık sistemi geldi.

26:58Bankacılık sistemi ile birlikte altına gümüşe dayalı notlar. Bank not yani bir not. Notta ne diyor? Benim sana işte 100 akçe borcum vardır diye bir not veriyor banka. Yani bankanın adama borcu var.

27:11Adam veriyor 100 apçesini. Bankada daha güvenli saklamak için. Banka da ona bir not veriyor. Benim sana yüz APÇA borcum vardır. İmza. Bankanın imzası. Adam o bank notu alıyor. Alışverişlerde kullanıyor. Diyor ki, "Bak benim şu

27:23güvenilir bankada bana borcu vardı. O borcu başkasına veriyor. İşlem karşı 100 akçelik bir alışveriş yapacağı zaman o adam gittiği zaman bankadan parasını alabiliyor." Yani karşılığı olan bir şey aslında bu. Bu para benim bankada şu

27:33kadar akçem var. İstediğin zaman gidersin bankadan alırsın demek. Ama daha sonra insanlar gitmemeye başladıkça bankalara bu sistem suistimal edilmeye başlanıyor ve daha sonra günümüzdeki fiat mani dediğimiz günümüzdeki paranın

27:46herhangi bir karşılığı yok. Herhangi bir altına bağlı değil. Merkez Bankası'na gittiğiniz zaman, eee, bende 100 lira diyor da, eee, bunun karşılığı olan altını alabilir miyim acaba? Dediğiniz zaman öyle bir bunun karşılığı yok ki

27:56diyecektir size. Yani tamamen havadan merkez bankaların, devletlerin, eee, bastığı, dolayısıyla çok para arzının arttığı, enflasyona sebep olduğu böyle garip bir düzen içerisindeyiz. Zaten benim bu olayları araştırma sebebim, bu

28:10video serisini çekme sebebim de tema olarak tam olarak bu Fiat Money yani itibari para yani gerçek olmayan yani fake, sahte ya hiçbir anlamı yok. Birisi orada matbaadan basıyor ve sen onun için bir gün uğraşıyorsun. Bir ay

28:24uğraşıyorsun o parayı alabilmek için.

28:25Ne? O adam bir dakikada matbaadan bahsediyor. Hiçbir karşılığı yok. Hani ilk başta tarihte demiştim ya ceviz yaprağı neden para olmuyor? Çünkü birisi gider al sana der. E günümüzdeki parayı birisi gidiyor topluyor toplaya

28:36ve biz bunu yani şu an ceviz yaprağını para olarak kullanıyoruz. Çok saçma. O yüzden bir an önce altın gümüş gibi daha arzı sabit bulması zor kalpazanlığı olmayan bir para birimine de geçmemiz gerekiyor. Bunları da video içerisinde

28:48yavaş yavaş anlatacağım. Şu an küçük suleler veriyorum. O yüzden tadında bırakıyorum. Çok detaylı da anlatmıyorum.

28:54Eee sonra şey var mesela tarihte eee şey diyorlar parayı işte Lidyalılar buldu filan. Ya bu aslında buradaki bir kafa karışıklığı var. Para her zaman ihtiyaç yani. E Hazreti Adem çocukları, kuzenler birbiriyle alışveriş yaparken de

29:09ihtiyaç. Demin bahsettiğimiz gibi 10.000 kişiyken de ihtiyaç. 100.000 kişiye gelen 1 milyon kişiy her zaman para ihtiyaç. Lidyalılar buldu denmesinin sebebi şu. Lidyalılar eee altın ve gümüşün standardizasyon getirdiler. E

29:21onlar çok fazla ticaret Akdeniz ticaretini ellerinde tutukları için gemilerle çok fazla dış ticaret yapıyorlar. Dolayısıyla paranın güvenilirilik unsuru olması lazım. Zaten bu paranın gelişimi hep dış ticaretle, ülkelerarası ticaretle gelişen bir şey.

29:34Eee, şimdi o zamanlarda da yine sikke denilen işte altı gümüş paralar var ama bir standardı yok. Dolayısıyla tartmanız lazım işte dirhem bilmem o zamanki ölçü birimleriyle adam sana para veriyor.

29:45Tartman lazım ya bu kaç gramymiş, bu kaç gram altın falan gibisinden. Lidyalara diyor ki an bu çok zor. Biz sürekli ticaret yapıyoruz. Ben bunu yapsam yani ticareti seri ticaret yapıyor yani adam.

29:55Dolayısıyla bunu ölçmeye, biçmeye, tartmaya zamanı yok. standardizasyon getiriyor. Bir para bastırıyor. Diyor ki bu para her zaman her yerde 3 gram kardeşim. Bir para basıyor. Bu para her yerde her yerde 3 gram gümüş, 3 gram

30:08altın. Neyse yani çeşitli gramlarda standart paralar bastırıyor. Dolayısıyla Lidyalılar aslında seri ticareti bu şekilde hızlandırmış oluyorlar. Yani e dolayısıyla sen Lidya parası aldığın zaman 3 gram gümüş olduğunu biliyorsun.

30:19Her zaman tartıyorsun, bakıyorsun her zaman Lidya parası 3 gram. A bu bir standardizasyon getiriyor. Böylece daha hızlı bir şekilde hiç düşünmeden ben sana LDE parasıyla alışveriş yapabiliyorum. Hem Lidya parasının güvenilirliği artıyor hem de ticaretin

30:30hızlanmış oluyor. Lidyaların olayı bu aslında. Yani paraya standardizasyon getirmek, e tartmaya gerek kalmamak.

30:35Üstünüze güzel bir resimlerini, şeylerini yaptırıyorlar. Diyorsun ki bu Lidya parası tamam kabul ediyorum diyorsun. E böyle bir olay. Lidyaların olayı bu aslında. Eee, Heredot var.

30:44Tarihçi. Çok eski tarihçi. Yani milattan önce 400'ler, 450'ler gibi. Bu Heredot diyor ki, "Lidyalılar bildiğimiz kadarıyla altın, gümüş, dikke kullanan ilk insanlardı ve aynı zamanda parakende ticaretin mucidiler" diyor. Yani adam

30:55parakende ticaret yapabildiği için e diyor Herodot. Ama burada altın sikeni ilk kullanan insanlar demesi neden dediğim gibi standart olmasından bahsediyor. Yoksa altın sikke o lidalardan önce de kullanılan bir şey.

31:05Eee, bakıldığı zaman. Şimdi burada paranın borç olduğundan bahsetmiştik ya İslam'da mesela en uzun ayet borç ayeti biliyorsunuz Bakara suresinde.

31:14Dolayısıyla orada ne diyor? İşte birbirinize alışveriş yaptığınız zaman, borç yaptığınız zaman yazın diyor.

31:19Yazın. Yani aslında bu paraya işaret ediyor. Yani sen bir alışveriş yaptığın zaman kardeşim eee bunu yazacaksın. Niye bu unutulur? Bir şey olur yani. Yani benim sana borcum var diye oraya notunu alacaksın. İslam da zaten bunu her zaman

31:32teşvik etmiş, öngörmüş. Dolayısıyla İslam'la da uyumlu bir şey. Paranın borç olduğu ilgisi İslam'la aslında uyumlu bir şey. Eee, diyebiliriz. Şimdi biraz şeye yazdıklarımız, söylediklerimizi

31:47biraz yazıya da geçirmek adına eee buralara not alalım. Ne dedik?

31:53Para eşittir borç dedik.

31:57Bakara suresi yazmayı emrediyor.

32:05Özet yapacak olursak eee Gazali ondan sonra Aristo

32:18eşittir araçtır diyor. Amaç değil.

32:21Günümüzde amaç haline geldiğinden bahsettik.

32:24eee ilk standart gramlı BİM parayı Lidyalılar eee bastırıyor diyelim. Ondan önce de

32:35var ama eee tabii ki de e dış ticaret paranın eee genel geçer şeylerden eee olmasına sebep oluyor. Altın gümüş

32:49gibi. Eee ülke içinde mal para, tuz, buğday, arpa gibi mal paralar kullanılıyor normalde.

33:03E bunlardan bahsettik.

33:06Başka nelerden bahsettik?

33:08Şu ana kadar eee bu kısımları aslında incelemiş olduk. Şimdi kağıt paradan bahsetmiştim. Eee ceviz yaprağı yani hiçbir farkı yok. Şimdi bunun eee zorlukları ne aslında arkasındaki kuruma

33:22muhtaç. Yani o devletin gücüyle eee doğru orantılı. Dolar niye güçlü? Çünkü Amerikan devleti dünyadaki en büyük ekonomik güç, en büyük askeri askeri güç. O yüzden Amerikan doları geçer arttı. TL neden geçerse değil? Dünyada o

33:33kadar güçlü bir eee oyuncu değiliz de. O yüzden gibi. E risk faktörü var. Eee bugün kısmi rezerv bankacılı. Onu bir sonraki videoda anlatacağım. Günümüzdeki parayı aslında bir sonraki videoda daha detaylı işlemeyi düşünüyoruz. Şu an

33:46tarihteki parayı biraz daha konuşuyoruz ve para konsepti ve paranın felsefik, etimolojik, epistemolojik değerinden eee aslında birazcık eee bahsetmek isterim bu videoda. Diğer videoda paranın nasıl günümüzdeki paranın nasıl basıldığına

33:58dair kısmi rezerv bankacılığı, işte itibari para oralara e bir sonraki videoda değineceğim. Osmanlı döneminde de bu arada yine e gümüş akçeler, altın akçeler kullanılıyor. Eee bu arada şey

34:10dedik ya işte günümüzdeki para istediği zaman istediği kadar basılabiliyor. Bir karşılığı yok. Tarihte de bu zaman zaman denendi. Roma'da olsun, Osmanlı'da olsun taşiş denilen şeyler var. Yani e sen gümüş para diyorsun ama içeriğindeki

34:24gümüş oranını, altın para diyorsun ama içeriğindeki altın oranını yarı yarıya düşürüyorlar. Örnek veriyorum yarı yarıya düşürünce ne oluyor? Benim işte devlet olarak bir ton altınım vardı.

34:33sikke basacaktım. Ne kadar? 1000 tane.

34:35Yarı yere düşürünce artık 2.000 sikke basabiliyorum. A bir anda devlet olarak aslında havadan bir para oluşturmuş oldum. E dolayısıyla tarihiş yapıyorlar ama bu piyasada direkt etkisini gösterdiği için fiyatlar bir anda arttığı için çünkü bir şeyin e arzı

34:48arttıkça para miktarı piyasada arttıkça enflasyon olur. Bu 2 kere 2 4 yani bu altın da kullansan, gümüş de kullansan, kağıt da kullansan yani ne kullanırsan kullan, paranın miktarını artırırsanız piyasadaki fiyatlar artar, enflasyon olur. Yani bu

35:01kendi kendine gerçekleşen böyle bir görünmez elin yaptığı Adam Smith'in dediği gibi bir şey. Kısımlara da geleceğiz ilerleyen videolarda. Eee, dolayısıyla Osmanlı'da da tarş yapılıyor. taşı yapılınca yeni çer isyan ediyor falan. Öyle dönemler falandır

35:13var. Dolayısıyla eee her zaman tarihte bu enflasyon sorunu sadece günümüzde karşılaşılan bir şey değil. En çok günümüzde olan bir şey. Çünkü tarihte en paranın itibarsız olduğu dönem günümüz.

35:23Ama tarihte de tşiş yaparaktan enflasyon olduğu dönemler Roma'da olsun, Osmanlı'da olsun eee olmuş. Aslında bu enflasyon çok eee fena bir şey zaten.

35:34Eee Almanya'da da mesela işte Dünya Savaşı'nda hiperenflasyon olmuştu. Ekmek araba şey e el arabası dolusu parayla adam bir şey almaya gidiyor işte yani el araba dolusu mark var götürüyor bir şeyler almaya çalışıyor. Aynı

35:47Venezuel'daki günümüzde yaşanan durum gibi sürekli her saat para değer kaybediyor yani. Daha sonra Almanlar bunu çözmek için ne yaptı? Renton mark diye bir şey çıkardı. Yani parayı arazilere sabitlediler. Arazi miktarına

35:58sabitlediler. O zaman da enflasyon anında durdu. Yani enflasyon olmaması için, fiyatların artmaması için parayı sabitlememiz gerekiyor. Bir şeyi sabitleyeceksin ya altına sabitleyeceksin. Dünyada sayılı var çünkü. sayısı belli. Araziye

36:09sahipleyeceksin. Yani sınırlı bir varlığa sabitlememiz lazım parayı ki gidip birisi kalpazanlık yapıp a ben bunu aldım diye getirip şey yapmasın.

36:17Yani dolayısıyla sınırlı varlıkla olmayan paralar her zaman dünyanın her yerinde Avrupa'da da olsa bakın Almanya Müsen' yüksek enflasyondan ancak rent marka geçerek olabildi gibi. Şimdi biraz

36:29da eee yavaş yavaş aslında altın ve gümüşten nasıl kağıt paralara doğru evrildiğimizi, bankacılık sisteminin yavaş yavaş tarihte nasıl evrilmeye başladığından eee bahsetmek istiyorum.

36:42Aslında burada da karşımıza iki tane eee aile çıkıyor. Aslında bakıldığı zaman ilk önce Medici ailesi denilen İtalya taraflarında bir şeyler var. İkinci de günümüz yavaş yavaş modern dünyaya yaklaştıkça da Rothseld ailesinin bu

36:56bankacılık işleriyle Avrupa'da bu bankacılık olaylarıyla haşır neşır olduklarını görüyoruz. Bu 1400'ler civarında Medice ailesi aslında normalde kendileri aristokrat bir aile değil.

37:08Kölelikten geliyorlar. Ancak daha sonra akıllı hamlelerle ve ticari zekalarıyla eee en etkin aileler arasında yer alıyorlar Avrupa'da. Burada aslında İtalya'da başlıyor olay. Floransa'da Medice ailesine

37:23esas konumlandığı nokta 15. yüzyıl 1400'ler eee civarında Avrupa'nın en zengin ailelerinden biri olmaya başlıyor. Bunu nasıl yapıyor? Hatta içinden d tane filan papa çıkarıyorlar siyasete, tüm politikaya vesaire o dönem eee yön vermeye başlıyorlar. tüm

37:37ekonomiye yön vermeye başlıyorlar. Hatta Michelangelo'ya ondan sonra Leonardo Da Vinci vesaire bunları da finanse ettikleri söyleniyor. Bu bu böyle tarihsel gerçeklikler de var. Şimdi zaten tarihte her zaman böyledir. İlk

37:52videoda, giriş videosunda söylediğim gibi kara neredeyse bilim adamları, sanat, müzik, edebiyat yani her şey, tüm iyi şeyler paranın olduğu yere doğru böyle bir çekim kuvvetiyle çekilirler.

38:05Ne demiştik? İşte zengin mahallelerindeki camilerde daha güzel etkinlikler oluyor. Daha güzel ortamlar oluyor. Daha güzel ikramlıklar dağıtılıyor. Orta ibadet ederken daha huşu içinde hissediyorsun gibi. Yani paranın olduğu yere her zaman böyle daha

38:17iyi olan şeyler mıknatıs etkisiyle gitmeye başlıyor. Dolayısıyla Michelangelo Leonardo Da Vinci gibi dünyaca ünlü sanatçılar Medici ailesi tarafından fonlanarak aslında bir nevi Avrupa'da Rönesansı gerçekleştiriyorlar.

38:31Bir sanat devrimi de gerçekleştiriyorlar. Yani buradan bakıldığı zaman da Halife Menun ve e Harun Reşit dönemindeki o eee Bağdat'taki durum da örnek verebiliriz birbiriyle benziyor. O zaman da orada dünyanın en büyük ekonomisi ve altın

38:44kaynakları ve hazinesi duruyordu. Burada da mediciler çok zengin olup bu fonlamayı yapabiliyorlar. Fonu kim verirse düdüğü o çalar. Bunu da ilerleyen videolarda söyleyeceğiz.

38:53Şimdi bu adamların alametip harikası ne?

38:56Bu adamlar güzel bir muhasebe sistemi buluyor ve bankacılığın ilk eee versiyonlarını yapmaya başlıyorlar. işte çift kayıt muhasebe sistemi var. Çift kayıt muhasebe sisteminde işte hem borcu hem alacağı yazıyorsun vesaire böyle bir

39:08muhasebe sistemi. Eskiden öyle bir şey yok. Sadece borcu yazıyorsun. Şimdi hem borcu hem alacağı yazıyorsun. Bu aslında eee dengeleri biraz değiştiriyor.

39:16Şimdi burada adamların poliçe sistemi var. Yani bir nevi banka sistemi. Şimdi ben Floransa'dayım. Uzak bir yerde ticaret yapacağım.

39:26Dünyada da uluslararası ilişkilerde, ticarette altın geçer akçı olduğunu söylediğimiz için altınlarımı kervanla o dönem yani uçak yok, şey yok, banka yok, eee, elektronik değil, paramı götürmem lazım. Ticaret yapacağım, oradan mal

39:37alacağım. Yüklü bir şekilde geleceğim Floransa'da satacağım ya da Floransa'dan mal götüreceğim. Oradan parayı alıp geleceğim altınları. Ha şimdi ne olacak?

39:45Benim bir riskim var burada. Yolda eşkiyalar önümü kesebilir. Herhangi bir yerde altınım çalınabilir. Altımı kaybedebilirim. Yani başıma bir sürü şey geliyor. Çünkü çok büyüklü miktarda.

39:53Yani günümüzdeki milyonlarca dolarlık bir şeyden eee bir şeyi düşünün. Bir hacmi düşünün. E burada benim bir riskim var. Yolculukta bu parayı kaybedebilirim.

40:03Bu riski bu adamlar poliçe sistemiyle yok etmeye çalışıyorlar. Bunu da nasıl yapıyorlar? Eee çeşitli eee Avrupa'daki eee şehirlere kendi çocuklarını aileden birilerini yerleştiriyorlar ve kağıt parayı bir

40:17nevi icat ediyorlar. Yani sen medicilerden bir borç kağıdı aldığın zaman işte medicilerin bana 1000 altın borcu vardır. Bu borç kağıdını sadece götürüyorum. Taşıması kolay, saklaması kolay, koruması kolay. Ticaretimi yapacağım adama bunu veriyorum. Ticaret

40:31yapacağım adamda da medicilerin şubeleri olduğu için orada da aileden birilerinin şubesi ve bankası ve eee şeyi olduğu için aslında klasik ilkel banka yöntemi ve eee poliçe kağıdı yani borç kağıtlarından bu adamlar başlıyorlar ve

40:45tüccarlar eee buna çok alışıyorlar.

40:47Çünkü çok büyük bir rahatlık getiriyor.

40:50Sen Floransa'da eee 100 Florin yatırıyorsun, 100 altın yatırıyorsun.

40:55Eee Londra'dan e parayı bozdurabiliyorsun. Londra'dan yatırıyorsun. Florensa'da bozdurabiliyorsun. E bu adamlar nasıl para kazanıyor? Floransa'da ve Londra'daki kur farklı. Ya buradan para kazanıyorlar. Aslında ben Florensa'da

41:10100 yatırdığım zaman Londra'da 95 alabiliyorum. E yine de tüccarlar bunu seçiyorlar. Neden? Çünkü dediğim gibi daha kolay kaşınabiliyor, daha güvenilir. Eee, riski daha az olduğu için kur farkı adı altında da buradan çok devasa komisyonlar almaya

41:24başlıyorlar. Eee, ve tüm tacirler de bunlarla bu bankalarını ve sistemlerini kullanmaya başlıyorlar. Bu adamlar çok aşırı bu komisyonlardan zengin olmaya başlıyorlar.

41:34Yani bir neviational para transferinin, uluslararası para transferinin 600 yıl önceki hali gibi düşünebiliriz.

41:43bankacılık sistemini bir nevi adamlar eskiden bulmuş oluyor. Bu sırf bu inovasyonla bu adamlar Avrupa'da hem siyasi olarak hem ekonomik olarak bir numara haline geliyorlar. Bu ticari zekaları sayesinde. Çünkü şubeleri var.

41:57Londra'da, Bruges'te, Roma'da, e, Naples'te aile öğüleri farklı farklı yerlere yerleştirmişler. Eee, ve komisyonu para bozduruyorlar. Aslında sen paranı taşımak zorunda kalmıyorsun.

42:08Olay bu. Şimdi bu medicilere peki ne oldu? O kadar güçlüydü de ne oldu? Çok fazla siyasi işlere girdiler. Siyasilere çok fazla borç vermeye başladılar. Çok fazla risk almaya başladılar. İngiltere kralı Edward'a mesela çok fazla büyük

42:20bir kredi vermişler. Eee, "Ewur da ödemiyorum" demiş. E, bunlar da parayı eee, alamayınca likidide krizine giriyorlar. de krizine girince tüm zincir bozuluyor. Tüm zincir bozulunca da bunlar güçten düşüyor. Siyasi olarak

42:31da üst değerine bastırınca aile yine bir anda gözden düşmeye, tarihten silinmeye başlıyor. Dolayısıyla bunların eee sonunu getiren şey aslında ayağını yorganına göre uzatmamak oluyor ya da daha doğrusu politikacılara çok fazla

42:45güvenmek oluyor. Yani sen bu kraldır, bunun hazinesi geniştir deyip çok fazla ona borç verdiğin zaman o adam da siyasi gücünü kullanıp sana ödemediği zaman sen niideta krizine girebiliyorsun ve bir anda patlayabiliyorsun. Bu ailenin

42:55sonunda bu şekilde geliyor. Daha sonra zaman geçiyor geçiyor geçiyor. 1760'lara doğru Rotshield ailesi ortaya çıkıyor Avrupa'da. Yine benzer taktikle aynı şekilde eee bu Rothield 5 tane kardeşi

43:09var. Her biri farklı bir şehre gidiyor.

43:11Londra'a, Paris'e, Napis'e, Viyana'ya, Frankfurt'a be tane şehre dağılıyorlar.

43:15Eee bunlar Yahudi. Bu arada Mediciler mesela Hristiyanlar içlerinden papalar dör tane falan papa çıkaran bir aile.

43:21Hristiyanlar. Rotlar da Yahudi aile.

43:24Yani aslında bize öğretilen işte parayı tarihte hep Yahudiler yönetti. İşte Yahudiler parayı şöy değil yani Hristiyanların da yönettiği oldu.

43:32Yahudilerin de yönettiği oldu. Ama Yahudiler günümüzde de o bölümü işleyeceğim ayrı bir videoda sırf Yahudilerin sistemi üzerine bazı analizler yapacağım. Yahudilerin yaptığı güzel şeyler var. Parayı yönetme konusunda çok akıllıca hamleleri var.

43:43Onları da biz İslam dünyası olarak kopyalamamız gerekiyor kendimize.

43:46Bunlardan bahsedeceğim ama böyle işte komple teorileri gibi e şeylerle de çok itimat etmemek lazım. Ediciler Hristiyandı, Rçitlar da Yahudi. Yani kim akıllıysa, kim ticari zekaya sahipse, kim bu işi böyle kafa yorup adam akıllı

44:00yapayım derse o kazanıyor. Yarın öbür gün de Müslüman bir aile çıkar. O tüm bankacılık sistemini yönetmeye başlar ve dünyada efektif olmaya başlar. Yani kim bu işi kafa yorup yaparsa zaten benim bu video serisini çekmedeki amacım da o.

44:13Biz de komünite olalım. Biz artık Hristiyanlar Medicille olmuş mu?

44:17Yahudiler Rotchdet'le olmuş mu? Biz de kardeşim Müslüman olarak ve komünite olarak illa bir aile mensubu olmamıza gerek yok artık. Müslümanlar hepsi birbiriyle kardeşler. Bizim kan bağı olmamıza gerek yok. Gidelim biz de artık

44:29dünyada yeni İslami para birimine geçiş yapalım ve parayı biz kontrol edelim dünyada. Artık temel amacım bu. Bu videoları çekme amacım da bu. Parayı anlayacağız, özümseyeceğiz. Günümüzdeki ekonomik sistemin ne olduğunu ne

44:41değildir öğreneceğiz. Daha sonra da kendi ekonomik sistemimizi ve paramızı oluşturup paraya biz hikmedeceğiz. Aynı zamanda para Müslümanların elinde olacak. Benim nihai gay hedefim bu. E bu yüzden de bu videoları çekiyorum. Allah

44:53muvaffak etsin.

44:55Tekrar dönecek olursak Yahudi Rotchild ailesine işte beş tane kardeşi aynı şekilde farklı Avrupa'daki şehirleri yerleştirip klasik bankacılık düzeni işte Rotterin bana borcu var deyip eee aynı olayı gerçekleştiriyorlar. Aynı

45:06bankacılık olayını gerçekleştiriyorlar.

45:08Eee, burada bir de bilgi asimetrisinden faydalanıyorlar. Eee, bu Rotchill ya burada kendi aralarında çok hızlı bir kur irtibat sistemi var şehirler arasında. Mesela Londra'daki kardeş, Frankfurt'daki kardeşe, o dönem

45:23ki normal teknolojide haber diyelim ki 1,5 günde gidiyorsa bu adamlar 6 saatte Londra'dan Frankfurt'a bu haberi gönderiyorlar. Express kurye diyebiliriz bir nevi. Yani bir kendilerince bir yeni bir haberleşme sistemi geliştirmişler.

45:36Bu adamların teknolojik inovasyonu da tam olarak burada yatıyor. Yani Londra'daki bir gemiye Frankfurt'tan yatırım yaptıklarında, Londra'daki bir şirkete yatırım yaptıklarında o şirketin bir gemisi eee Karayepler'de korsanlar

45:50tarafından kaçırıldığında bu bilgi Frankfurt borsasına 1 bu5 günde geliyor. Borsaya geldiği anda da herkes satış yapıyor. Eee fiyatlar düşüyor. Ama Rchild ailesinin kendi içerisindeki özel bilgi sisteminde

46:04ne oluyor? 6 saatte bu bilgi rank'a geliyor. Dolayısıyla bilgi asimetrisinden dolayı bu adam erkenden önlem alabiliyor. Alım veya satım işlemi yapabiliyor ve buradan devasa paralar kaz kazanabiliyorlar. Sadece bu bilgi

46:19hızını optimize ederek ve artırarak çok Avrupa'nın en zengin ailelerinden biri haline geliyorlar. Yani buradan almamız gereken dersler de işte inovatif olmak. Herhangi bir noktada inovatif olursak

46:32burada önümüzde kimsenin duramayacağını anlıyoruz.

46:36Burada da eee waterl master stroke deniliyor. Yani büyük vuruşu waterlu savaşı var biliyorsunuz Avrupa'da.

46:42Napolyon'un RST'lar buradan devasa para kazanıyorlar. E bunu da nasıl yapıyorlar? Çok hızlı kureleri olduğu için Napolyon'un yenilgisini Londra'da ilk bu aile öğreniyor. Yani Napolyon Watol Savaşı'ı kaybetmiş. İlk bu ailenin

46:55haberi oluyor. Çünkü çok hızlı kuruyor.

46:56Eee bilgi sistemleri var.

46:59Ve ilk başta bunlar 6 saatte aldı ya haberi. Diğerleri 1 bu5 gün var daha diğerlerinin haber gelmesine. Bu adamlar alttan altta bir spekülasyon yapmaya başlıyor. Diyorlar ki Napolyon kazandı galiba. Napolyon herhalde kazandı.

47:09Biliyor musunuz? Napolyon'un kazandığı haberleri vesaire öyle bir şeyler hissediyor. Kainler öyle söylüyor vesaire ya. Bir spekülasyon oluşturuyorlar Napolyon kazandı diye.

47:17Neden? Çünkü tam tersi pozisyon alacaklardı. O yüzden Napoleon Cartes kazandı deyip işte İngiltere bondunu sattırıyorlar. Halk paniğe giriyor. İşte herkes Napolyon kazandı, işte İngiltere kaybetti vesaire.

47:30E herkes satış. Bunlar alış yapıyor. Ne oluyor? Devasa bir para kazanıyorlar.

47:34Eee ve tarihin en büyük arbit arbitrajlarından bir tanesini yapmış oluyorlar. Sadece bilgi asimetrisi sayesinde işlerin alematif harikası da bu. Bilgi asimetrisiyle arbitraj yaparak para kazan borsalarda bilgiyi önceden alıp insanlara speküle edip orada ters

47:48pozisyonda parayı cukkalıyorlar kısacası. Dolayısıyla modern anlamda bir high frequency trading diyebiliriz. Ona da küçük vereyim. İleride yine anlatacağız. High frequency trading denilen bir şey var. Yani yüksek eee frekanslı alsat borsada. Borsada

48:02biliyorsunuz alma işlemleri var. Satım işlemleri var. Biz ne yapıyoruz? Eskiden gidip hatacılara yazdırıyorlardı Borsa İstanbul vesaire. Belki hatırlayanlarınız vardır. Eee şimdi artık cep telefonundan Borsa İstanbul'da alım satım yapabiliyoruz ya da

48:12bilgisayardan. Ama arkada şimdi robotlar çıktı. Bir tane bilgisayar çok yüksek alsat işlemi yapabilen bilgisayar saniyede 5 10 tane işlem yapabiliyor.

48:21Yani normal insanın asla ulaşamayacağı hızlarda. High frequency trade deniliyor bu işe. Makineyi, robotu bağlıyorsun.

48:28Saniyede 5 10 tane alma satma, alma satma işlemi yapıyor.

48:31Sahiyede de arbitrajdan yani fiyat farkından para kazanmaya çalışıyor.

48:35Borsada da böyle sistemler var. Yani tarihteki ilk high frequency trading'i aslında roadlar yapmış diyebiliriz. benzetme eee yapacak olursak bunta 1815 sonrası işte Rootshield'lar devlet

48:49borçlarının %50'sini kontrol etmeye başladılar. Yani zaten parayı kontrol eden artık yavaş yavaş siyaseti de kontrol etmeye başlıyor, devleti de kontrol etmeye başlıyor. Bir nevi devletin başına da o geçiyor. Yani bizzat o başkan olmasa da başkanı e

49:02yönlendiren, onun üzerinde tahakküm kuran en önemli isimlerden birisi olmaya başlıyorsunuz. Para kimdeyse yönetim ondadır. Bu kadar. Money is power.

49:11Dolayısıyla bizim ekonomiyi süper yapmamız lazım. Parayı elimizde tutmamız lazım. Hazineyi elimizde tutmamız lazım ki tüm dünyayı biz yönetebilelim.

49:19Amerikan bugün dünyayı neden yönetebiliyor? Neden herkes Fransa'sı, Rusya'sı, Almanya'sı geliyor Trump'ın mesela karşısında böyle eee bekliyorlar mesela. Neden Amerika bu kadar güçlü?

49:31E çünkü parayı yönetiyor. Dolar tüm dünyada geçer akçıd o yüzden yani buradan bu dersleri çıkarmamız gerekiyor. Bizim de İslam parasını tüm dünyada geçerek yapmamız gerekiyor ki en güçlü Müslümanlar olsun ve en çok yöneten Müslümanlar olsun. Biz zaten

49:45Müslümanlar yönettiği zaman en adil şekilde yönetir. En iyi şekilde yönetir.

49:49Dolayısıyla kimsenin bir korkuya kapılmasına, kimsenin endişelenmesine gerek ve yer kalması herkes özgürce farklı bir dinden dahi olsa dinini yaşar, kültürünü yaşar. Müslümanlar hiçbir zaman tarihte hiçbir yerde de buna karışmamış. Zaten

50:02Roteld'ların eee olayı bu aslında. Eee çünkü o zamanlarda işte savaşlar oluyor çok fazla. Savaş eşittir para. Yani savaş parayla doğru orantılı. Sen savaş yapmak istiyorsan hazineye bakacaksın.

50:16Hazinen dolu mu? Muhtemelen kazanacaksın. Hazinen boş mu? İşler yolunda gitmiyor. Yani savaşmak için paraya ihtiyacımız var. Bu 2 kere 2 4 savaş eşittir para ekonomisidir. Bu böyledir. Yani hiç değişmez ve şaşmaz.

50:31Dolayısıyla bu adamlar savaşları fonluyorlar. Yani devletleri fonluyorlar. Devletlerin %50 borcunu Rotchd'lar fonluyor. Nasıl oluyor? Eee çünkü devlet savaşa giriyor. Paraya ihtiyacı var. Rotçlar hemen kredi veriyor. Savaşta işte adam kazanırsak

50:44borcunu geri ödüyor. Kazansa da borç şekilde farklı imtiyazlar vermek zorunda kalıyor. Bu şekilde devletin daha içlerini sızıp yönetim mekanizmalarını süzüyor. Kendi karlarını artmaya çalışıyorlar. Kendilerine rant çıkaracak

50:55eee işler yapmaya çalışıyorlar. O şekilde kanunlar çıkarmaya çalışıyorlar vesaire. Klasik bu şekilde işliyor.

50:59Sistemlerin hepsi bu şekilde işliyor.

51:02Daha sonra modern para birimlerine yavaş geliyoruz. Eee, burada aslında ilk baştaki devletlerin bastığı paralar dediğim gibi altına endeksli. İşte 1 ons

51:16altın 35 dolar. Mesela Bratin Wood sistemi var. Eee, 1944'ten 71'e kadar devam ediyor. Bretin 1 ons altını 35 dolara Amerika sabitliyor. Diyor ki bana 35 dolar getirirsen bir ons altın vereceğim. Amerikan Fed'e getir Merkez

51:30Bankası'na. Ben sana bir ons altın vereceğim. Yani kasaba o kadar altın bulundurduğunu da söylüyor. Altını vereceğini de söylüyor. Dolayısıyla dünyanın parasını kontrol ediyor.

51:401971'de Nixon Shop denilen bir şey var.

51:42Altının dolarla paı kesiyor. Diyor ki ben artık onsa sabitlemeyeceğim. E herhangi bir şey sabit değil. A çünkü dolar böyle onsa sabit dediği zaman tüm dünyada dolar geçer akşam olmaya başlıyor. Herkes dolar alıyor. Diyor ki

51:54Amerika'dan ben altınımı isteyebilirim.

51:55Hatta böyle altınlarını gönder şey paraları gönderip bir sürü altın isteyenler falan oluyor. Ondan sonra nxin şok oluyor zaten.

52:03Eee çünkü Amerika bakıyor ulan hazinede neredeyse altın kalmayacak. Herkes altının istemeye başladığı dolarları verip biz en iyisi bu sisteme başka bir şeyler bulalım deyip altın dolarla bağını kesip petro dolar eee sistemine

52:13geçiyorlar. 71'de zaten şeyi kesiyorlar.

52:15Altının dolarla bağını kesiyorlar. 73'te de petrol dolar sistemine geçiyorlar.

52:18Yani dünyada petrol sadece Amerikan dolarıyla alınıp satılabilir.

52:22Böyle bir kural. Sen Suudi Arabistan'dan petrol mu alacaksın kardeşim? Amerikan doları. Başka hiçbir para birimi, hiçbir şekilde altın vesaire hiçbir şey geçmez.

52:30Sadece ve sadece Amerikan dolarıyla petrol dünyada alınıp ve satılabilir.

52:35Böyle bir kuralı dikte ediyorlar dünyaya. Neden? Çünkü dünyanın en büyük ordusu ve o zamana kadar dolar altına sabitli olduğu için dünyada uluslararası ticareti geçerçı olduğu için ve artık bu bir alışkanlık kazandığı için tüm

52:47dünyada insanlar da buna itimat ediyor.

52:49Dolayısıyla Amerika bu gücünü kullanarak petrol dolar sistemini de getirmiş oluyor. Zaten bu şu an doların bu kadar güçlü olmasını sağlayan şey de bu petrol dolar. Petrol sadece arabalarda, tırlarda vesaire kullanılan bir şey

53:01değil. tüm sanayide enerji ihtiyacı olarak vesaire birçok yerde üretiliyor.

53:06Yani petrol aslında dünyanın arzının, sanayinin e belkemiklerinden bir tanesi.

53:11Dolayısıyla Amerika dünya sanayisinin bel kemiğinden bir tanesine şerh düşüyor. Diyor ki sadece dolarla alışveriş yapabilirsin. O yüzden dolar bu kadar değerli. Altına bağlı mı şu anda? Karşıda bir altın var mı? Ben gidip 35 dolar verdiğimde 100 dolar

53:24vereyim ya. 100 dolar verdiğimde Beyons altın alabiliyor muyum? Hayır alamıyorum. Çünkü altınla hiçbir bağ kalmadı. Nixon shock onu kesti. Ama yine de dolar dünyada en değerli para verimlerinden bir tanesi. En geçer akçilerden bir tanesi. Niye? Petrol

53:36dolar sistemi yüzünden. Yani adamlar bir şeyi kaldırıp yerine güzel bir alternatif bulabiliyorlar. Bu güçlerini kullanarak. Bizim de bu şekilde olmamız lazım. Alternatifli bir şekilde ilerlememiz gerekiyor ve insanları kendimize alıştırmamız gerekiyor. Daha

53:49sonra da ekonomiyi ve parayı kendi elimizle tutup yönetebilmemiz gerekiyor.

53:53Bu 2 kere 2 4 bu şekilde olması lazım.

53:56Şimdi para üzerine biraz daha böyle düşünecek olursak mesela yavaş yavaş günümüzde de dijital paralar ortaya çıkmaya başladı. Dijital dediğim yani kağıt paranın karşılığı olan telefonlarda veya internet bankajında

54:11gördüğümüz o rakamlar değil. Bitcoin gibi, Etherium gibi yani coinler aslında Bitcoin gibi şeylerden bahsediyorum.

54:16Dijital para derken bunlar çıkmaya başladı. Şimdi burada bazı teoriler de var. mesela paranın ne olabileceğine dair işte artık para biriminin değişmesi gerektiği yavaş yavaş eee dünyada da

54:30konuşulan bir şey. Bu konuda mesela teorilerden bir tanesi para biriminin enerji olabileceği yönünde bir teori var. Çünkü dünyada diyor ki mesela güneş ışığı ve ısısı enerji bitkinin e zero point yani başlangıç noktası. İşte

54:44insanda da yine aynı şekilde vücut ısımız var. Isı biz bir şeyler yediğimiz zaman ATP ortaya çıkıyor, ısı ortaya çıkarıyor vesaire. Yani aslında enerji bir şeyin başlangıcı. İşte dünyada eee fabrikalar vesaire enerjiye ihtiyaç

54:55duyuyor. Yine arzın başlangıcı, yine enerji. Dolayısıyla enerji bir para birimi olarak kullanılabilir mi şeklinde teoriler var. Örneğin olabilir. Düşünmek lazım. Yani mantıksız bir teoride değil.

55:06Eee biz artık altın, gümüş, Bitcoin dolar değil. Enerjiyi para birimi olarak kullanalım. Sonuçta bu bir araç değil mi? Yani ben bir şeye bir değer atfedeceğim. E bu da kullanılmış olması lazım. Aynı buğday, arpa, e, bira gibi.

55:20E dolayısıyla ben enerjiyi para birimi olarak kullanabilirim. İlginç. Çünkü enerjiyle paranın ilişkisi var. İşte enerjiyi yakabiliyorsun, üretim yapabiliyorsun, tüketim yapabiliyorsun.

55:30Dünyada sınırlı sayıda sınırlı sayıda olması da önemli enerjinin üretmek için.

55:34Yani öyle kolay üretebileceğim bir şey değil. Enerji üretmek maliyetli bir şey, pahalı bir şey. Eee, dolayısıyla para birimi olarak kullanılabilir. İlginç bir teori olabilir. Neden olmasın?

55:44Şimdi paranın bazı özelliklerinin olması gerekiyor. Bir kere sınırlı olması gerektiğini artık öğrendik. Sınırsız olan bir şey çünkü enflasyona ulaşıyor ve bu da ekonominin çok kötüye gitmesine sebep oluyor. Özgür olması lazım. Yani

55:56ben parayı istediğim gibi tutabilmem lazım. İstediğim zaman harcayabilmem lazım. İstediğim zaman buraya koyabilmem lazım. İstediğim zaman birine miras bırakabilmem lazım. Yani bir istediğim zaman birine gönderebilmem lazım. Bir

56:06istediğim zaman biriyle alışveriş yaptılarında kullanabilmem lazım. Yani paranın özgür olması gerekiyor. Herhangi bir kısıta bağlı olmaması lazım. Mesela günümüzde Haris İrfan var. İslami ekonomi konusunda önemli uzmanlardan bir

56:15tanesidir. Londra'da yaşıyor kendisi.

56:18Haris İrfan diyor ki ben Gaz'ye para gönderecektim. Banka izin vermedi.

56:21Transaction'a yani göndermeme izin vermedi. Bu vizadır, master kadır ya da bankalar.

56:26E paranın özgür olması lazım. Yani para benim param. Kendi emeğimle helal bir şekilde kazanmışım. Yardım yapmak istiyorum. işte Gaz'ye veya Arakan'a veya işte Afganistan'a başka bir eğer o bankalar orayı onaylamazsa işte bunlar

56:39terörle bağlantılı grup işte bunlar bilmem ne antiseminist grup bilmem ne parayı göndermiyorlar yani özgür değil. Şu an dijital paralar şu an dijital paradan kastım eee banknotlar yani bankaların dijital sistemlerinde bulunan paralar.

56:53Bitcoin'den bahsetmiyorum.

56:55İşte online bankacılıktaki para, kağıt para. Kağıt parayla ülkeler arası topmaya çalışın bakalım. Mesela Almanya'dan Almancılar geliyor bazen altınlarını getirmeye çalışıyorlar ya da eurolarını getirmeye çalışıyorlar sınırda hop

57:07gümrüğe takılıyorlar ve paralarına el konuluyor. Çünkü parayı böyle uluslararası sınırlardan eee geçirmek kurallara tabi. E nerede kaldı benim özgürlüğüm? Benim param değil mi? Ben bunu helal kazanmışım. Yani ben bunu uyuşturucu satarak mı kazandım? Başka

57:20bir şey hayır. Legal para. Gayet ak bir para. Yani kara para değil. Yine de geçirmeme izin vermiyorlar. Yine de istediğim yere göndermeme izin vermiyorlar. Eğer öyle olmayan bir şeyse bu bu para vasfı taşımıyor. Yani günümüzde kullandığımız şey eğer para

57:31vasfı taşımıyor. Çünkü özgür değil.

57:33Önemli bir de sahipsiz olmalı. Herhangi bir sahibi olmamalı paranın. Günümüzde paranın sahibi devletler. Merkez bankaları istediği kadar para bastığını söylemiştim. Aynı ceviz yaprağı gibi.

57:43Bir kere paranın sahipsiz olması lazım.

57:45Altın. Altın sahipli mi? Hayır. Altın sahipli değil. Doğada bulunan bir element. Yani Allah'ın eee yarattığı bir eee yaratık deyin. Sahibi yok. Yani tek sahibi Allah. Herhangi bir kul değil

57:59sahibi. İşte böyle olması lazım. Paranın sahibinin olmaması gerekiyor. E günümüzde kullandığımız dolarlar vesaire sahibi var. Hepsinin işte şu Merkez Bankası bunun sahibi diyoruz. Şu ülke bunun sahibi diyoruz. Böyle olmaması

58:10lazım. Mesela sahipsiz olabilmesi lazım paranın. Manipüle edilememesi gerekiyor.

58:15E günümüzde artık dijital borsalar vesaire para manipüle ediyor. Değeri günden güne her saat değişiyor, her dakika değişiyor. Her saniye paranın değeri değişiyor. Öyle olmaması lazım.

58:23manipüle edilememesi gerekiyor. Paranın özelliklerden bir tanesi de bu olması gerekiyor. Şimdi biraz konuştuk. Bunları da not alalım.

58:32Eee, ne dedik?

58:36Medice ailesinden bahsettik.

58:39İlk bankacılardan, farklı şehirlerde paranın kolay güvenli taşınmasını sağladılar.

58:53Daha sonra Yahudi Rotschield nasıl yazılıyorsa bu idare edin. Yad Rotchild ailesinden bahsettik. Bilgi asimetrisinden faydalandılar.

59:11Paranın yine kolay taşınmasını sağladılar.

59:17Borsada spekülasyonla arbitrajdan para kazandılar.

59:26Bunlardan bahsettik.

59:29Daha sonra nelerden bahsettik? Bretin Wood sisteminden bahsettik.

59:37Btinwood sisteminde 4'ten 71'e kadar bir ona altın 35 dolar dedik. Amerika bu şekilde dünya ticaretine eee dünya ticaretinde

59:50o kullanıldı.

59:53Şöyle yapayım.

59:5671 Nixon şok altınla dolar bağı kesildi.

1:00:0373 Petro dolar sistemi enerji petrol. Sadece dolarla satılabilir.

1:00:18Altınla başka bir şeyle olmaz. Amerika bunu dayattı.

1:00:25Eee, sonra da Bitcoin ortaya çıkıyor.

1:00:29Bitcoin'e şu anda çok fazla yorum yapmayacağım çünkü İslam, Bitcoin vesaire bu konularda çok fazla yanlış anlaşma var, bilgi kirliliği var. Ona dair müstakil bir video çekeceğim zaten.

1:00:38Eee, paranın olmazsa olmaz özellikleri.

1:00:44Ne dedik? 4 tane özellik saymış. Sınırlı olmalı.

1:00:49Enflasyon olmaması için özgür olmalı.

1:00:56tüm dünyada istediğim şekilde taşıyıp kullanabilmeli.

1:01:05Sahipsiz olmalı.

1:01:09Altın gibi sahibi kul olmayacak.

1:01:13Manipüle edilmemeli.

1:01:22Market diyorum. İngilizce borsa market demek. Çünkü birçok market olabiliyor.

1:01:25Bugün mesela eee fındık borsası var değil mi? İşte buğday borsası var değil mi? E bunlar da manipüle ediliyor. Ya Ferrero gelip fındık borsasında fındığın fiyatını belirliyor. Ya benim Karadeniz'deki eee Dursun amcam eee

1:01:38Ferrero'nun fındık borsasında manipüle yapmasını bekliyor. Yani fiyatları Ferrero değişik manipülasyonlar, spekülasyonlarla fiyat belirliyor. Böyle bir şey olabilir mi? Yani bu konulara da gireceğiz. Bu borsa olaylarının

1:01:47saçmalıklarından bahsedeceğiz. Yani eee speküle edilmemeli.

1:01:53Radetler buradan para kazandı. İşledik yani hani eee paranın arbitrajından adamlar bilgi asit simetrisi sayesinde para kazanıyorlar dünyada. Bu şekilde olmaz.

1:02:03Şimdi genel eee özet geçecek olursak yine aynı şekilde eee işte paranın amaç değil araç olacağından bahsettik.

1:02:13Tarihteki paranın serüveninden bahsettik. Mal paralardan bahsettik.

1:02:16Altın gümüşten bahsettik. Lidyalardan bahsettik. ticaretli işte olmasından bahsettik. Ekonominin döngüsel oluşundan ve döngüsel ekonominin eee ekonomiyi nasıl anlamamız gerektiğinden bahsettik.

1:02:26Otelde 100 lira vermişti turist. Eee ve bu 400 liralık işlem gerçekleşmesine borçların ödenmesine sebep olmuştu.

1:02:32Birisi eğer parayı kenara çekip ekonomide saklayayım derse ekonomiye vermeyecek olsa insanlar borcunu ödeyemeyecekti. Bunun eee farkını arardık. Daha sonra Medici ailesinin Rot ailesinin gördüğü paranın özelliklerinden bahsettik.

1:02:43Eee bu tarz konuları aslında e işlemiş olduk. taraya dair eee geniş, detaylı, teferruatlı bir video olduğunu düşünüyorum. Umarım sizin için de açıklayıcı, anlaşılabilir ve faydalı olmuştur.

1:02:56Diğer videoda günümüzdeki parayı biraz daha deşeceğim.

1:03:00Yani kısmi rezerv bankacılığının ne olduğunu, günümüzdeki kağıt paranın tam olarak neyi temsil ettiğini, nasıl üretildiğini, ne anlama geldiğini, bu tarz şeylerden bahsedeceğim ve bankacılık sisteminin bize attığı kazıklardan eee bahsedeceğim. O videoda

1:03:15da günümüzdeki parayı çok detaylı incelemiş olacağız. Allah'a emanet olun.

1:03:21Görüşmek üzere.